Tutmaç, Oltu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara


Tutmaç
—  Köy  —
Erzurum
Erzurum
Ülke Türkiye Türkiye
Coğrafi bölge Kuzey Doğu Anadolu Bölgesi
İl Erzurum
İlçe Oltu
Nüfus (2000)[1]
 - Toplam 451
Zaman dilimi DAZD (+2)
 - Yaz (YSU) DAYZD (+3)
İl alan kodu 442
İl plaka kodu 25
Posta kodu 25400
İnternet sitesi: [2]

Tutmaç, Erzurum ilinin Oltu ilçesine bağlı bir köydür.

TARİH[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün tarihi Türklerin Anadolu'yu fethine kadar dayanmaktadır.Selçuklulardan daha önce bu bölgede Bizans bulunmuş fakat bu dönemde bu bölge ile ilgili herhangi belge ve bilgi bulunmamaktadır. Oltu-Pasinler (Hasankale), Artvin, Kars ve Erzurum bölgesine hakim olan Selçuklular daha sonra Saltuklulara bırakmıştır.Daha sonra Osmanlılar bu bölgeye hakim olmuştur. Köyümüz 1. dünya savaşında savaşa tanıklık etmiş. Köyün 10–15 km güneydoğusunda savaş Rus ve Osmanli arasında çatışmalara sahne olmuştur. Köy savaş gerisi hastahane (savas gerisi gezici hastaane) olarak kullanılmıştır. Köyde şu anda konuşulan Türkiye Türkçesidir. Yalnız Ahıska Türkçesinin özellikleri de görülmektedir.


Birinci Dünya Savaşına şahit olanların ağzından savaş yılları: Zeliha Aydın Doğum Tarihi – Yeri: 1901 – Tutmaç Köyü | Oltu | Erzurum: Savaş başladığı zaman, on dört-on beş yaşlarında bir kızdım. Bir gün annem ve babam evde Rusların Sarıkamış’ı işgal ettiklerini anlatıyorlardı. Merakla onları dinliyordum. Rus işgalleri ile ilgili çok hâdiseler duyduğum için de son derece korkuyordum. Aradan az bir zaman geçmişti ki, Rusların Oltu’ya geldiklerini duyduk. Oltu ile bizim köyün arası yaya altı saattir. Ruslar yaklaştıkça bizim korkumuz da o nisbette artıyordu. Üç gün sonra da Ruslar Oltu’nun Kaleboğaz köyüne gelince buranın halkı evlerini yarı yarıya boşaltarak yola koyulmuşlardı. Kızkardeşimle patates çıkarmaya gidiyorduk. Bir kafileye rastladık. Bize : «Ruslar bizim köyü işgal ettiler, yarın sizin köye gelirler. Gidin haber verin. Patates toplamanın zamanı mı?» dediler. Dönüp köye haber verdik ama hiçbir tedbir alınmadı. Az bir zaman geçmişti ki, Ruslar geldiler, fakat köye girmediler. Köyün yakınındaki bir yerde konakladılar. Bazan köye gelir, para vermeden tavuk, koyun, ekmek ve yağ alır giderlerdi. Köyümüzün yakınında bir kışla vardı. Burada sekiz-on askerimiz duruyordu. Ruslar kışlayı basıp askerleri öldürdüler. Birkaç gün sonra da köyümüzü işgal ettiler. Ruslar köyümüzde iken, Ermeniler pek bir şey yapamadılar. Bir gece fırsatını bulup köyden kaçtık. Tortum’un Cineçor (yeni ismi Çardaklı) köyüne gittik. Mevsim sonbahardı. Köy halkından bir kısmı göçmüştü. Burada bir müddet kaldık. Ruslar burayı da işgal ettiler. Bu köyde Ermenilerin saldırılarına uğradık. Her şeyimizi elimizden aldılar. Birçoklarını öldürdüler. Bizim askerler yetişmeseydi hepimizi öldüreceklerdi. Göç ettiğimiz köyün bir tarafında bizim ordu, diğer tarafında Rus ve Ermeni orduları mevzilendiler. Çok çetin muharebeler oldu. İki taraftan da birçok asker öldü. Askerler arasında açlık baş gösterdi. Köyde bir koyun ölmüştü. Cesedini dereye attık. Bizim askerler koyunu pişirerek yediler. Biz her ne kadar pis olduğunu söyledikse de dinlemediler. Çarpışma çok sürdü. Sonunda bizim ordu bozulup kaçmaya başladı. Biz de bozulan askerlerin peşine kaçmaya başladı. Yollarda mahşerî bir kalabalık vardı. Herkes can derdindeydi ve kaçan kaçanaydı. Bu kalabalıkta anamla babamı kaybettim. Hem ağlıyor ve hem de gidiyordum. Bir asker beni atına bindirdi. Annem ile babama yetiştim. Herkes canını kurtarmaya bakıyordu. Yollar ölü, yaralı ve çocuklarla dolu idi. Erzincan’a kadar bu şekilde yol aldık. Burada birkaç gün kalmıştık ki, Rusların Erzurum’u işgal ettiklerini ve Erzincan’a doğru gelmekte olduklarını haber aldık. Mevsim ilkbahardı. Babani Yozgat’a gideceğimizi söyledi. Erzincan’da bize bir vesika verdiler: «Bunu gösterirseniz, size kalacak yer verirler» dediler. Tekrar yolculuk başladı. Gittiğimiz yerlerde vesikayı gösteriyorduk, bize geçici olarak yer veriyorlardı. Bu şekilde Yozgat’a kadar gittik. Yozgat’ta yedi sene kaldık. Yedi yıl sonra köyümüze döndük. Etiketler: ermeni, ermeni mezalimi, erzurum, ifade, katliam, oltu, tutmaç köyü, zeliha aydın


