Vikipedi:Türkçede sık yapılan hatalar

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Kısayol:

Türkçede sık yapılan hatalar sayfasında, yaygın olarak yapılan bazı imlâ ve dilbilgisi hataları irdelenmiştir.

Sıklıkla hatalı yazılan bazı kelimeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıdaki tabloda hatalı yazılmış (soldaki) bir kelimeyi tıkladığınızda, o sözcük tüm Vikipedi içerisinde aranır ve kullanıldığı makaleler listelenir. Arama sonucunda çıkan sayfalardaki hatalı yazımları düzelterek ya da aşağıdaki şablonu kullanmak suretiyle listeye yaygın olarak hatalı kullanılan diğer sözcükleri ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. Tabloya yeni sözcük eklerken, doğru yazıma göre (sağ sütunda) alfabetik sırada olmalarına özen gösteriniz.

Hatalı yazım Doğru yazım
acaip acayip
aferim aferin[Not 1]
Ankara'lı Ankaralı[Not 2]
anfi amfi
antreman antrenman
arasıra ara sıra
arasöz ara söz
ardısıra ardı sıra
asvalt asfalt
aşcı aşçı
ardarda art arda[1]
Atatürkçülük'ü Atatürkçülüğü[Not 3]
birarada bir arada
bir çok birçok
bire bir birebir
bir kaç birkaç
birşey bir şey
buda bu da[Not 4]
burda burada
bu gün bugün[Not 5]
bugünlere bu günlere, bu günlerde vs.
camii cami[2][Not 6]
çevrimiçi çevrim içi
çevrimdışı çevrim dışı
dil bilim dilbilim
dinazor dinozor
direk direkt
döküman doküman
ebatlar ebat (zaten çoğul, tekili 'ölçü')
eksoz egzost egzoz
entellektüel entelektüel
eşortman eşofman
eşşek eşek
eylence eğlence
felan falan
farketmek fark etmek
gurup grup[Not 7]
hala hâlâ[Not 8]
halikar, halukar hâlükâr
harfiyat hafriyat
hem fikir hemfikir
herbiri her biri
hergün her gün
herhangibir, her hangi bir herhangi bir
herkez herkes
herşey her şey
Hıristiyanlık'ta Hıristiyanlıkta veya Hristiyanlıkta
hiç bir hiçbir
hiçkimse hiç kimse
hoşçakalmak hoşça kalmak
hoşgelmek hoş gelmek[3][Not 9]
hükümet hükûmet[4]
ilkönce ilk önce[5]
idda iddia
Hatalı yazım Doğru yazım
inkilap inkılâp
insiyatif inisiyatif
itibariyle itibarıyla
kar kâr[Not 10]
kat etmek katetmek
kareografi koreografi
kitapevi kitabevi
makina makine
malesef maalesef
menejer, menacer menajer
mentalite mantalite
mevzusu mevzuu[6][Not 11]
metod metot
meyva meyve
muhattap muhatap
müsade müsaade
mütevazi mütevazı
müstehak, mustahak müstahak
nüfüs, nufus nüfus
orda orada
orjinal orijinal
pardesü pardösü
pekçok pek çok
peşisıra peşi sıra
ritm ritim
rütuş rötuş
sandöviç sandviç
sarmısak sarımsak
sezeryan sezaryen
suç üstü suçüstü
süpriz sürpriz
şartel şalter
şarz şarj, şarj etmek
şöför şoför
tabi tabii[7] veya tabiî[8][Not 12]
TBMM'ne TBMM'ye[Not 13]
tekrardan tekrar, yeniden
tenefüs teneffüs
terketmek terk etmek
Türkçe'miz Türkçemiz[Not 14]
ünvan unvan
üslub, uslup üslup
yada ya da
vaz geçmek vazgeçmek
ve ya veya
vejeteryan vejetaryen
vucüt vücut
yalnış yanlış
yanısıra yanı sıra
yanlız yalnız
yanyana yan yana
yayınlamak (basılı eserler için) yayımlamak[Not 15]
zıttı zıddı[9]

