V. Aleksios Dukas

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
V. Aleksios Dukas Murzuphlus
Αλέξιος Ε' Δούκας
Bizans İmparatoru
Alexius V.JPG
Hüküm süresi 5 Şubat 1204 – 12 Nisan 1204
Önce gelen II. İsaakios Angelos ve IV. Aleksios Angelos
Sonra gelen I. Teodor Laskaris İznik İmparatorluğu İmparatoru
Tam adı Alexios V Doukas Murzuphlus
Ölüm tarihi Aralık 1205)
Ölüm yeri Konstantinopolis

V. Aleksios Dukas Murzuphlus (Yunanca: Αλέξιος Ε' Δούκας) (ö. Aralık 1205 Konstantinopolis) Dördüncü Haçlı Seferi'inde Konstantinopolis'in Latin ve Venedik orduları tarafından kuşatılması sırasında Bizans İmparatorluğu imparatoru olmuştur.

İmparatorluğa yükselişi[değiştir | kaynağı değiştir]

İçinden birkac imparator çıkaran Dukas sülalesi mensubu bir asil idi. Ya alnının ortasında birleşen gür kaşları dolayısıyla ya da çok asık suratlı, somurtkan tavırları dolayısıyla herkesce kullanılan lakabı Murzuphlus idi. Saray bürokrasisi içinde, bir bakıma asıl olduğu için, hızla ilerlemişti ve Dördüncü Haçlı Seferi sırasında imparatora çok yakın olan ve imparatorun şahsî dairesine her zaman girebilme hakkı kazandiran protovestaius ünvanını taşımaktaydı. İki defa evlenmişti ama imparator III. Aleksios Angelos'un kızı olan Evdokia Angelina'nın sevgilisi olduğu herkesce bilinmakteydi. 1200'de Yannis Komnenos'un bir saray darbesi ile imparatorluğu ele alma komplosuna karıştığı için III. Aleksios Angelos tarafından hapise konulmuştu. Dördüncü Haçlı Seferi ordularının Venedik gemileri ile Konstantinopolis'e gelip Temmuz 1202'de Haclilarin ilk hücumu ile şehir Haliç surlarını ele gecirmelerinden sonraki Dördüncü Haçlı Seferi komutanlarının istekleri ile II. İsaakios Angelos'un ikinci defa tahta geçirilmesi ve Haçlılar ile birlikte gelen oğlu IV. Aleksios Angelos'un da iktidarı paylaşan ortak imparator olmuşlardı. Bunun üzerine Aleksios Dukas hapisten çıkarılmış ve saraydaki yüksek görevine tekrar getirilmişti.

1204'de II. İsaakios ve IV. Aleksios basşehrin dışında ordugahta bekleyen Latinler ve Venediklilere yapılan para ve askerî yardım vaadlerini karşılamaları için Haçlılar tarafından zorlanmaktaydılar ama eldeki imkânlar bu vaadleri karşılamaya yeterli gelmediği açığa çıkmıştı. Diğer taraftan Latin ve Venedikli Haçlılardan hiç hoşlanmıyan Konstantinopolis ahalisi şehrin savunması için gerekenin yapılmadığı ve Haçlılara yakın olmaları dolayısıyla imparatorlardan çok hoşnutsuzdu. Aleksios Dukas Haçlılar aleyhinde olan asillerin liderlerinden biri olarak ortaya çıkmış ve hatta Haçlılarla yapılan bazı kavgalara şahsen katılmıştı. Ocak 1204'de halk hoşnutsuzluğu bir halk hareketi ortaya çıkarıp büyük kalabalık gruplar oluşmuş, imparatorluk sarayı sarılmış, Ayasofya'yı dolduran ahali ve ileri gelenler yeni bir imparator adayı aramaya başlamışlardır. II. İsaakios ve IV. Alekios sarayda kendilerini muhafızlarıyla savunmaya almışlar ve sarayın yüksek memuru olan Aleksios Dukas'ı Haçlılardan yardım istemege yollamak istemişlerdi. Bu görevi yapmayan Aleksios Dukas, buna karşılık olarak bir grup yandaşı ile sarayın yan kapısına gelmiş; görevinin yetkilerini kullanarak imparator olan genç IV. Aleksios'un yatak odasına girmiş; isyancıların sarayı hemen ele geçirecekleri için imparatorun hemen kaçmasına yardım edeceğini bildirmiş; onu güya gizlemek niyetiyle genç imparatoru bir pelerine sararak saraydan çıkarıp yanda bekleyen yandaşlari ile birlikte hapishaneye götürüp bir hücreye koydurmuştur. Sonra da sarayın ana kapısına gidip dışarıda bekleyen halka imparator olduğunu ilan etmiştir.