Köyde şu anda konuşulan Türkiye Türkçesidir. Yalnız Ahıska Türkçesinin özellikleri görülmektedir. Konuşma şivesi Mesheti bölgesine komşu olan Ardahan ve Artvin illerindeki ağzın bir kısmına ve Azeri Türkçesi'ne çok benzer. Ahıska Türkçesi , Ardahan, Olur, Oltu ve Şenkaya'da konuşulan ağzın aynısıdır. Tortum ve İspir ağzına ise çok benzer. Posof, Artvin, Şavşat, Ardanuç, Yusufeli ağzına biraz daha uzaktır.[15] Ana dili Gürcüce ya da Rusça olan Ahıska Türkü yoktur.

Not: Gürcistan’ın Mesheti bölgesinin Müslüman Türk nüfusuna verilen addır. Rusların bu bölgeye verdiği coğrafî isim, Meshetya'dır. Bundan dolayı Meshet Türkleri olarak da adlandırılırlar.

Hazırlayan: HABİP ÖZTÜRK e-mail  : hbbozturk@yahoo.com Not: burada geçen bilgiler kaynak gösterilerek alınabilir.

KÜLTÜR[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyümüzün yurt dışında bulunan hem beldemizi hem de ülkemizi temsil eden kültür elçisi, Ozan Çelebi ve Şiir

TUTMAÇ KÖYÜ

Tutmaç köyünden çikarsin, Yatkindir yokusun yayla. Altmis gün konak eylersin, Konuk sever basin yayla..

Kara yokus giris kapin, Köy merasi yoktur tapun, Ela çiçek tabiatin, Tatlidir kokusun yayla..

Sende gezer gelin kizin, Melesiyor koyun, kuzun, Cana ilaç soguk suyun, Gida verir asin yaylam..

ÇELEBI destandir sözün, Yaprakli gül büyük düzün, Kizildag çakmakli gözün, Genistir bakisin yaylam..

17-01-1966/Tutmaç köyü/Oltu OZAN ÇELEBI

SEVGI

Seni ALLAH’a götürür Sevgi merhamet hosgörü Cennet kösküne kodurur Sevgi merhamet hos görü.