Üzerinde otoritelerce anlaşmazlık olan bazı yazımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk Dil Kurumu Dil Derneği
alt yazı altyazı
diaspora diyaspora
dil bilgisi dilbilgisi
hemşehri hemşeri
Hristiyanlık veya Hıristiyanlık Hıristiyanlık
Orta Çağ Ortaçağ
Orta Doğu Ortadoğu
öge öğe
sekülarizm sekülerizm
Türk'üm Türküm
usül veya usûl[10] usul, -lü[11]

Kesme işaretinin (') hatalı kullanımı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Kesme işareti

Türkçede genel bir kural olarak özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işareti (') ile ayrılır: Ankara'nın, Türkiye'de, Mehmet'in vb. gibi. Bununla birlikte bu kuralın sıklıkla hatalı uygulanan bazı istisnaları vardır:

1. Kurum, kuruluş, kurul ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:[12] Türkiye Büyük Millet Meclisine, Türk Dil Kurumundan, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığına, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dekanlığına, Hacettepe Üniversitesi Rektörlüğüne, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığının; Bakanlar Kurulunun, Danışma Kurulundan, Yürütme Kuruluna; Mavi Köşe Bakkaliyesinden, İş Bankasında.

2. Akım, çağ ve dönem adlarından sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:[12] Ortaçağda, Yükselme Döneminin, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatına.

3. Özel adlardan yapım ekleri ile türetilmiş kelimelerden sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz:[12] Türkçede, Türkçenin, Türkleşmek, Konyalı, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Müslümanlıkta, Hollandalıdan, Hristiyanlıktan. Bunlar arasında en sık hatalı kullanılanlar; Türkçede, İngilizcenin gibi dillerin sonuna gelen ekler ve Ankaralı, Suriyeli gibi yerleşim birimlerinin sonuna gelen -lı ekleridir.

  • Atatürkçülük, Müslümanlık, Hristiyanlık gibi özel isimlerden yapım ekleri ile türetilmiş kelimelerin sonuna gelen ekler süreksiz sert sessizlerle (p, ç, t, k) bitiyorlarsa, söylenildiği gibi (yumuşatarak) ve kesmesiz yazılırlar:[12] Atatürkçülüğün, Müslümanlığın, Hristiyanlığa.

4. Tekil özel isimlere gelen çoğul ekleri ve bunlardan sonra gelen ekler kesmeyle ayrılmaz:[12] Ahmetler, Yakup Kadriler, Türklerde, İngilizlerin,.

"de" bağlacının ve "-de" ekinin yazılışları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Bağlaç

1. Bağlaç olan "-de/-da" her zaman ayrı yazılır:[13] Kızım da geldi. Atina'daki yarışmalara Türkiye de katıldı. Güç de olsa bulunur. Konuşur da konuşur.

2. Bulunma hâl (durum) eki olan "-de/-da" her zaman birleşik yazılır:[13] Araba yolda kalmış. Bir saattir ayakta duruyorum. Ankara'da havalar çok soğukmuş.

NOT 1: De'nin ayrı yazılıp yazılmadığını kontrol etmenin en kolay yolu de'yi çıkartıp cümleyi okumaktır. Eğer cümlenin anlamı "hemen hemen" aynı kalıyorsa cümledeki de bağlaçtır ve ayrı yazılmalıdır. Eğer cümlede ciddi bir anlam bozukluğu ya da anlam değişmesi gerçekleşiyorsa hâl ekidir ve birleşik yazılmalıdır. Örneğin "Ankara'da havalar çok soğukmuş." cümlesi, -da hâl eki çıkarıldığında anlamsız hâle gelir. Oysaki "Kızım da geldi." cümlesindeki de bağlacının çıkarılması anlamı "pek" değiştirmez.

NOT 2: De bağlacı konuşma dilinde bazen te veya ta olarak kullanılsa da, her zaman de veya da olarak yazılır. Aynı kural hâl eki olarak kullanılan -ta ve -te için geçerli değildir. Dolap da koltuk da orada kalsın [bağlaç]. Dolapta şeker var [hâl eki].

Sayıların yazımında yapılan bazı hatalar[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır:[14] iki yüz, üç yüz altmış beş.

