Ural Altay dil ailesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Ural Altay Dil Ailesi, birtakım dilbilimcilerinin varlığını savunduğu, fakat üzerinde genel olarak anlaşmaya varılmamış olan kuramsal bir dil öbeğidir.

Bu "ailenin" Altay kolu Türkçe, Moğolca, Tunguzca'dır. Macarca ve Fince ise bu ailenin Ural kolundandır. Bazı dilbilimciler Korece ile Japonca'yı da bu aileye katmış olsalar da, bu yöndeki kanıtlar daha da zayıftır.

Günümüzde çoğu dilbilimci Ural ve Altay ailelerindeki benzerlikleri "tarihsel orijin" veya "yakınsama" ile sonuçlanmış karşılıklı etkileşim ile açıklamaktadır. Sondan ek alırlar. Ural ve Altay arasında ünlü uyumu, sondaneklemelilik, cümlede özne-nesne-yüklem sıralaması ve dillerin dilbilgisel olarak cinsiyetsiz olması gibi güçlü benzerlikler göstermişlerdir. Fakat bu tip benzerlikler yapısaldır. Tarihsel dilbilim araştırmasında ortak kelime kökleri önemli bir yer tutmaktadır.

Günümüzde bu dil ailesinin varlığına dair bulunabilecek bilgilerin çoğu 1950 öncesi kaynaklara dayanmaktadır. Ancak geçerliliğini korumaktadır. Bunun yanında Ural Dil Ailesi ile Altay Dil Ailesinin ayrı incelenmesi gerektiğini savunanlar da azımsanmayacak kadar çoktur.

[değiştir] Ural Altay Dil Ailesi Bölümleri

Ural/Altay dil ailesi konuşanların sayısı 330 milyonu bulur. Ural kolunda (dil ailesi) mensup bir dili konuşanların sayısı 30 milyon, Altay koluna (veya dil ailesi) mensup bir dili konuşanların sayısı 300 milyonu bulur.

[değiştir] Ural Kolu

Ural dil ailesi üç ana gruptan oluşmaktadır. a. Fin/Ugor dilleri b.Samoyed dilleri c. Yukagir dilleri.

Ural Kolu dilleri üç ana gruba ayrılmaktadır. Bunlar, Fin/Ugor dilleri, Samoyed dilleri ve Yukagir dilleri. Ural dilleri günümüzde yaklaşık 30 milyon insan tarafından konuşulmaktadır.

[değiştir] 1. Fin/Ugor dilleri

Fin/Ugor dilleri kendi arasında iki gruba ayrılır: a. Fin dilleri: Bu diller dört grupta incelenir. Yandaki alanda görülen haritada mavi alan bu grubun yayıldığı coğrafi alanı göstermektedir:

• • 1. Perm dilleri: Komi, Komi-Permyak, Udmurt.
  • 2. Finno/Volga dilleriMari, Erzya, Moksha, Merya, Muromian, Meshcherian.
  • 3. Fin/Baltık dilleri: Fince (şive ve lehçeleri: Meänkieli or Tornedalian Finnish, Kven Finnish, and Ingrian Finnish), Ingrian (Izhorian), Karelce, Lude, Olonets Karelce, Livonianca, Veps, Võro, and Votic,Estonca.
  • 4. Sami dilleri: Sami/Lap lehçelerinden oluşur. Bunlar: Güney Sami, Ume Sami, Lule Sami, Pite Sami, Kuzey Sami, Kainuu Sami, Kemi Sami, Akkala Sami, Inari Sami, Kildin Sami, Skolt Sami, Ter Sami.

b. Ugor dilleri: Macarca, Kantice, Mansice Bu dillerin yayıldığı coğrafi alan yandaki haritada yeşil renkte gösterilmiştir.

[değiştir] 2. Samoyed dilleri

İki dilden oluşmaktadır: Kuzey Samoyedçe ve Güney Samoyedçe. Konuşulduğu alan yandaki haritada turuncu renkte gösterilmiştir.

Kuzey samoyedçenin lehçeleri; Enets, Nenets or Yurak, Nganasan or Tavgy/Tawgi, and Yurats'tır. Güney Samoyedçe lehçeleri ise Kamassian or Kamas, Mator, and Selkup.

[değiştir] 3. Yukagir dilleri

İki lehçeden oluşmaktadır. Kuzey Yukaghir and Güney Yukaghir. Konuşulduğu alan pembe renkte yandaki haritada gösterilmiştir.

[değiştir] Altay Kolu

Altay dil ailesi

Altay kolu dillerini konuşan insanların sayısı 300 milyonu bulur ve Ural dağlarının güneyinden Japon denizine kadar ki bölgede konuşulur. Bu dil ailesi üç ana gruba ayrılır. Türk dilleri, Moğol dilleri ve Tunguz dilleri. Tartışmalı olmakla birlikte Japonca ve Korece'de bu kola dahil edilir.

[değiştir] 1.Türk dilleri

Ana madde: Türk lehçeleri veya Türk dilleri

• a. Bulgar grubu: Çuvaşça.
• b. Kıpçak grubu: Karaimce, Kumukça, Karaçayca, Balkarca, Kırım Tatarcası, Tatarca, Başkırtca, Nogayca, Karakalpakça, Kazakça, Kırgızca, Urumca, Mişerce, Barabaca,
• c. Oğuz grubu: Türkçe, Azerice, Türkmence, Gagavuzca, Horasan Türkçesi, Kaşgayca, Aynullu, Salarca, Afşarca, Songori,
• d. Uygur grubu: Özbekçe, Uygurca, Yugurca, Aynuca, Tarançi,Ili Turki, Lop.
• e. Sibirya grubu: Yakutça, Dolganca, Tuvaca, Tofalarca, Hakasca, Altayca, Şorca, Çulimce, Fuyü Gırgıs.
• f. Argu grubu: Halaçça.

[değiştir] 2.Moğol dilleri

• b. Moğol oluşur: Khalkha (Halh) Mongolian, Urdus, Oirat (Kalmyk), Darkhat, Buryat, Khamnigan Mongol, Dagur or Daur, Monguor, Kangjia, Bonan, Dongxiang, Eastern Yugur (Shira Yugur), and Moghol.

[değiştir] 3.Tunguz dilleri

• c. Tunguz dilleri: Evenki (Tunguzca), Solon, Manegir, Nanai, Akani, Birar, Kile, Samagir, Orok, Ulch, Oroch, Udege, Manchu, and Sibe.

Tartışmalı diller Japon dili ve Kore dilinin de Altay grubuna dahil olduğu da bilim çevrelerinde kabul görmektedir.

• Japon dilleri: Japanese, Amami, Okinawan, Miyako, Yaeyama, Yonaguni
• Kore dili.

[değiştir] Dış bağlantılar

• Is it really true that Finno-Ugric and Turkic are NOT related?
• LINGUIST List 5.908

Dil ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.