Uluslararası Para Fonu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Uluslararası para fonu sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Imf logo.png
Uluslararası Para Fonu
Merkez Washington D.C. ABD
Başkan Fransa Fransa Christine Lagarde
Borç Alma taban oranı % 5,50
Üye sayısı 186
Web Sitesi [1]

Uluslararası Para Fonu ya da daha çok bilinen kısaltmasıyla IMF (International Monetary Fund), küresel finansal düzeni takip etmek, borsa, döviz kurları, ödeme planları gibi konularda denetim ve organizasyon yapmak, aynı zamanda teknik ve finansal destek sağlamak gibi görevleri bulunan uluslararası bir organizasyondur. 1944 yılında ABD'nin New Hampshire eyaletindeki Bretton Woods'da kurulan ve 1947'de fiilen çalışmaya başlayan milletlerarası ekonomik meselelerle uğraşan bir teşkilattır. IMF "küresel para işbirliği, finansal istikrarı sağlamak, uluslararası ticareti kolaylaştırmak, yüksek istihdam ve sürdürülebilir ekonomik büyümeyi teşvik, ve dünya çapında yoksulluğu azaltmayı teşvik etmek için çalışan, 188 ülkenin üye olduğu organizasyondur. Kuruluşun belirtilen hedeflerinde, ödemeler dengesi ihtiyaçlarını karşılamak için üye ülkelerin mali kaynaklarını kullanılabilir hale de getirmekte dahil olmak üzere uluslararası ekonomik işbirliği, uluslararası ticaret, istihdam ve döviz kuru istikrarını teşvik edilmesi olarak tanımlanmaktadır. IMF'nin merkezi ABD'de, Washington, DC'de bulunmaktadır.

Birinci ve İkinci Dünya Savaşlarından sonra milletlerarası ekonomik meseleler karışık hale gelmiş, I. Dünya Savaşı'ndan sonra düşülen ekonomik buhranla savaş sonrası ekonomik depresyonlar da ekonomik ilişkileri tehdit eder bir vaziyet almıştı. Avrupa devletlerinin II. Dünya Savaşı sonrası bozuk ve depresyon içindeki ekonomik durumlarının aksine Amerika Birleşik Devletleri'nin savaş boyunca ihracatının altın stoklarının artması, ekonomik bakımdan yardım yapacak tek ülke durumuna gelmesine sebep oldu. ABD, Avrupa devletlerine doğrudan yardım yapmak yerine mali müesseseler kurarak yardım yapılması taraftarı oldu ve 1944 yılında Bretton Woods'ta 45 devletin iştirakiyle bir takım kararlar alındı. Bretton Woods Antlaşması'nda; birisi, Milletlerarası Para Fonu, diğeri, Milletlerarası İmar ve Kalkınma Bankası (IBRD) yahut kısaca Dünya Bankası isimleriyle iki ekonomik müessesenin kurulması kararlaştırılmıştır.

IMF, Avrupa devletlerinin tediye bilançolarında ortaya çıkabilecek geçici (= kısa vadeli) ödeme güçlüklerinde kredi vererek milletlerarası ticaretin bu yüzden daralmasını önlemek; Dünya Bankası da uzun vadeli yatırım kredileri vermek suretiyle, Avrupa devletlerinin yeniden imarını sağlamak, tediye bilânçolarındaki bünyevî dengesizlikleri gidermek için kurulmuştur.

Her iki müessesenin sermaye ve kaynaklarının önemli bir kısmı ABD tarafından temin edilmiştir. Bu müesseselere üye olan ülkelerin prensip olarak, içerde enflasyonu önleyici para politikaları takip etmeleri, dış ticareti ise tek taraflı devalüasyonlar ve ithal tahditleri yüzünden daraltmamaları, bilakis bu tehditleri mümkün mertebe kaldırmaları gerekecekti.

Organizasyon[değiştir | kaynağı değiştir]

IMF Merkez binası

IMF kendisini 186 üyeli bir organizasyon olarak tanımlar (Sırbistan-Karadağ 18 Ocak 2007 tarihi itibariyle 185.inci üyesidir).

Kuzey Kore, Küba, Andorra, Lihtenştayn, Tuvalu ve Nauru hariç bütün Birleşmiş Milletler üye devletleri IMF'ye doğrudan olarak katılır.

Vatikan, Çin Cumhuriyeti (Taiwan), Filistin Otoritesi (IMF'nin teknik yardımını almasına rağmen) ve Sahravi Arap Demokratik Cumhuriyeti (Batı Sahra) Birleşmiş Milletler tam üyesi değillerdir.

IMF'nin niyetleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Milletlerarası ticaretin dengeli şekilde gelişmesini üye devletlerin tam istihdama ve yüksek büyüme hızına ulaşmasına imkân hazırlamak;
  • Ödemeler dengesi güçlüklerinin çözümünde yardımcı olmak;
  • Kambiyo istikrarını kurmak ve tek taraflı değer düşürmelerine mani olmak;
  • Çok taraflı dış ödemeler sisteminin kurulmasını sağlamak.

