Vikipedi:Türkçede sık yapılan hatalar
Türkçede sık yapılan hatalar sayfasında, yaygın olarak yapılan bazı yazım ve dilbilgisi hataları irdelenmiştir.
[değiştir] Sıklıkla hatalı kullanılan bazı kelimeler
Aşağıdaki tabloda hatalı yazılmış (soldaki) bir kelimeyi tıkladığınızda, o sözcük tüm Vikipedi içerisinde aranır ve kullanıldığı makaleler listelenir. Arama sonucunda çıkan sayfalardaki hatalı yazımları düzelterek ya da aşağıdaki şablonu kullanarak, listeye yaygın olarak hatalı kullanılan diğer sözcükleri ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. Tabloya yeni sözcük eklerken, alfabetik sırada olmalarına özen gösteriniz.
Kelime ara şablonu şu şekilde kullanılır:
- Kavram, hatalı olarak "ayrı yazılan" 2 veya daha fazla kelimeden oluşuyorsa, {{kelimeara|hatalı_kavram|hatalı kavram}} şeklinde,
- 1 kelimeden oluşuyorsa (hatalı olarak birleşik yazılanlar dahil) {{kelimeara|hatalıkavram}} şeklinde kullanılmalıdır.
- Daha sonra alt satırda |doğru kavram şeklinde "herhangi bir kod" kullanılmadan doğru kavram yazılmalıdır.
|
|
[değiştir] Üzerinde otoritelerce anlaşmazlık olan bazı kelimeler
| Türk Dil Kurumu | Dil Derneği |
|---|---|
| diaspora | diyaspora |
| dil bilgisi | dilbilgisi |
| hemşehri | hemşeri |
| Hristiyanlık veya Hıristiyanlık | Hıristiyanlık |
| Orta Çağ | Ortaçağ |
| Orta Doğu | Ortadoğu |
| sekülarizm | sekülerizm |
| Türk'üm | Türküm |
| usül veya usûl[14] | usul, -lü[15] |
[değiştir] Kesme işaretinin (') hatalı kullanımı
Türkçede genel bir kural olarak özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işareti (') ile ayrılır: Ankara'nın, Türkiye'de, Mehmet'in vb. gibi. Bununla birlikte bu kuralın sıklıkla hatalı uygulanan bazı istisnaları vardır:
1. Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:[16] Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığına, Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğüne, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığının; Bakanlar Kurulunun, Danışma Kurulundan, Yürütme Kuruluna; Mavi Köşe Bakkaliyesinden, Gimanın, İş Bankasında.
2. Akım, çağ ve dönem adlarından sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:[16] Ortaçağda, Yükselme Döneminin, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatına.
3. Özel adlardan yapım ekleri ile türetilmiş kelimelerden sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz:[16] Türkçede, Türkçenin, Türkleşmek, Konyalı, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Türklerin, Müslümanlıkta, Hollandalıdan, Hristiyanlıktan. Bunlar arasında en sık hatalı kullanılanlar; Türkçede, İngilizcenin gibi dillerin sonuna gelen ekler ve Ankaralı, Suriyeli gibi yerleşim birimlerinin sonuna gelen -lı ekleridir.
- Atatürkçülük, Müslümanlık, Hristiyanlık gibi özel isimlerden yapım ekleri ile türetilmiş kelimelerin sonuna gelen ekler süreksiz sert sessizlerle (p, ç, t, k) bitiyorlarsa, söylenildiği gibi (yumuşatarak) ve kesmesiz yazılırlar:[16] Atatürkçülüğün, Müslümanlığın, Hristiyanlığa.
4. Tekil özel isimlere gelen çoğul ekleri ve bunlardan sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:[16] Ahmetler, Yakup Kadriler, İngilizlerin.
[değiştir] "de" bağlacının ve "-de" ekinin yazılışları
- Ana madde: Bağlaç
1. Bağlaç olan (dahi anlamındaki) "de" her zaman ayrı yazılır:[17] Kızım da geldi. Yarışmalara Türkiye de katıldı. Güç de olsa bulunur. Konuşur da konuşur.
2. Bulunma hâl (durum) eki olan "-de" her zaman birleşik yazılır:[17] Araba yolda kalmış. Bir saattir ayakta duruyorum. Ankara'da havalar çok soğukmuş.
NOT 1: De'nin ayrı yazılıp yazılmadığını kontrol etmenin en kolay yolu de'yi çıkartıp cümleyi okumaktır. Eğer cümlenin anlamı "hemen hemen" aynı kalıyorsa cümledeki de bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Eğer cümlede ciddi bir anlam bozukluğu ya da anlam değişmesi gerçekleşiyorsa hâl ekidir ve birleşik yazılmalıdır. Örneğin "Ankara'da havalar çok soğukmuş." cümlesi, -da hâl eki çıkarıldığında devrik cümle olur. Oysaki "Kızım da geldi." cümlesindeki de bağlacının çıkarılması anlamı "pek" değiştirmez.
NOT 2: De bağlacı konuşma dilinde bazen te veya ta olarak kullanılsa da, her zaman de veya da olarak yazılır. Aynı kural hâl eki olarak kullanılan -ta ve -te için geçerli değildir. Dolap da koltuk da orada kalsın [bağlaç]. Dolapta şeker var [hâl eki].