Sevgi merhamet hos görü Hak yoluna dogru yürü.

Iyilik ahlak ibadettir Hulisle isleyen mertir Ümmetlerine sünnettir Sevgi merhamet hosgörü

Sevgi merhamet hos görü Hak yoluna dogru yürü.

ÇELEBI halkin ozani Inciltmemis hiç bir cani Budur insanlik dermani Sevgi merhamet hosgörü.

Sevgi merhamet hos görü Hak yoluna dogru yürü.

1966 /Tutmaçköyü/Oltu OZAN ÇELEBI

BOS DEGILDIR:

Aska düsen asiklarin Aglamasi bos degildir Abdest alip yatanlarin Yuklanmasi bos degildir

Namaz kilar rüyasinda Zikir tesbih duasinda Yüzer rahmet dergasinda Çaglamasi bos degildir.

Çelebi hak için aglar Bu sevdaya düsen anlar Gönül telinde çalanlar Baglamasi bos degildir.

1965/Tutmaçköyü/Oltu OZAN ÇELEBI


NE GARIP

Nefsin tuzagina düsen cahiller Kurtulmaya çalismamis ne garip Kalpleri karamis mühürlenmisler Anahtar var açamamis ne garip

Disco’da arajman evde arajman Çökelek beginli mantardan vicdan Kalkip görmüs bunu sürtük anadan Çorabini giyememis ne garip

Bilinmez düsman kim dost hangi safta Hisler piyasada haklar rafta Vidasi eskimis silinmis tafta Civatayi sikamamis ne garip

Tutan yoktur Çelebi’nin elinden Anliyan az kaldi asik dilinden Ozanlar ayrilmaz öz kültüründen Si-irini dinlenmemis ne garip.

1975/Almanya OZAN ÇELEBI

GERI KALMIYOR

Kardes arasinda nifak sokanlar Sokanlar seytandan geri kalmiyor Kisi arkasindan kiybet yapanlar Yapanlar seytandan geri kalmiyor

Kaz kafali sulandirilmis beyini Para ile degistirmis dinini Yetimin fakir hakki ile karnini Sisiren seytandan geri kalmiyor

Moda deyip mahremini açanlar Gazonada barda ömrü geçenler Eroin alkola para verenler Verenler seytandan geri kalmiyor

Kayip etmis kültürünü özünü Iblise benzetmis güzel yüzünü Keser Çelebi’nin dogru sözünü Kesenler seytandan geri kalmiyor.

1978/Belçika OZAN ÇELEBI

AKLINI FIKRINI KAFANI KULLAN

Gözeler kayniyor bulaklar akar Aklini fikrini kafani kullan Ilimle insanlar göklere çikar Aklini fikirini kafani kullan

21. asir Türklerin asri 71. Senedir kalmisdi yasli Altin neslimizin birlesme fasli Aklini fikrini kafani kullan

Küfür saltanati kahroldu gitti Yillarin hasreti canima yetti Gülzarimda güller yeniden bitti Aklini fikrini kafani kullan

Göç eyledik Avrupa’ya park ettik Tez uyuduk amma çok geç fark ettik Cefa çektik fakat boyun eymedik Aklini fikrinikafani kullan

Ozan Çelebi’de artik metam yok Bakire topraklar hammaddesi çok Kivicimlar siçrat hamlelere ok Aklini fikrini kafani kullan

1989/Hollanda OZAN ÇELEBI

Köyde şu anda konuşulan Türkiye Türkçesidir.. , Ardahan, Olur, Oltu ve Şenkaya'da konuşulan ağzın aynısıdır. Tortum ve İspir ağzına ise çok benzer. Posof, Artvin, Şavşat, Ardanuç, Yusufeli ağzına biraz daha uzaktır.[15] Ana dili Gürcüce ya da Rusça olan Ahıska Türkü yoktur. Gürcistan’ın Mesheti bölgesinin Müslüman Türk nüfusuna verilen addır. Rusların bu bölgeye verdiği coğrafî isim, Meshetya'dır. Bundan dolayı Meshet Türkleri olarak da adlandırılırlar. Hazırlayan: HABİP ÖZTÜRK e-mail  : hbbozturk@yahoo.com

