Uludere

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Uludere
—  İlçe  —
Turkiye'de bulunduğu yer
Turkiye'de bulunduğu yer
Ülke Türkiye
İl Şırnak
Coğrafî bölge Güneydoğu Anadolu
Yönetim
 - Kaymakam Barbaros Baran
 - Belediye başkanı Şükran Sincar
Yüz ölçümü
 - Toplam 825 km2 (318,5 mi2)
Rakım 1.580 m (5.184 ft)
Nüfus (2013)[1]
 - Toplam 39,329
 - Kır 32,603
 - Şehir 6,726
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
Posta kodu 73600
İl alan kodu 0 486
İnternet sitesi: - uludere belediyesi

Uludere (Kürtçe: Qilaban), Doğu Anadolu’da bulunan ve Şırnak iline bağlı olan bir ilçedir.

Coğrafya[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçenin yüzölçümü 825 km² olan Uludere (Kılaban), Irak ile 56 km sınıra sahiptir. Doğusunda Hakkâri ilinin Çukurca (Çel) ilçesi, batısında Şırnak ili ve Silopi ilçesi, kuzeyinde Beytüşşebap (Elkî) ilçesi, güneyinde Irak toprakları bulunmaktadır. Coğrafi olarak dağlık ve engebeli bir araziye sahiptir. Haftanîn ve Kêla Meme (Kel Mehmet dağı) dağları ilçenin en yüksek dağlarıdır. Ayrıca Suwar, Serhe, Haftanîn, Meydan, Elcan ve Şirîş önemli yaylalarıdır. İklimi genellikle karasaldır. Yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlıdır. İlçeyi ikiye bölen Hezil Çayı'nın bir kolu olan Kılaban Deresi ilçeye hayat vermektedir.

Kasabalar ve köyler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Köyler: Akduman, Andaç, Ballı, Bağlı, Bağlıca, Bulakbaşı, Dağdibi, Doğan, Gülyazı, Işıkveren, İnceler, Onbudak, Şeyhan, Ortaköy, Ortasu, Taşdelen

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

İlçenin tarihi, millattan önceye dayanmaktadır. Tarih boyunca Urartular, Medler, Persler, Romalılar, Arsaklılar ve Sasaniler'in egemenliğine girmiştir. 1142’de I. İmadeddin Zengi'in ve 1260 yılında Hulagu’nun Hakkari yöresini ele geçirmesini izleyen yılların kargaşalığı, yöre beylerinin 1349’da Karakoyunlulara bağlanmayı kabul etmeleri ile durur. 1386’da Timur ve 1502’den itibaren Safevi hakimiyeti altında yaşayan Uludere (Kılaban), Kanuni Sultan Süleyman döneminde Osmanlı İmparatorluğu'na bağlanarak bütün il beyleri gibi içişlerinde serbest bırakılır. Aşiret Beyleri kendi egemenlik haklarını korumak, Osmanlı toprak sisteminin dışında bir sistemle yönetilmek ve seferlere asker yollamak şartıyla imparatorluğun egemenliğinde Cumhuriyete kadar kalmışlardır. Osmanlı döneminde bölgeye Sindi aşireti hakimdi.

Cumhuriyetin ilanından sonra bucak haline getirilerek Beytüşşebap ilçesine bağlanan Uludere 27.06.1957 tarihinde yürürlüğe giren 7033 sayılı kanunla ilçe yapıldı. Bu tarihten 1990 yılına kadar Hakkari (Çölemerik) iline bağlı bir ilçe oldu. 16.05.1990 tarihinde çıkarılan 3474 sayılı kanunla yeni kurulan Şırnak iline bağlandı. Uludere ilçesi Şırnak iline bağlı olup il merkezine uzaklığı 48 km.dir. İlçeye bağlı 12 köy ve 3 belde vardır. Uludere Belediyesi 1958 yılında kurulmuştur.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıl Toplam Şehir Kır
1990 24.929 6.289 18.640
2000[2] 35.158 7.928 27.230
2007[3] 37.894 9.228 28.666
2008[4] 38.511 11.030 27.481
2009[5] 34.349 7.380 26.969
2010[6] 34.518 7.326 27.192
2011[7] 37.022 9.365 27.657

Demografik Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

Uludere halkının %95'i bölgenin en kalabalık nüfusuna sahip olan Kürt aşireti Goyan Aşireti mensuplarından oluşmaktadır. Nüfusun geri kalanı dışardan gelen devlet memuru ve askeri nüfustur. Goyan aşiretinin birçok kabilesi merkez ve köylerde yaşamlarını devam etmektedir. Son yıllarda batı şehirlerine, özellikle İstanbul'a, göç eden ciddi bir nüfus vardır.

