Uluslararası Dürüstler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Uluslararası Dürüstler (İbranice: חסידי אומות העולם‎, Chassidey Umot Haolam, Dünya uluslarının dürüst insanları) İsrail Devleti'nin Naziler tarafından Holokost'a maruz kalan Yahudileri kurtarmak için hayatını riske atan gayri-Yahudilere verdiği onursal sıfattır.Terim, Nuh’un evrensel kanunlarına itaat eden Yahudi olmayan insanları anlatan “dürüst Yahudi olmayan” kavramından gelir.

Yardım Türleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Dürüstlük Sertifikası
Yad Vaşem'de "Uluslararası Dürüstler"in adlarının yazıldığı "Dürüstler Bahçesi"

Yahudileri kurtarıcıların evinde saklamak[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Avrupa’nın kırsal kesimlerinde, evlerin, ahırların ve ambarların altına kazılı olduklarından, gizlenme yerleri ve sığınaklarda Yahudilerin görünmeyecekleri şekilde sakladılar. Başlarındaki ölüm tehdidinin verdiği korkunun yanı sıra,bu tür karanlık, soğuk, havasız ve kalabalık yerlerin fiziksel şartları dayanılacak gibi değildi. Kurtarıcılarında hayatları zordu. Yakalanma korkusu, savaş zamanında saklanan insanlara yiyecek bulmak, dışkıları temizlemek ve temel ihtiyaçlarına cevap verebilmek zordu. Yahudiler ayrıca çatıya, ormandaki saklanma yerlerine ve saklayabilecek her türlü yerlerde (mezarlık gibi) saklandı. Bazen manastırlarda kimliklerini saklayarak saklandılar.

Sahte evrak ve sahte hüviyetler sağlamak[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudilerin, Yahudi olmadıklarını belirten sahte kimliklerden almaları için, sahte belgelere ve yardıma ihtiyaç duydular. Kurtarıcılar bu durumda sahte evrak düzenlediler ya da düzenlettiler. Din adamları sahte vaftiz belgeleri düzenledi ve bazı yabancı diplomatlar, ülke politikalarına aykırı davranarak vizeler veya pasaportlar verdi. 1944’te Budapeşte’deki diplomatlar koruma belgeleri düzenleyerek bazı evlere ülkelerinin bayraklarını astılar ve böylece o evlere diplomatik dokunulmazlık verdiler. Oskar Schindler gibi bazı Alman’lar yanıltıcı yollar kullanarak birçok hayat kurtardı. Schindler birçok yahudiyi savaşa yardım etmek adına açtığını söylediği fabrikada binlerce yahudinin hayatını kurtardı.

Yahudileri kaçırmak ve kaçmalarına yardımcı olmak[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı kurtarıcılar yahudileri tehlikeli yerlerden daha az tehlikeli yerlere kaçmalarına yardım etti. Yahudileri Gettolardan veya hapishanelerden kaçırıp, işgale uğramamış ülkelere kaçmalarına yardımcı olmak.

Çocukları kurtarmak[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudiler, çocuklarını başkalarına verip hayatta kalma şanslarını artırmakla, onlardan ayrılmamak ikilemi arasında kaldılar. Birçok kurtarıcı ailesi öldürülmüş olan çocukları alıp hayatlarını kurtardı. Manastırlar çocukları sakladı ve birçok ülkede çocukları kurtarmayı amaçlayan yeraltı kurumlar kuruldu.[1]

Bedel[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurtarıcıların, yaptıkları iyiliklerinden dolayı ödedikleri bedeller ülkeden ülkeye değişirdi. Doğu Avrupa’da, Almanlar, sadece yahudileri kurtaran kişiyi değil, bütün ailesini öldürürdü. İnsanlara Yahudilere yardım etmemeleri gerektiği notlarını her yere asarlardı. Genel olarak, ceza Batı Avrupa’da daha hafifti. Bazı uluslararası dürüstler kamplarda hayatlarını yitirdiler. Karşılaştıkları tehditlerden dolayı, Yahudilere yardım etmeye karar veren kişiler, hayatlarına gizliliği ve korkuyu kabul etmiş kişilerdi. Bu da günlük hayatı oldukça zorlaştırdı.

Ödüllendirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Holokost’ta ölenleri anma müzesi olan Yad Vaşem, İsrail Parlamentosu tarafından 1953'te kurulduğunda bu kurumun görevlerinden biri "Uluslararası Dürüstler"i bulup ödüllendirmekti. Bu bağlamda "Dürüstler"in tanımı Holokost sırasında Yahudileri kurtarmak için yaşamlarını tehlikeye atan gayri-Yahudilerdir. Bu düzen 1963'ten beri İsrail Anayasa Mahkemesi’nin yetkisi altındadır. Komisyon, olası adayları değerlendirmek için belgeleri, savaştan kurtulanların ve görgü şahitlerinin demeçlerini, içinde bulunulan tarihi durumu ve kurtarıcının risk faktörünü itinayla inceleyip karara varır. "Dürüst" olarak tanınmak için bazı kriterlerin yerine getirilmiş olması gerekmektedir [2] • bir kişiyi adaylığa sadece Yahudi birimler koyabilir; • aile ferdini kurtarmak veya Yahudilikten çıkıp gayri-Yahudi olmak kriterlere uymaz. • yardım sürekli ve/veya önemli derecede olmalıdır; ve • yardım para karşılığı yapılmış olmamalıdır (yemek ve kira parası gibi normal giderler buna istisnadır). "Uluslararası Dürüstler"e layık olanlara Holokost'ta Yahudileri kurtarmak için hayatlarını riske attıklarından madalya ile ödüllendirilirler ve onur sertifikası verilir. Ayrıca, Kudüs’teki Yad Vaşem müzesinin "Dürüstlük Bahçesi"nde bulunan "Onur Duvarı"na adının yazılması ayrıcalığı verilir. Eskiden kişi adına bahçede ağaç dikilirken yer kalmaması sonucunda bu isimler Onur Duvarı'na yazılmaktadır. Bu ödüller kurtarıcıya veya onun en yakın akrabasına İsrail'de veya kişinin bulunduğu ülkede bir İsrailli diplomat eşliğinde törenle verilir. Yad Vaşem yasası ile Uluslararası Dürüst'e onursal vatandaşlık sunulur ve kişi hayatta değilse bile onursal vatandaşlığa geçirilebilir. Dürüst olarak tanınan herkes Yad Vaşem'e sertifika için başvurabilir.Dürüst hayatta değilse onun en yakın akrabası onursal vatandaşlık hakkından yararlanabilir. İsrail’de yaşamayı tercih edenlere ortalama ulusal gelir seviyesinde maaş, ücretsiz sağlık hizmetleri, ev ve hastabakıcılık konularında da yardım sunulur.

1 Ocak 2009 itibariyle 22.765 kişi[3] 45 farklı ülkeden[4] Uluslararası Dürüstler ünvanına layık görülmüştür. Bu kişilerin hayat hikayeleri 10,000'den fazla otantik öykü oluşturur. Yad Vaşem'in politikası, bu ödül için başvurular olduğu sürece programı ayakta tutmaktır.

1 Ocak 2009 itibariyle ülke ve etnik kökenlerine göre Uluslararası Dürüstler[değiştir | kaynağı değiştir]

Aşağıdaki rakamlar Holokost'ta Yahudileri kurtaranların tamamını değil sadece 1 Ocak 2009 itibariyle Yad Vaşem'den Uluslararası Dürüstler madalyası alanları göstermektedir.

Ülke Ödül sayısı Notlar
 Polonya 6394[5] Polonya'lı Uluslararası Dürüstler'e bakınız. Bunların içinde II.Dünya Savaşı'nda Polonya Yeraltında sosyal işçi olarak çalışan, Zegota direniş örgütünün üyesi ve 2500 Yahudi çocuğun hayatını kurtaran Irena Sendler da yer alır.

Nazi hakimiyetindeki Polonya'da Yahudilere yardım etmenin cezası ölümdü.[6][7]