Köyün gelenek, görenek ve yemekleri

TUTMAÇ ÇORBASI[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu çorba sıklıkla Doğu Anadolu yöresinde bilinir ve yapılır ama bir gün internette gezerken tesadüfen bir Selçuklu yemeği olduğunu öğrendim. Tutmaç çorbasının özelliği pestigen ve tutmaç denilen küçük ve ince kare şeklindeki eriştelerden yapılıyor olmasıdır. Tutmaç eriştesi ve pestigen yazdan hazırlanıp kış için saklanır.

Tutmaç[değiştir | kaynağı değiştir]

Bildiğiniz yumurta, un, su, tuzdan yapılan erişte hamurundan yapılıp ince yufkalar halinde açılır ve kare kare kesilir. Bu kesilen kareler kurutulup saklama torbalarında veya kavanozlarda uzun zaman saklanabilir. Yalnız dediğim gibi erişteye kıyasla oldukça incedir.

Beyaz Adam[değiştir | kaynağı değiştir]

Beyaz adam bir gün kara kıtaya ayak bastığında bizim elimizde inciler, beyaz adamın elinde İncil vardı. Bizden gözlerimizi kapatıp dua etmemizi istedi. Gözlerimizi açtığımızda bizim elimizde İncil, beyaza damın elinde inciler vardı.

Coğrafİ Konum[değiştir | kaynağı değiştir]

Erzurum iline 84 km, Oltu ilçesine 30 km uzaklıktadır.

Köyün genel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Erzurum ili Oltu ilçesi Tutmaç köyü genel olarak karasal iklim özelliklerinin görüldügü vadi içine kurulmus bir köydür. Deniz seviyesinden yüksekliği 1860 metredir. İle Uzaklığı: 84 km İlçeye Uzaklığı: 30 km Komsu köyler : batısında Çardaklı (Cineçor) kuzeyinde Başbağlar ve Ardos(Çamlibel) (3.8 nm) doğusunda Yarbaşı(Sananes) ve Şamhı(Özdere).

--Köyün iklimi, karasal iklimi etki alanı içerisindedir.

Köyde yaz ve kış sıcaklık farkları oldukça fazladır.En soğuk ay şubat, en sıcak Ağustos'dur. Yillik ortalama sıcaklığı yaklaşık olarak 7-8°C dir. Yıllık yağış ortalaması 400–450 mm civarındadır.Yağışların büyük kısmı ilkbahar sonu ve yaz başlarında düşer.Kasım-nisan ayları arası yağışlar kar seklinde düser.

Köyün Ekonomik Durumu[değiştir | kaynağı değiştir]

Ekonomi tarım ve hayvancılığa dayanmaktadır.

Nüfus[değiştir | kaynağı değiştir]

Yıllara göre köy nüfus verileri
2007
2000 451
1997 385

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyün ekonomisi tarım ve hayvancılığa dayalıdır.

Muhtarlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Yerleşim yerinin köy tüzel kişiliği alması ile birlikte köyün tüzel kişiliğini temsil etmesi için köy muhtarlık seçimleri de yapılmaktadır.

Seçildikleri yıllara göre köy muhtarları:

2004 - Nadim Aydın
1999 - Ömer Çelebi
1994 -
1989 -
1984 -

Altyapı bilgileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Köyde ilköğretim okulu vardır. Köyün hem içme suyu şebekesi hem kanalizasyon şebekesi vardır. PTT şubesi yoktur ancak PTT acentesi vardır. Sağlık ocağı ve sağlık evi yoktur. Köye ulaşımı sağlayan yol asfalt olup köyde elektrik ve sabit telefon vardır.

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]