Bu gayeleri sağlamak için fona üye ülkelerin girmiş olduğu bazı taahhütler de şunlardır:

  • Dış turizm de dahil olmak üzere dış ticaret muamelelerinde döviz kontrol ve tahditlerini önlemek;
  • Milli para biriminin altın veya dolar olarak paritesini tespit ve fona tescil ettirmek;
  • Fona tescil edilen pariteyi değiştirmemek ve ancak tediye bilançolarındaki bünyevi değişikliklerde, çok zaruri hallerde değer düşürmeye gitmek (% 10'a kadarki develüasyonlar da muhtar kılınmış, aşan miktarlardaki değer düşürmeler için izin alma keyfiyeti getirilmiştir.);
  • Üye ülkelerin altın mukabilinde döviz alıp satabilmeleri, müstahsil ülkelerin altın satmaları serbest bırakılmıştır.

IMF'nin, tediye bilançoları açık veya fazlalık veren ülkelere düzenleyici müdahale yapma imkânı vardır. Fonun en yetkili organı, üye ülkelerin mümessillerinden teşekkül eden Güvernörler Heyeti dir. Yılda bir toplanır. Bu heyet kendi arasından 12 kişilik bir Müdürler Meclisi seçerek yetkisini bunlara devreder. Güvernörler Heyetinde her üye ülke, sabit bir oy sayısı yanında fona iştirak hissesiyle oranlı bir oy sayısına da sahiptir. Buna göre en fazla oy hakkına sahip ülke, en fazla sermayeyle iştirak eden ABD'dir.

Herhangi bir ülke mutlaka hem Milletlerarası Para Fonuna (IMF) ve hem de Dünya Bankası'na (IBRD) bir arada üye olmak durumundadır. Fona üye devletlerin hisselerine kota denmektedir. Kotaların % 25'i altın ile, kalan% 75'i milli para ile ödenmiş veya taahhüt edilmiştir. Başlangıçta 8 milyar dolar olan sermayesi diğer yıllarda çok artmıştır. Bunun yanında serbest dövizli ülkelerde tahvil satmak suretiyle fon ve kaynaklarını artırma imkânı da mevcuttur. Fon, her üyeye kotasının % 25'i tutarında krediyi talep vukuunda, otomatik olarak vermekle mükelleftir. Fonun verdiği kredilerde vade 5 yılı geçemez.

Dünya Bankası'nın teşkilatı, IMF'nin teşkilatı gibidir. Başlangıçta 8 milyar dolar sermaye ile kurulan banka 1959 yılında bu sermayesini 20 milyar dolara yükseltmiş, daha sonraki senelerde bu miktar çok artmıştır.

Banka, kredi açarken aşağıdaki şartları gözönünde bulundurmaktadır:

  • Borç almak isteyen ülkenin, özel piyasadan ve makul şartlarla kredi alamayacağı belli olmalıdır.
  • Banka tarafından verilen kredinin kullanılacağı projenin bankaya sunulması ve kabul edilmesi gerekmektedir.
  • Banka; üye ülkelerle sadece hazine, merkez bankası, istikrar fonu idaresi ve diğer resmi veya yarı resmi müesseselerle temas eder ve üye devletlere kamu yatırımları için bu kanallardan kredi sağlar.
  • Borçlanan doğrudan üye devlet değil de, üye ülkedeki özel teşebbüs ise, Banka projeleri tetkik etmekle beraber krediyi doğrudan teşebbüse açmaz; mutlaka üye devletin kefaleti ile merkez bankası veya başka bir resmi yahut yarı resmi teşekkülün tavassutunu alır. Mesela Türkiye'de özel teşebbüse Türkiye Sınai Kalkınma Bankası kanalıyla ikrazda bulunmaktadır.

IMF verilerine göre (2006) fonun borç verme kaynağı 174 milyar dolar. Alacakları ise 75 ülkeden 34 milyar dolardır. 2010 verilerine göre IMF'ye en çok borcu olan ülkeler sıralaması şöyledir: Yunanistan (30 Milyar), Romanya (13,9 Milyar), Ukraine (12,66 Milyar), Macaristan(11.7 Milyar) dolardır.

Karşıt Görüşler: IMF/Dünya Bankasının Askeri Rejimler ve Diktatörlüklerle ilişkisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bretton Woods enstitülerinin dünya ekonomisine özellikle soğuk savaş yıllarındaki etkisi çok tartışılmıştır. IMF'nin kasıtlı olarak Amerika ve Avrupa menşeili şirketlerle iyi ilişkiler kuran askeri diktatörlükleri desteklediği iddia edilmektedir. Hatta bazı eleştirmenler IMF'nin demokrasi, insan hakları, işçi hakları konularına olumsuz hatta saldırgan bir tutum sergilediğini iddia etmektedirler. Bu düşünceler dünyadaki küresellik karşıtı harekete ivme kazandırmıştır. IMF taraftarları ise IMF'nin asıl gücünün veya görevinin demokrasi değil ekonomik istikrar olduğunu, ekonomik istikrarın da demokrasinin temel taşı olduğunu iddia etmektedirler. [1]