 Hollanda 5009 Bunların içinde Hollanda'da yaşayan iki Endonezya'lı da bulunur. Hollanda'da Yahudileri saklamanın cezası genelde toplama kamplarına göndermek ya da (genelde yargılandıktan sonra) vurularak ölümdü.
 Fransa 3158 Ocak 2007'de, Fransa Devlet Başkanı Jacques Chirac ve diğer yüksek rütbeli kişilerce Fransa'nın Uluslararası Dürüstleri Panthéon, Paris'te bir törenle onurlandırıldı. II.Dünya Savaşı'nda Fransız Yahudilerini kurtaran 160 kişi Légion d'honneur ile ödüllendirildi.[8]
 Ukrayna 2272
 Belçika 1537 Belçika Kraliçesi Elisabeth de bunların içindedir.
 Litvanya 772 Litvanya'lı Uluslararası Dürüstler'e bakınız., Kazys Binkis, Ona Šimaitė.
 Macaristan 743 Radar astronominin babası, fizisist Zoltan Bay, Béla Király , yazar Géza Ottlik.
 Beyaz Rusya 608
 Slovakya 498
 Almanya 476 Bunların içinde binden fazla Yahudiyi fabrikasında işçi olarak çalıştıran Oskar Schindler; Beyaz Gül direniş örgütünden Hans ve Sophie Scholl kardeşler; MS St. Louis Kaptanı Gustav Schröder; Alman kara subayı Wilm Hosenfeld; ve Hans von Dohnanyi bulunur.
 İtalya 484 Bunların içinde Laura ve Constantino Bulgari,[9] Lorenzo Perrone,[10] ve Giorgio Perlasca bulunur.
 Yunanistan 306 Bunların içinde başpiskopos Damaskinos ve Prenses Alice bulunur.
 Sırbistan 131
 Rusya 164
 Çek Cumhuriyeti 108
 Hırvatistan 102
 Letonya 123
 Avusturya 87 Irene Harand, Florian Tschögl
 Moldova 79
 Arnavutluk 69 Atif & Ganimet Toptani
 Romanya 60 Bunların içinde 51,000 Yahudiyi kurtaran diplomat Constantin Karadja da bulunur.[11]
 Norveç 45 bkz. Norveç'li Uluslararası Dürüstler
 İsviçre 45 Bunların içinde on binlerce Macar Yahudisini kurtaran Carl Lutz da bulunur.
 Bosna-Hersek 40 Bu rakam sadece Bosna'yı içerir; Hersek'ten veri bulunmamaktadır.
 Danimarka 22 İstek üzerine Danimarka Yahudilerini kurtaran Danimarka direniş hareketi üyeleri tek grup olarak ele alınmıştır.
 Bulgaristan 19 Dimitar Peshev; Bulgar Ortodoks Kilisesi'nden Sofia Metropolitan Stefan ve Plovdiv Metropolitan Kiril.
 Birleşik Krallık 14 Bunların içinde Binbaşı Frank Foley bulunur fakat Sir Nicholas Winton'ın ailesinin Yahudi kökeni olduğu için bu gruba eklenmemiştir.
 Ermenistan 13
 İsveç 10 Bunların içinde Raoul Wallenberg, Per Anger ve Valdemar Langlet bulunur.
 Slovenya 6
 İspanya 4 Angel Sanz Briz, José Santaella, Carme Santaella ve Eduardo Propper de Callejón.
 Estonya 3 Uku Masing ve Eha Masing, Polina Lentsman
Amerika Birleşik Devletleri ABD 3 Varian Fry, Martha Sharp ve Waitstill Sharp
 Çin Cumhuriyeti 2 Pan Jun Shun ve Feng-Shan Ho
 Brezilya 2 Luiz Martins de Souza Dantas ve Aracy de Carvalho Guimarães Rosa.
 Şili 1 María Edwards
 Japonya 1 Chiune Sugihara (İhtiyacı olan Yahudilerin 3400'üne transit vize sundu).[12]
 Gürcistan 1 Sergei Metreveli
 Lüksemburg 1 Victor Bodson, (Eski Adalet Bakanı ve Lüksemburg Temsilciler Kamarası Başkanı; yaklaşık 100 Yahudiyi kurtardı).
 Karadağ 1
 İrlanda 1 Hugh O'Flaherty
 Portekiz 1 Aristides de Sousa Mendes, Nazilerden kaçanlara 30.000 vize hazırladı.
 Türkiye 1 Selahattin Ülkümen
 Vietnam 1
Toplam 22.211 1 Ocak 2009 itibariyle[13]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ [1], Yad Vashem – Uluslararası Dürüstler.
  2. ^ Gunnar S. Paulsson, “The Rescue of Jews by Non-Jews in Nazi-Occupied Poland,” published in The Journal of Holocaust Education, volume 7, nos. 1 & 2 (summer/autumn 1998): pp.19–44. Reprinted in “Collective Rescue Efforts of the Poles,” p. 256
  3. ^ http://www1.yadvashem.org/righteous_new/statistics.html
  4. ^ "First Arab Nominated for Holocaust Honor". Associated Press. 2007-01-30. http://palestinianpundit.blogspot.com/2007/01/first-arab-nominated-for-holocaust.html. Erişim tarihi: 2007-02-01. 
  5. ^ http://www1.yadvashem.org/righteous_new/statistics.html Yad Vashem actual statistic by country
  6. ^ Holocaust Survivors and Remembrance Project: Poland
  7. ^ Robert Cherry, Annamaria Orla-Bukowska, Rethinking Poles and Jews: Troubled Past, Brighter Future, Rowman & Littlefield, 2007, ISBN 0742546667, Google Print, p.5
  8. ^ Jacques Chirac Honors French World War II Saviors, European Jewish Congress, April 11, 2007.
  9. ^ Israel Gutman, Bracha Rivlin e Liliana Picciotto, I giusti d'Italia: i non ebrei che salvarono gli ebrei, 1943-45 (Mondadori: Milano 2006), pp.75-76.
  10. ^ "Flickers of Light: Lorenzo Perrone". Yad Vashem The Holocaust Martyrs' and Heroes' Remembrance Authority. http://www1.yadvashem.org/exhibitions/Flickers_of_Light/lorenzo_perrone.asp. Erişim tarihi: 10 July 2009. 
  11. ^ "Minutes of the Sub-Commission for the Recognition of the "Righteous Among the Nations"" (German). Israeli Ministry of Foreign Affairs. 18 April 2005. http://berlin.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?DocumentID=83056&MissionID=88. Erişim tarihi: 2009-06-10. 
  12. ^ Levine, Hillel (1996). In Search of Sugihara: The Elusive Japanese Dipolomat Who Risked his Life to Rescue 10,000 Jews From the Holocaust. Free Press. ISBN 0684832518. 
  13. ^ The Righteous among the Nations, Yad Vashem