[değiştir] Sayıların yazımında yapılan bazı hatalar
1. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır:[18] iki yüz, üç yüz altmış beş.
- Bununla birlikte, sayılardan oluşan oyun adları birleşik yazılır: Yirmibir, altmışaltı.
2. Sayılarda kesirler nokta ile değil, virgül ile ayrılır:[18]15,2; 28,25.[19]
3. Beş ve beşten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur:[18] 326.197, 49.750.812.[20]
[değiştir] Diğer bazı yaygın hatalar
- Üç nokta yerine iki nokta veya üçten çok sayıda nokta kullanılmaz.[16]
- Yanıtı belli olan ya da içinde gizli olan cümlelerin sonunda soru işareti kullanılır:[21] Haksız mıyım? Burası gibi memleket var mı?
- Anlamca soru cümlesi olmayan cümlelerde soru işareti kullanılmaz:[21] Kaça aldım, şimdi hatırlamıyorum.
[değiştir] Kaynakça ve dipnotlar
- ^ Yerelması anlamındaki "aferim" sözcüğü ile karıştırılmamalıdır.
- ^ Memleket veya köken bildiren yapım eki -lı birleşik yazılır. Örnek: İstanbullu, Amerikalı, Türkiyeli. Yabancı yer isimlerinde -lı eki kesme işareti ile ayrılır ancak yabancı ismin Türkçe kullanımı yerleştiyse ayrılmaz. Örnek: New York'lu (orijinal yazım); Kaliforniyalı, Amerikalı, Londralı (Türkçeleşmiş yazım).
- ^ "art."Dil Derneği. Erişim: 16 Aralık 2011.
- ^ P, ç, t, k gibi ünsüzlerle biten özel adlar ünlü ile başlayan ek aldıklarına yumuşatılarak söylenirler ancak bu yazıma yansıtılmaz. Örnek: Zonguldak'ın (yazılışı), Zonguldağın (okunuşu). Fakat özel isimlerden yapım ekleri ve çoğul ekleri ile türetilen sözcüklerden sonra gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz ve okundukları gibi yazılırlar: Atatürkçülüğü, Müslümanlığın vb.
- ^ "Dahi" anlamında kullanılan de ve da ayrı yazılır.
- ^ Gurup şeklinde yazılan sözcük "güneşin batışı" anlamına gelir. Gurup sözcüğü garp (batı) sözcüğüyle akrabadır ve "topluluk" anlamındaki grup sözcüğü ile dilbilimsel bir ilişkisi yoktur.
- ^ Hala sözcüğü "babanın kız kardeşi" anlamına gelir. "Şimdiye kadar" anlamına gelen sözcük ise hâlâ'dır. Bakınız: hâlâ hala
- ^ "Kazanç" anlamında ise kâr şeklinde, "bir yağış türü" anlamında ise kar şeklinde yazılır.
- ^ Kısaltmalardan sonra gelen ekler, kelimelerin açılımına göre değil, kısaltmadaki harflerin okunuşlarına göre oluşturulurlar ve kesme işareti ile ayrılırlar. Örneğin Avrupa Birliği'ndeki ifadesi AB'ndeki şeklinde değil, AB'deki olarak kısaltılmalıdır.
- ^ Türkçe'miz, Türkçe'de, Türkçe'nin vb. kullanımlar yaygın yapılan hatalardır. Doğruları Türkçemiz, Türkçede ve Türkçenin'dir. Türkçe kelimesinden sonra hiçbir ek kesme işareti ile ayrılmaz. Bu konudaki kural şu şekildedir: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz. Türkçe kelimesi Türk özel adına getirilen -çe yapım eki ile oluşturulduğu için bundan sonra kesme işaretine gerek yoktur.
- ^ Yayınlamak kelimesi tv ve radyo yayınları için kullanılır. Matbu eserler için yayımlamak kelimesi kullanılır. Bununla birlikte yayınevi doğru kullanımdır.
- ^ "yüzölçümü." Dil Derneği. Erişim: 22 Ocak 2012.
- ^ "yüzölçümü." Fizik Terimleri Sözlüğü, Türk Dil Kurumu. Erişim: 22 Ocak 2012.
- ^ [1] Türk Dil Kurumu. Erişim: 21 Ekim 2011.
- ^ usul Dil Derneği. Erişim: 24 Ekim 2011.
- ^ a b c d e f Noktalama İşaretleri TDK.gov.tr. Erişim: 15 Eylül 2011
- ^ a b Bazı Kelime ve Eklerin Yazılışı TDK.gov.tr. Erişim: 15 Eylül 2011
- ^ a b c Sayıların Yazılışı TDK.gov.tr. Erişim: 15 Eylül 2011
- ^ Bazı Batılı dillerde aynı görevde nokta kullanılır. Yani "15.2, 28.25" olarak yazılır.
- ^ Bazı Batılı dillerde aynı görevde virgül kullanılır. Yani "326,197 ve 49,750,812." olarak yazılır.
- ^ a b Soru İşareti Turkceciler.com. Erişim: 15 Eylül 2011
[değiştir] Yararlı dış bağlantılar
- TDK Noktalama İşaretleri.
- TDK Güncel Türkçe Sözlük, Yazım Kılavuzu, Kişi Adları Sözlüğü.
- Dil Derneği ana sayfa.
- TDK Sayıların Yazılışı
