Varşova ayaklanması

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Varşova Ayaklanması
Warszawa Powstanie 1944-08-04.jpg
Kırmızı bölge, Armia Krajowa birliklerini gösteriyor.
Tarih 1 Ağustos - 2 Ekim 1944
Bölge Varşova
Sonuç Almanya'nın zaferi

Varşova Ayaklanması, Polonya'daki Armia Krajowa (Halk Ordusu) birliklerinin; Varşova'yı Nazi Almanyası'ndan kurtarmak için gerçekleştiği, 2. Dünya Savaşı'nın önemli operasyonlarından birisidir. Ayaklanma zaman olarak, Sovyet Rusya'nın Kızıl Ordu'sunun Varşova şehrinin doğu bölgesinde belirdiği ve Alman birliklerinin geri çekildiği dönemde gerçekleştirilmiştir. [1] Ne var ki, Sovyet ilerlemesi aniden durmuş ve böylece Alman birlikleri toparlanarak şehri tahrip etmişler ve Polonya birliklerini mağlup etmişlerdir.

Armia Krajowa'ya bağlı Polonyalı direnişçiler

Ayaklanma, 1 Ağustos 1944'te, ulusal düzeydeki Fırtına Operasyonu'nun (Operation Tempest) bir parçası olarak, Sovyetler'in Lublin-Brest Taarruzu ile Varşova'ya ilerlediği dönemde başlamıştır. Operasyonun temel hedefi, Alman birliklerinin şehirden atılması ve Almanya dahil olmak üzere Mihver Devletleri'ne karşı verilen mücadeleye destek olmaktı. İkinci hedef ise, Varşova'yı Sovyetler'den önce kurtarmak ve Sovyetler'in oluşturduğu Polonya'nın geçici hükümeti kontrolü eline almadan önce Polonya'da mücadele amaçlı oluşturulmuş gizli örgütlenmenin gücünü arttırmaktı.

Ayaklanmanın başlarında, Polonyalı kuvvetler Varşova'nın kontrolünü ele geçirdiler. Ancak, Sovyet birlikleri Polonyalı birliklerin radyo vasıtası ile iletişimini görmezden geldiler ve şehir sınırlarının ötesine geçmediler. Bu esnada, Almanya birlikleri ile Polonya birlikleri arasındaki şiddetli sokak savaşları devam etti. 14 Eylül 1944 tarihinde, Sovyet komutası altındaki Polonya birlikleri, Vistül Nehri'nin doğu yakasını ayaklanma bünyesindeki isyancılar ile işgal ettiler. Fakat, sadece 1,200 kadar kişi nehrin batı yakasına geçti ve nehrin batı yakasına geçen kişilere Sovyet birliklerinden destek verilmedi. Bölgeye hava yolu ile 5 dakika içerisinde destek sağlama imkânı olmasına rağmen Sovyet birliklerinin destek göndermemesi, Josef Stalin'in bir taktik gereği kasıtlı olarak operasyonun başarısızlığa uğramasını ve Polonyalı birliklerin mağlup edilmesini istediği yönünde iddiaların gündeme gelmesine yol açtı.

Winston Churchill; Stalin ve Franklin D. Roosevelt ile birlikte, Britanya'nın Polonya müttefiklerine yardımda bulunacağını ve bu durumdan fayda gözetmeyeceğini açıkladı. Sovyet birliklerinin hava kontrolü olmaksızın, Churchill bölgeye hava birlikleri gönderdi. Daha sonra, bölgede Sovyet birliklerinin hava trafik kontrolünü edinmesinden sonra Amerikan Hava Birlikleri, Polonya'ya destek amacıyla bölgeye önemli düzeyde hava birlikleri gönderdi.

Mokotów ilçesinden olan bu isyancının, kanalizasyondan çıkarak Almanlara teslim olması

Sayıları tam olarak bilinmemesine rağmen; hayatını kaybeden Polonyalı direnişçi sayısının 16,000 dolaylarında, önemli ölçüde yaralanan direnişçilerin sayısı ise yaklaşık olarak 6,000 dolaylarında olduğu tahmin edilmektedir. Buna ek olarak, yaklaşık olarak, 150,000 ile 200,000 kadar Polonyalı sivil vatandaş hayatını kaybetmiştir. Alman birliklerince evden eve gezilerek kimi bölgelerde tahliye işlemi (tüm komşular dahil olmak üzere) gerçekleştirildi. Bu tahliyeler sırasında, kimi bölgelerde soykırım tehlikesi nedeni ile koruma altına alınan (saklanmasına müsaade edilen) Yahudi bireylerin olduğu anlaşıldı. Bu olaylar süresince toplam 8,000'den fazla Alman asker hayatını kaybetti veya kayboldu, ayrıca 9,000 asker yaralandı.

Şehir çatışmaları sırasında, Varşova'daki binaların yaklaşık olarak %25'i yıkıldı veya önemli ölçüde tahrip edildi. Polonyalı birliklerin teslim olmasından sonra, Alman birlikleri kalan binaların yaklaşık olarak %35'ini tahrip etti.

Daha önce gerçekleşen; Polonya'nın İşgali ve Varşova Getto Ayaklanması ile birlikte, Varşova Ayaklanması'ndan sonra Varşova şehrindeki yapıların %85'i yıkılmış veya ağır hasar almış durumdaydı. 1945 yılının ocak ayında, Sovyetler Varşova'ya girmiştir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Stanley Blejwas, A Heroic Uprising in Poland , 2004