  • Bununla birlikte, sayılardan oluşan oyun adları birleşik yazılır: Yirmibir, altmışaltı.
  • Para miktarı bildiren sayılar, senet ve benzeri ticari belgelerin üzerine yazılırken yazıyla ve birleşik yazılır: DörtyüzelliTL

2. Sayılarda kesirler nokta ile değil, virgül ile ayrılır:[14][Not 16] 15,2

3. Dört ve dörtten çok rakamlı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve araya nokta konur:[14][Not 17] 49.750.812

Diğer bazı yaygın hatalar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Üç nokta yerine iki nokta veya üçten çok sayıda nokta kullanılmaz.[12]
  • Yanıtı belli olan (cevap beklenmeyen) ya da yanıtı içinde gizli olan cümlelerin sonunda soru işareti kullanılır:[15] Haksız mıyım? Burası gibi memleket var mı?
  • Anlamca soru cümlesi olmayan cümlelerde soru işareti kullanılmaz:[15] Kaça aldım, şimdi hatırlamıyorum.
  • "Ne ... ne" bağlacı cümlenin anlamını olumsuz yapar; bu nedenle yüklemi ayrıyeten olumsuz yapmaya gerek yoktur:
DOĞRU: "Ne annem ne de babam geliyor."
YANLIŞ: "Ne annem ne de babam gelmiyor."
  • "Dünya" sözcüğü sadece gezegen anlamında özel isim olarak kullanıldığında büyük harfle başlar. Yeryüzünden, yeryüzündeki hayattan, ortamdan, insan gruplarından ve medeniyetlerden bahsederken cins isim olarak kullanılır:[16]
Güneş'e yakınlık bakımından üçüncü sıradaki gezegen Dünya'dır.
İstanbul, dünyanın en güzel şehirlerinden birisidir.
ressamlar dünyası, Batı dünyası
  • Doğu, batı, kuzey, güney gibi sözcükler sadece yön bildirdiklerinde küçük, dünyanın belirli bir bölgesindeki medeniyetlerden bahsederken büyük harfle başlar:[17]
Evin kuzeyindeki arsada büyük bir ceviz ağacı vardı.
Kuzeydoğudan esen poyraz, ay ışığında beyazımsı görünen asfalttan geçerek vadiye indi. - N. Meriç
Onun için Batı'da bunlara birer fonksiyon buluyorlar. - B. Felek
Batı dünyası, Doğu medeniyeti