Kısa imparatorluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayasofya'da toplanan halk ve basşehrin ileri gelenleri Nikolaos Kanabos'u imparator seçmelerine ragmen, V. Aleksios Dukas ismi ile imparator olan Aleksios Murzuphlus, önce entrika ile hapis ettirdiği IV. Aleksios Angelos'u (bir iki defa başarısız kalan zehirleme girişimden sonra) boğdurarak öldürtmüş; oğlunun ölmünü sarayda haber alan kör ve yaşlı II İsaakios Angelos ise ya üzüntüden, ya da korkudan bir beyin kanaması veya kalp krizi geçirip ölmüş ya da öldürülmüştür. Halk tarafından imparator seçilen Nikolaos Kanabos ise kendi isteğiyle Ayasofya'dan ayrılmamış ama V. Aleksios tarafından oradan çıkarılıp öldürtülmüştür.

Şubat 1204'de V. Aleksius Dukas Murzuphlus'a Ayasofya'da taç giydirilmiştir. Bu törenden sonra V. Aleksius kuşatma altındaki başşehirin savunmasını sağlamak üzere o zamana kadar görülmemiş bir liderlik kalitesi göstermeye başlamıştır. Latinlerle olan bütün müzakereler ve diğer ilişkiler kesilmiştir. Şehrin surlarının devamlı olarak savunması için her eli silah tutan Bizansli seferber edilmiş ve surlarda ve kulelerde devamlı olarak nöbetle beklenme rotası ortaya çıkartılmıştır. Şehir surları, özellikle Haliç'e bakan surları yükseltilmis üzerlerine yuksek tahta perdeler çekilmiş ve önceki hücumda zayıf görülen surların bazı kısımları için çifte duvar yapılmaya başlanmıştır. Bizans ordusu V. Aleksius'un şahsi komutası altında Haclilarin Galata'da bulunan ordugahına bir sürpriz hucumda yapılmış fakat bu başarılı sonuç vermemiştir.

Haçlılar istekleri yerine getirilmeyince ve müzakereler kesilince Konstantinopolis'i hücumla zaptedip kendilerine uygun bir imparatorluk kurup Bizans'in arazilerini paylaşma kararı almışlardır. Şehrin duvarlarına Latin ve Venediklilerin hücumu 9 Nisan 1204 Cuma günü başlamıştır. Bu hücumun odaklandığı sur kısmı, 9 ay önce Dük Enriko Dandolo ve Venediklilerin girip aldıkları sur ve kuleler olmuştu. Fakat buralardaki duvar ve kuleler yükseltildiği için Venedik gemilerinin direkleri arasında gerilen ağlar bir hücum platformu olmaktan çıkmış ve gemiler yükselen kulelerden Bizanslı mancınıklarının birer hedefi haline gelmişlerdir. O aksam Haçlılar geri çekilmek zorunda kalmışlardır. V. Aleksios sokaklardan atlı olarak dörtnala bir savunma mevkinden gelip diğerine giderek savunuculara verdiği mert ve azimli moralin bir uygun sonuç çıkardığı hissini yaratmıştır. Fakat Haçlılar da azimle iki gün sonra bir diğer hücuma başlamışlardır. Venedik gemileri çifter çifter bağlanıp daha geniş platformlar yaratılmış; uygun yönden esen poyraz rüzgarı ise gemileri duvarlara daha da yaklaştırılmasına elvermiş ve direklerarası platformlardaki hücumculara tahtadan koruyucu çatılar sağlanması ile Bizans savunucularının silahlarının etkisi çok azaltılmıştı. Çok sürmeden Haçlılar iki kuleyi ele geçirmeyi başarmışlar ve surlardaki bir giriş kapısını da açmışlar ve şehrin içine akıp sokak savaşına başlamışlardır. Sokaklarda yapılan savaşlar ta akşam ortalarına kadar sürmüştür. Bir grup Haçlı hücumcu bir karşı hücumu önlemek niyetiyle girdikleri sokaklarda yangın başlatmış ve bu yangın yayılarak bir tarihçinin dediğine göre Fransa Kırallığının en büyük üç sehrinde bulunan ev sayısından daha fazla binanın yanmasına neden olmuştur.[1]