IMF/Dünya Bankasına üyeyken Askeri Diktatörlüklerce yönetilen ülkeler(çeşitli kaynaklardan borçlanmalar - Milyar $):[2]

IMF/Dünya Bankasına Borçlu Ülke Diktatör İktidara Geliş Tarihi Düştüğü Tarih Rejim Başlangıcında Ülke Borcu(1) Rejim Sonunda Ülke Borcu(2) 1996 Toplam Borç Diktatörlerin Aldığı Toplam Borç Diktatörlerin Yarattığı Borç Yüzdesi
Arjantin Arjantin Askeri Diktatörlük 1976 1983 9.3 48.9 93.8 39.6 42.00%
Bolivya Bolivya Askeri Diktatörlük 1962 1980 0 2.7 5.2 2.7 52.00%
Brezilya Brezilya Askeri Diktatörlük 1964 1984 5.1 105.1 179 100 56.00%
Şili Şili Augusto Pinochet 1974 1989 5.2 18 27.4 12.8 47.00%
El Salvador El Salvador Askeri Diktatörlük 1979 1994 0.9 2.2 2.2 1.3 59.00%
Etiyopya Etiyopya Mengistu Haile Mariam 1977 1991 0.5 4.2 10 3.7 37.00%
Haiti Haiti Jean-Claude Duvalier 1971 1986 0 0.7 0.9 0.7 78.00%
Endonezya Endonezya Suharto 1967 1998 3 129 129 126 98.00%
Kenya Kenya Moi 1979 2002 2.7 6.9 6.9 4.2 61.00%
Liberya Liberya Doe 1979 1990 0.6 1.9 2.1 1.3 62.00%
Malavi Malawi Banda 1964 1994 0.1 2 2.3 1.9 83.00%
Nijerya Nijerya Buhari/Abacha 1984 1998 17.8 31.4 31.4 13.6 43.00%
Pakistan Pakistan Zia-ul Haq 1977 1988 7.6 17
Pakistan Pakistan Askeri Diktatörlük 1990 present 20.6 29.9 29.9 18.7 63.00%
Paraguay Paraguay Stroessner 1954 1989 0.1 2.4 2.1 2.3 96.00%
Filipinler Filipinler Marcos 1965 1986 1.5 28.3 41.2 26.8 65.00%
Somali Somali Siad Barre 1969 1991 0 2.4 2.6 2.4 92.00%
Güney Afrika Güney Afrika apartheid 1992 18.7 23.6 18.7 79.00%
Sudan Sudan Nimeiry/al-Mahdi 1969 present 0.3 17 17 16.7 98.00%
Suriye Suriye Assad 1970 present 0.2 21.4 21.4 21.2 99.00%
Tayland Tayland Askeri Diktatörlük 1950 1983 0 13.9 90.8 13.9 15.00%
Zaire Zaire/Kongo Mobutu 1965 1997 0.3 12.8 12.8 12.5 98.00%

Dipnot: Rejim Başlangıcında ülke borcu; Dünya bankasının en eski kayıtlar 1970 yılından kalmadır. Pakistanda iki farklı dönemde askeri rejim iktidara gelmiştir. Bu tablo 1996 yılında hazırlandığı için son borç olarak 1996'yı baz almaktadır.

Başkanlık görevinde bulunanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

İsim Ulus Başlama Bitiş
Camille Gutt  Belçika 6 Mayıs 1946 1951
Ivar Rooth  İsveç Ağustos 1951 Ekim 1956
Per Jacobsson  İsveç Aralık 1956 5 Mayıs 1963
Pierre-Paul Schweitzer  Fransa 1 Eylül 1963 1 Eylül 1973
H.Johannes Witteven  Hollanda 1 Eylül 1973 17 Haziran 1978
Jacques de Larosiére  Fransa 17 Haziran 1978 16 Ocak 1987
Michel Camdessus  Fransa 16 Ocak 1987 14 Şubat 2000
Horst Köhler  Almanya 1 Mayıs 2000 4 Mart 2004
Anne Kruger Amerika Birleşik Devletleri ABD 4 Mart 2004 4 Mayıs 2004
Rodrigo Rato  İspanya 4 Mayıs 2004 31 Ekim 2007
Dominique Strauss-Kahn  Fransa 1 Kasım 2007 18 Mayıs 2011 (istifa)
John Lipsky Amerika Birleşik Devletleri ABD 18 Mayıs 2011 5 Temmuz 2011 (geciçi)
Christine Lagarde  Fransa 5 Temmuz 2011

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Jan Joost Teunissen and Age Akkerman (eds.)(2005).Helping the Poor?The IMF and How-Income Countries [2] FONDAD.ISBN 90-74208-25-8
  • Dreher,Axel (2002).The Development and Implementation of IMF and World Bank Conditionality [3] HWWA.ISSN 1616-4814
  • The IMF and The World Bank:How do they differ? [4]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinatlar: 38°54′00″K 77°2′39″B / 38.9°K 77.04417°B / 38.9; -77.04417