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Yerelması anlamındaki "aferim" sözcüğü ile karıştırılmamalıdır.
  2. ^ Memleket veya köken bildiren yapım eki -lı birleşik yazılır. Örnek: İstanbullu, Amerikalı, Türkiyeli. Yabancı yer isimlerinde -lı eki kesme işareti ile ayrılır ancak yabancı ismin Türkçe kullanımı yerleştiyse ayrılmaz. Örnek: New York'lu (orijinal yazım); Kaliforniyalı, Amerikalı, Londralı (Türkçeleşmiş yazım).
  3. ^ P, ç, t, k gibi ünsüzlerle biten özel adlar ünlü ile başlayan ek aldıklarına yumuşatılarak söylenirler ancak bu yazıma yansıtılmaz. Örnek: Zonguldak'ın (yazılışı), Zonguldağın (okunuşu). Fakat özel isimlerden yapım ekleri ve çoğul ekleri ile türetilen sözcüklerden sonra gelen ekler kesme işareti ile ayrılmaz ve okundukları gibi yazılırlar: Atatürkçülüğü, Müslümanlığın vb.
  4. ^ Bağlaç olarak kullanılan de ve da ayrı yazılır.
  5. ^ Eğer geçmişteki belirli bir günden bahsediliyorsa "bu gün" kullanımı doğrudur. İkilideki "bu" sözcüğü "şu" veya "o" ile değiştirilebiliyorsa ayrı yazılır.
  6. ^ Cami, sanayi gibi bazı Arapça kökenli sözcükler isim tamlamasında tamlanan olmadıklarında "tek i" harfi ile yazılırlar. Örneğin: "Bugün camiye gittim." Ancak isim tamlamasında tamlanan olarak kullanıldıklarında iyelik eki alırlar ve ya "iki i" harfi ile ya da "-si" eki ile yazılmaları gerekir. Örneğin uçak sanayii ve uçak sanayisi kullanımlarının her ikisi de doğrudur. Aynı şekilde Beyazıt Camii ve Beyazıt Camisi kullanımlarının her ikisi de doğrudur.
  7. ^ Gurup şeklinde yazılan sözcük "güneşin batışı" anlamına gelir. Gurup sözcüğü garp (batı) sözcüğüyle akrabadır ve "topluluk" anlamındaki grup sözcüğü ile dilbilimsel bir ilişkisi yoktur.
  8. ^ Hala sözcüğü "babanın kız kardeşi" anlamına gelir. "Şimdiye kadar" anlamına gelen sözcük ise hâlâ'dır. Bakınız: hâlâ hala
  9. ^ Genellikle 2. tekil ve çoğul şahıslar için bilinen geçmiş zaman kipinde kullanılır: hoş geldin, hoş geldiniz.
  10. ^ "Kazanç" anlamında ise kâr şeklinde, "bir yağış türü" anlamında ise kar şeklinde yazılır.
  11. ^ Yalın halde ise mevzu şeklinde yazılır.
  12. ^ Bağımlı, bağlı anlamlarında kullanıldığında sözcüğün imlâsı tabi şeklindedir.[1]
  13. ^ Kısaltmalardan sonra gelen ekler, kelimelerin açılımına göre değil, kısaltmadaki harflerin okunuşlarına göre oluşturulurlar ve kesme işareti ile ayrılırlar. Örneğin Avrupa Birliği'ndeki ifadesi AB'ndeki şeklinde değil, AB'deki olarak kısaltılmalıdır.
  14. ^ Türkçe'miz, Türkçe'de, Türkçe'nin vb. kullanımlar yaygın yapılan hatalardır. Doğruları Türkçemiz, Türkçede ve Türkçenin'dir. Türkçe kelimesinden sonra hiçbir ek kesme işareti ile ayrılmaz. Bu konudaki kural şu şekildedir: Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz. Türkçe kelimesi Türk özel adına getirilen -çe yapım eki ile oluşturulduğu için bundan sonra kesme işaretine gerek yoktur.
  15. ^ Yayınlamak kelimesi tv ve radyo yayınları için kullanılır. Matbu eserler için yayımlamak kelimesi kullanılır. Bununla birlikte yayınevi doğru kullanımdır.
  16. ^ Bazı Batılı dillerde aynı görevde nokta kullanılır. Yani "15.2, 28.25" olarak yazılır.
  17. ^ Bazı Batılı dillerde aynı görevde virgül kullanılır. Yani "6,197 ve 49,750,812." olarak yazılır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "art."Dil Derneği. Erişim: 16 Aralık 2011.
  2. ^ "cami." DilDerneği.com. Erişim: 30 Mart 2012.
  3. ^ "hoş geldiniz." Güncel Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu. Erişim: 30 Mart 2012.
  4. ^ "hükûmet." Güncel Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu. Erişim: 14 Kasım 2013.
  5. ^ "ilk önce." Güncel Türkçe Sözlük, Türk Dil Kurumu. Erişim: 13 Nisan 2012.
  6. ^ "mevzu." Dil Derneği Sözlüğü. Erişim: 1 Mayıs 2012]
  7. ^ "tabii." Dil Derneği Sözlüğü. Erişim: 13 Nisan 2012
  8. ^ "tabiî." Orta Öğretim Terimleri Kılavuzu. 1963, Türk Dil Kurumu. Erişim: 13 Nisan 2012.
  9. ^ "zıt." Dil Derneği. Erişim: 22 Ocak 2013.
  10. ^ "usül." Türk Dil Kurumu. Erişim: 21 Ekim 2011.
  11. ^ usul Dil Derneği. Erişim: 24 Ekim 2011.
  12. ^ a b c d e f Noktalama İşaretleri TDK.gov.tr. Erişim: 15 Eylül 2011
  13. ^ a b Bazı Kelime ve Eklerin Yazılışı TDK.gov.tr. Erişim: 26 Nisan 2014
  14. ^ a b c Sayıların Yazılışı TDK.gov.tr. Erişim: 15 Eylül 2011
  15. ^ a b Soru İşareti Turkceciler.com. Erişim: 15 Eylül 2011
  16. ^ "dünya." TDK. Erişim: 20 Ekim 2014.
  17. ^ "batı." TDK. Erişim: 20 Ekim 2014

Yararlı dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]