Konstantinopolis'den kaçış, Trakya'da direniş ve yakalanıp öldürülmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu sırada savunuculara komuta eden V. Aleksios Bizans durumunun savunulamıyacağını anlamış ve Haçlılara esir olmaktansa kaçmayı tercih etmiştir. 12 Nisan akşamı eski imparator III. Aleksios'un karısı Eurphrosyne ve kızı (V. Aleksios'un sevgilisi) Evdoksiya Angelina ile birlikte bir küçük tekne ile Haliç'in batısına gidip oradan karadan Trakya'ya kaçmıştır. Ertesi gün Konstantinopolis şehri Haçlılara teslim olmuş, böylece ta 306dan beri Konstantinopolis'den bir Bizans İmparatoru tarafından yapılan idare, 57 yıl Latin İmparatorluğu'na geçmiştir. Haçlılar bu tarihî şehri, tarihte hiç görülmedik şekilde, talana başlamışlardır.

V. Aleksios Dukas da Trakya'da Gümülcine yakınlarındaki (Mosynopolis)de bulunan eski imparator III. Aleksios Angelos'un Bizans arazilerini kendi aralarında bölüşen Latinlere karşı direnişine katılmıştır. Önce iki sabık Bizans İmparatorları arasındaki ilişkiler iyi olmuş III. Aleksios'un kızı Evdoksia Angelina IV. Aleksios Dukas ile evlenmiştir. Fakat Latin Haçlılar Trakya'daki Bizans rezistansına da hücum edip III. Aleksios'u Teselya'ya kaçmaya zorlamışlardır. III. Aleksios bu kaçıştan hemen önce çok kıskanç bir kararla Bizans tahtına tekrar geçmesini önlemek için damadı V. Aleksios Dukas'in gözlerini kör ettirmiştir.

Böylece Thierry de Loos komutanlığında ilerleyen bir Haçlı Latin ordusu Kasım 1204'de gözleri kör edilmiş olan V. Aleksios Dukas'ı esir almıştır. V. Aleksios Konstantinopolis'e getirilmiş ve Latinlerden kurulu bir komite tarafından meşru Bizans İmparatoru IV. Aleksios'a karşı ihanette bulunmakla suçlandırılarak ölüme mahkûm edilmiştir. Cezası Theodosius Sütun'unun[2] tepesinden aşağı atılmak suretiyle infaz edilmiştir.

Dipnotlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Geoffroy de Villehardouin, La Conquete de Constantinople
  2. ^ Şimdiki Beyazıd Meydanı yerinde Ordu Caddesi başlangıcında bulunan Tauri Forum'unda bulunan I. Theodisus Zafer Takı yanında bulunan ve üzerinde I. Theodosius'un zaferlerini heykellerle gösteren bir sütun

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Ostrogorsky, Georg (çev. Fikret Işıltan), (1999 5.baskı) Bizans Devleti Tarihi, Ankara:Türkiye Tarih Kurumu ISBN 975-16-0348-X (Orijinal 1.baskı:1940)
  • "Alexius V Dukas" maddesi Kazhdan, Alexander (ed) (1991) The Oxford Dictionary of Byzantium - 3 Cilt New York: Oxford University Press . ISBN 0-19-504652-8 (İngilizce)
  • Norwich, John Julius, (1991) Byzantium: The Decline and Fall, Londra:Penguin ISBN 0-14-011447-5, say.176-179 (İngilizce)
  • Jonathan Harris, (2006) Byzantium and the Crusades Londra:Hambledon and London ISBN 1-85285-501-0(İngilizce)
  • Philips, Jonathan (2004) The Fourth Crusade and the Sack of Constantinople Londra ve New York:Viking Adult ISBN 0-670-03350-2 (İngilizce)
Resmî unvanlar
Önce gelen:
II. İsaakios Angelos ve
IV. Aleksios Angelos
Bizans İmparatoru
5 Şubat 1204 – 12 Nisan 1204
Sonra gelen:
I. Teodor Laskaris
İznik İmparatorluğu İmparatoru