Unutulma hakkı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Unutulma hakkı (internet hakları) sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Unutulma hakkı Avrupa Birliği (Özellikle Fransa) ve Arjantin tarafından gündeme getirilen ve sonrasında hayata geçirilen bir konsepttir. Bu konsept bir bireyin geçmişte yapmış olduğu belirli bir eylemin bir sonucu olarak sürekli ve periyodik olarak damgalanmış bir şekilde hayatının devamını geçirmek istememe özgürlüğünden çıkmıştır.[1] Söz konusu hakkı, "dijital hafızada yer alan bireye ait fotoğraf, kimlik bilgisi, adres ve diğer kişisel içeriğin, yine bireyin kendi talebi üzerine bir daha geri getirilemeyecek biçimde ortadan kaldırılması biçiminde tanımlamak mümkündür."[1] Bu hakkın düşünce özgürlüğüne olumsuz etkileri üzerine endişeler vardır. Bireyin geçmişte yaptığı bir eylemin internet gibi bir ortamdan silinmesinin düşünce ve bilgi alma özgürlüğüne de olumsuz etkisi olduğu konusunda tartışmalar vardır.[2][3]

Bu yasanın Türk hukuk sistemindeki karşılığı, kişinin özel hayatının korunması anayasanın ilgili maddesinin genel kapsamı gereği uygulanmalıdır.[4] Aksi halde bu işlemi yapmayan site yönetimi hakkında Bilişim suçları ceza hüküm ve yaptırımlarına tabi olunur.

Ortaya Çıkışı[değiştir | kaynağı değiştir]

2012 yılının başlarında Avrupa Komisyonun adalet ve vatandaşlıktan sorumlu üyesi Viviane Reding'in açıklamalarıyla ilk kez gündeme gelen unutulma hakkı[1], 2014 yılında Avrupa Adalet Divanı tarafından verilen bir karar ile tekrar gündemdeki yerini almıştır. Avrupa Birliği’nin en yüksek düzeydeki mahkemesi olan Avrupa Adalet Divanı, 13 Mayıs 2014 tarihli kararında, Google’ın, kullanıcılarına bazı durumlarda kendileri ile ilgili bilgilere yönlendiren linkleri silme hakkı tanıması gerektiğine karar verdi. Mahkeme, Avrupa genelinde tanınmış hale gelen “unutulma hakkı” kapsamında, silmemek için “özel/belirli bir neden” bulunmadıkça, Google gibi bir arama motorunun bir süre sonra kullanıcılar ile ilgili arama sonuçlarının silinmesine izin vermesi gerektiğini belirtti.

Uygulaması[değiştir | kaynağı değiştir]

Avrupa Adalet Divanı'nın kararına uyan Google[5] ve Bing[6] hazırladıkları özel başvuru formları ile internet sayfaları üzerinden bireylerin unutulma hakkı çerçevesindeki taleplerini almaktadır. Karar Avrupa Birliği üyesi 28 ülke vatandaşları için uygulanmakla birlikte hem Google hem Bing tarafında ayrıca İzlanda, Lihtenştayn, Norveç ve İsviçre vatandaşlarına da unutulma hakkı çerçevesinde başvuruda bulunma hakkı tanınmıştır.[7]

İnternet şirketlerinin hukuki uyuşmazlıkları yerel çerçeveler dahilinde çözümleme eğilimleri unutulma hakkının uygulanmasında da devam etmektedir. Zira haklı bulunan unutulma hakkı taleplerine ilişkin linkler yalnızca kararın hukuki bağlayıcı nitelikte olduğu ülkelerdeki arama sonuçlarından çıkarılmaktadır.[7] Buna bağlı olarak Google örneğinde "www.google.com" adresinden herhangi bir arama sonucunun çıkarılması söz konusu değildir.

Eleştiriler[değiştir | kaynağı değiştir]

Unutulma hakkı üzerine iki temel eleştirinin getirildiği görülmektedir. Öncelikli olarak unutulma hakkının temel hak ve hürriyetlerden biri olan ifade özgürlüğü ile çatışma içerisinde olabileceği belirtilmektedir. Kararı ilk uygulamaya geçiren[5] Google'ın baş hukuk danışmanı David Drummond, The Guardian gazetesindeki köşesinde "Unutulma hakkı üzerine konuşmamız gerekiyor" başlığıyla yayınladığı makalesinde[8] bir yandan kararı ifade özgürlüğü bağlamında eleştirmiş diğer yandan çifte standart uyarısında bulunarak[9] "Bu aynı bir kitabın kütüphanede bulunabileceği ancak kütüphanenin kataloğunda bulunamayacağını söylemek gibi." ifadelerini kullanmıştır.

Getirilen bir diğer eleştiri ise unutulma hakkının mali etkileri üzerinedir. Bu bağlamda hakkın hayata geçirilmesi noktasında gerekli teknik altyapının hazırlanması için gerekecek dijital mühendislik masrafı ve internet şirketlerinin ekonomik çıkarlarının gözetilmesi gerekliliğinin şirketler ile kullanıcılar açısından hukuki ve mali önemli belirsizliklere yol açabileceği ifade edilmektedir .[1]

Tarihsel örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Geçmişte dönemsel olarak herhangi bir ülkenin zorunlu dikta yönetimi alında yapılan siyasi politikalarına uymak zorunda kalan ve bu konuda açıklamalar yapmak zorunda kalan birçok kişi mevcut rejimin zamanla değişmesi sonrası geçmişte yapmış olduğu ( yapmak zorunda olduğu ) açıklamalar sonucu cezalandırıldıkları hakkında birçok tarihi belge bulunmaktadır.[10]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d Gülener, Serdar (2012). "Dijital Hafızadan Silinmeyi İstemek: Temel Bir İnsan Hakkı Olarak 'Unutulma Hakkı'". Türkiye Barolar Birliği Dergisi. Erişim Tarihi: 14 Ağustos 2014
  2. ^ "Avrupa Adalet Divanı, Google’ın, unutulma hakkı kapsamındaki istekleri yerine getirmesini istedi". Statjus. 14 Mayıs 2014. Erişim Tarihi: 14 Ağustos 2014
  3. ^ http://gundem.milliyet.com.tr/internet-kullanicisi-icin-unutulma-hakki-/gundem/gundemdetay/28.01.2012/1494828/default.htm
  4. ^ http://www.ntvmsnbc.com/id/25317066/
  5. ^ a b "Google, mahkeme kararına uyarak unutulma hakkı çerçevesindeki talepleri almaya başladı". Statjus. 30 Mayıs 2014. Erişim Tarihi: 14 Ağustos 2014.
  6. ^ "Microsoft Bing unutulma hakkı çerçevesindeki talepleri almaya başladı". Statjus. 17 Temmuz 2014. Erişim Tarihi: 14 Ağustos 2014
  7. ^ a b Özer, Yusuf Mansur (2014). "Avrupa Adalet Divanı’nın unutulma hakkı kararı ve uygulamadaki yeri". Statjus. Erişim Tarihi: 14 Ağustos 2014
  8. ^ Drummond, David (2014). "We need to talk about the right to be forgotten". The Guardian. 10 Temmuz 2014. Erişim Tarihi: 14 Ağustos 2014.
  9. ^ "Google’ın baş avukatı: 'Unutulma hakkı kararında çifte standart var'". Statjus. 12 Temmuz 2014. Erişim Tarihi: 14 Ağustos 2014
  10. ^ http://www.bbc.co.uk/turkce/haberler/2012/01/120126_eu_data_protection.shtml