Doğa[değiştir | kaynağı değiştir]

Zengin folklorik yapısıyla Şırnak ilinin önemli bir ilçesidir. Yaylaları ve ırmaklarıyla gezilecek doğal alanlara sahiptir. Kendine has toprak evleriyle günümüzde örneğine az rastlanır bir mimari yapıya sahiptir. Yazın uzun selvi ağaçlarıyla kışında karıyla doğa harikası olan bir yerleşim yeridir. Bahar aylarında yaylalardan toplanan ve yemek yapılan pıncar, lüşık, kerenk, big gibi bitkiler halkın sebze ihtiyacını karşılar. Meyve olarak yenen ışgın ve temtol bitkisi yaza doğru yaylalarda toplanır ve çarşılarda satılır.

Flora ve Fauna bakımından zengin bir ilçedir. Endemik bitki, ters lale veya dağ lalesidir. Türkiye'de sadece Uludere-Hakkari arasındaki dağlarda yetişen ve koruma altında olan ters lale veya dağ lalesi olarak bilinen ilçenin sembolü olmayı hak eden bir bitkidir.

Ayrıca yapılan araştırmalara Anadolu'da soyu tükendiği söylenen Hazar kaplanı da, sonuncusu Şubat 1970’te Şırnak/Uludere’de Şehit Şen isimli bir köylü tarafından vuruluncaya kadar burada yaşardı. En son ilçenin sınırlarında görülmüştür. Yaban hayatı açısından zengin bir yapıya sahiptir. Başta dağ keçisi olmak üzere, ayı, yaban domuzu, geyik, tavşan, tilki, keklik ve birçok kuş türü mevcuttur. Yayla turizmi ve kış turizmine uygun bir coğrafyaya sahiptir.

Yemek Kültürü[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Hilisa (et, pekmez, dövülmüş buğdaydan yapılan bir yemektir)
  • Kutilika Pırince (Pirinçli içli köfte)
  • Kutilika savar (yassı bulgur içli köftesi)
  • Gurö Yemeği (Çökelek ve pirinçle yapılır. Pekmez ilave edilerek yenir. Yörenin en güzel yemeklerindendir. Eskiden düğünlerde mutlaka gurö yemeği yapılır gelen davetlilerin hepsine ikram edilirdi.)
  • Goyan pidesi: Malzemeler: Hamur, et, peynir, yumurta, yoğurt, zeytin

Yapılışı: Hamur kulak memesi kıvamına gelinceye kadar yoğrulur. Etli, pide şeklinde hamur açılır. Diğer malzemeler kıvama gelinceye kadar karıştırılır. Malzemeler hamurun üstüne serpilir. Sıcak servis yapılır.

  • Suryaz(yaylalarda toplanan bir ot türünün soğanla kavrularak yapılmış sebze yemeği)

Peynirler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Penire sirik, Penire kırenk

Tatlılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Xavis (pekmez, un ve tereyağından yapılan tatlıdır)
  • Kulica (hamur, çeşitli iç malzeme (ceviz, peynir vs.) ile hazırlanır

Yöresel kıyafetler[değiştir | kaynağı değiştir]

1. Erkekler şelu şapik veya tırgal giyer 2. Kadınlar kiras-kurtek fistan giyer Yöresel kıyafetler bayanlarda (Kiras-kurtek), erkeklerde şel-şapık veya tırgal goyan aşiret kültürünün önemli örnekleridir.

El Sanatları[değiştir | kaynağı değiştir]

Yöresel el yapımı Uludere kilimleri ve halıları oldukça beğeni toplamaktadır. Yöredeki birçok atölyede dokunup Türkiye'nin birçok yerine satılmaktadır. Ayrıca yöreye ait desenli yünlü çoraplar, berivanların kullandığı yük taşımalığı önemli diğer el sanatları örnekleridir.

Yıllara göre ilçe nüfus verileri
Yıllar Merkez Köyler Toplam
2007
2000 7928
1997 6383
1990 6289
1985 6023
1980 5045
1975
1970
1965
1960

Uludere Belediyesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Belediye başkanlarının bağlı olduğu siyasi parti ve yerel seçimlerde aldıkları oy yüzdeleri:

  • 2009 Şükran Sincar DTP %76,59
    2004 Gürgin Ürek DYP %35,22
    1999 Salih Tanık DYP %35,78
    1994 Gürgin Ürek SHP %51,26
    1977 hüseyin han DYP %32,55
    1973 Adil altürk DSP %63,55
    1968 Ömer Altürk
    1963

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "2013 genel nüfus sayımı verileri". Türkiye İstatistik Kurumu. 15 Şubat 2014 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6NPVZLUUL. Erişim tarihi: 15 Şubat 2014. 
  2. ^ "2000 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Btz1KrT8. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  3. ^ "2007 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6Bu3HSxyO. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  4. ^ "2008 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuCT5eDS. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  5. ^ "2009 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuEUFF2h. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  6. ^ "2010 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuG8eik7. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 
  7. ^ "2011 genel nüfus sayımı verileri" (html). Türkiye İstatistik Kurumu. 3 Kasım 2012 tarihinde özgün kaynağından arşivlendi. http://www.webcitation.org/6BuHLiC8t. Erişim tarihi: 3 Kasım 2012. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]