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • The Heart Has Reasons: Holocaust Rescuers and Their Stories of Courage, Mark Klempner, ISBN 0-8298-1699-2, The Pilgrim Press
  • Righteous Gentiles of the Holocaust: Genocide and Moral Obligation, David P. Gushee, ISBN 1-55778-821-9, Paragon House Publishers
  • The Lexicon of the Righteous Among the Nations, Yad Vashem, Jerusalem. (volumes: Poland, France, Netherlands, Belgium, Europe I, Europe II)
  • To Save a Life: Stories of Holocaust Rescue, Land-Weber, Ellen, ISBN 0-252-02515-6, University of Illinois Press
  • The Seven Laws of Noah, Lichtenstein, Aaron, New York: The Rabbi Jacob Joseph School Press, 1981.
  • The Image of the Non-Jew in Judaism, Novak, David, ISBN 0-88946-975-X, New York and Toronto: Edwin Mellen Press, 1983.
  • The Path of the Righteous: Gentile Rescuers of Jews During the Holocaust, Paldiel, Mordecai, ISBN 0-88125-376-6, KTAV Publishing House, Inc.
  • Among the Righteous: Lost Stories from the Holocaust's Long Reach into Arab Lands, Robert Satloff, Washington Institute for Near East Policy, (PublicAffairs, 2006) ISBN 1586483994
  • When Light Pierced the Darkness: Christian Rescue of Jews in Nazi-Occupied Poland, Tec, Nechama, ISBN 0-19-505194-7, Oxford University Press
  • Zegota: The Council to Aid Jews in Occupied Poland 1942-1945, Tomaszewski, Irene & Werblowski, Tecia, ISBN 1-896881-15-7, Price-Patterson
  • Tolerance in Judaism: The Medieval and Modern Sources, Zuesse, Evan M., In: The Encyclopaedia of Judaism, edited by J. Neusner, A. Avery-Peck, and W.S. Green, Second Edition, ISBN 90-04-14787-X, Leiden: Brill, 2005, Vol. IV: 2688-2713
  • When Courage Was Stronger Than Fear: Remarkable Stories of Christians Who Saved Jews from the Holocaust by Peter Hellman. 2nd edition, ISBN 1-56924-663-7, Marlowe & Companym, 1999

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]