Turfan İli

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Turfan İli
تۇرپان ۋىلايىت , 吐鲁番地区/吐魯番地區
Emin Cami
Emin Cami
Turfan İli تۇرپان ۋىلايىت , 吐鲁番地区/吐魯番地區
Bayrak
Turfan İli'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesideki konumu (sarı)
Turfan İli'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesideki konumu (sarı)
Ülke Çin Halk Cumhuriyeti Çin Halk Cumhuriyeti
Özerk bölge Sincan Uygur Özerk Bölgesi
Yüz ölçümü
 - Toplam 69,324 km2 (26,8 mi2)
Nüfus (2004)
 - Toplam 571,711
Posta kodu 838000[1]
Alan kodu 0995
İnternet sitesi: http://www.turpan.gov.cn/

Turfan İli (Uygurca: تۇرپان ۋىلايىت, Turpan Vilayiti, Çince: 吐鲁番地区/吐魯番地區; Pinyin: Tulufán Dìqū), Çin Halk Cumhuriyeti'nin Sincan Uygur Özerk Bölgesinin doğusunda bir ildir. Turfan başşehridir.

İdari bölümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Turfan İli'ndeki şehir ve beldeler:

  • Turfan - 吐鲁番市 Tǔlǔfān Shì , 13.650 km²;
  • Piçan İlçesi - 鄯善县 Shànshàn Xiàn , 39.548 km²;
  • Toksun İlçesi - 托克逊县 Tuōkèxùn Xiàn, 16.126 km².

Etnik yapısı[değiştir | kaynağı değiştir]

Turfan İli'de yaşayan 2000 yılı sayımına göre Uluslar:[2]

Etnik grup Nüfus Oran (%)
Uygur 385.546 70,01%
Han 128.313 23,3%
Hui 35.140 6,38%
Kazak 321 0,06%
Tujia 274 0,05%
Mançu 254 0,04%
Moğol 158 0,03%
Tu 154 0,03%
Tibetli 105 0,02%
Miao 98 0,02%
Zhuang 88 0,02%
Dongxiang[3] 79 0,01%
diğerleri 201 0,04%

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Turfan vahasında, milattan önce ilk yüzyıl döneminden kalma Aidingju ve Subaşında bazı kalıntı ve belgeler bulunmuştur. Merkezi Turfan'da olan Jushi (車師, Jūshī) Krallığı İsa'nın doğumundan kısa süre önce ilk defa Milattan önce 67'de Çin kaynaklarında bahsedilen ve Çinliler tarafından ele geçirilen sonra, Milattan sonra 10. yılda Hiung-nu egemenliğine girmiş, kısa sonra bağımsızlığına kavuşmuştur. İlk MS yüzyıllarında, Turfan nüfusunun çoğu Tocharca konuşurmuş, ayrıca Çince ve Soğdca konuşanlarda bulunurmuş.

5. 7. yüzyılda, Turfana Türkler hakim olmuş. 640 yılında Çinlilerin, 790 yılında Tibetlilerin eline geçmiştir. 843 yılında Turfan ikinci Uygur Hükümdarlığının bir parçası olmuştur. Bu devirde çoğunluk Budist dini yanında Mani ve Hıristiyan dinleride Turfan'da yaygınlaşmıştır.

Kaşgar Emirliği'ni bağlı olan bu bölge Yakub Beg zamanında 1877 yılı ilkbaharında Qing Hanedanı Olağanüstü Veziri (钦差大臣/欽差大臣 qīnchāi dàchén, bir konuda İmparatorundan tam yetkiyi alan vezir) Tso Tsung-t'ang (左宗棠 Zuǒ Zōngtáng) komutasındaki Çin ordusu saldırısı üzerine Çin'nin eline geçmiştir.

20. yüzyılın başlarında Grünwedel ve Le Cog tarafından Turfan'da yapılan kazılarda; Maniheist sanata ait freskler, ipek üzerine boyanmış resimler gibi birçok örnek ortaya çıkarılmıştır. Bu resimlerin hemen hemen tamamında kişiler; beyaz veya kırmızı urbaları ve maniheist külahları ile tanınırlar. Türk kavimlerince yaygın bir şekilde kullanılan keçe şapka ve külahlara Uygurlar döneminde tepecikler ilave edildiği bu fresklerden anlaşılmaktadır. A. von Le Gog tarafından Almanya'ya götürülen Uygur duvar resimleri, şimdi Berlin arkeoloji müzesinde sergilenmektedir.

Ekonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Görülecek Yerler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Turfan'da tarihi kalıntı şehirlerden Jiaohe (Çince: Jiaohe gucheng 交河故城 veya Jiaohe gucheng yizhi 交河故城遗址).
  • Karahoca (Gaochang).
  • 9. yüzyıldan kalma kalıntı Budist Mağaratapınağı Bäzäklik'teki Duvar resimleri, ayrıca Yanan Dağları ilginç görülecek yerlerdir.

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Area Code and Postal Code in Xinjiang Uygur Autonomous Region (İngilizce)
  2. ^ http://uyghuramerican.org/articles/36/1/East-Turkistan-Population-in-2000/East-Turkistan-Population-in-2000.html (İngilizce)
  3. ^ Sarta veya Santa denilen Dongxianglar 13. yüzyılda İslâm dinini benimsemişlerdir.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Koordinatlar: 42°56′N, 89°10′E

Çin Halk Cumhuriyeti Sincan Uygur Özerk Bölgesi yönetim birimleri Başkent: Urumçi Flag of the People's Republic of China.svg
İl düzeyi şehir, İl, Özerk il İlçe düzeyi şehir, İlçe, Özerk ilçe, Bucak
Urumçi Tanrı Dağı Bucağı | Saybağ Bucağı | Yenişehir Bucağı | Şuymogu Bucağı | Tudun Haba Bucağı | Tapançeng Bucağı | Mitung Bucağı | Urumçi İlçesi
Karamay Karamay Bucağı | Maydağ Bucağı | Cerenbulak Bucağı | Orku Bucağı
Turfan İli Turfan | Toksun İlçesi | Piçan İlçesi
Kumul İli Kumul (şehir) | Ara Türük İlçesi | Barköl Kazak Özerk İlçesi
Hotan İli Hotan (şehir) | Hotan İlçesi | Lop İlçesi | Niya İlçesi | Guma İlçesi | Çira İlçesi | Keriye İlçesi | Karakaş İlçesi
Aksu İli Aksu (şehir) | Onsu İlçesi | Şayar İlçesi | Bay İlçesi | Avat İlçesi | Kuçar İlçesi | Kelpin İlçesi | Toksu İlçesi | Uçturfan İlçesi
Kaşgar İli Kaşgar | Maralbeşi İlçesi | Poskam İlçesi | Feyzivat İlçesi | Kağılık İlçesi | Yopurğa İlçesi | Kaşgar Yenişehir İlçesi | Mekit İlçesi | Yengisar İlçesi | Yarkent İlçesi | Kaşgar Kuna Şehir İlçesi | Taşkurgan Tacik Özerk İlçesi
Kızılsu Kırgız Özerk İli Atuş İlçesi | Akto İlçesi | Uluğçat İlçesi | Akçi İlçesi
Bayangolin Moğol Özerk İli Korla (şehir) | Hoçing İlçesi | Lopnur İlçesi | Hoşut İlçesi | Çerçen İlçesi | Bağraş İlçesi | Bügür İlçesi | Çakılık İlçesi | Yençi Hui Özerk İlçesi
Sanci Hui Özerk İli Sanci (şehir) | Fukang (şehir) | Guçung İlçesi | Manas İlçesi | Jimisar İlçesi | Hutubi İlçesi | Mori Kazak Özerk İlçesi
Bortala Moğol Özerk İli Bortala | Çing İlçesi | Arişang İlçesi
Özerk bölgesine doğrudan bağlı ilçe düzeyi şehir Shihezi | Aral | Tomşuk | Vujyaçü

İli Kazak Özerk İli

İli Kazak Özerk İli Alt-eyalet düzeyi özerk ili olup Tarbagatay ve Altay'ı yönetmektedir.)
Doğrudan bağlı Gulca | Kuytun | Gulca İlçesi | Tekes İlçesi | Nilka İlçesi | Moğolküre İlçesi | Künes İlçesi | Korgas İlçesi | Dokuztara İlçesi | Çapçal Şibe Özerk İlçesi
Tarbagatay İli Çöçek (şehir) | Usu (şehir) | Dörbiljin İlçesi | Çağantogay İlçesi | Saven İlçesi | Toli İlçesi | Kobuksar Moğol Özerk İlçesi
Altay İli Altay (şehir) | Çinggil İlçesi | Jeminay İlçesi | Koktokay İlçesi | Burçin İlçesi | Burultokay İlçesi | Kaba İlçesi

(Hotan, Aksai Çin'nin hakimiyeti üzerine Çin Halk Cumhuriyeti ile Hindistan arasında anlaşmazlık mevcuttur. Şu an fiilen Çin Halk Cumhuriyeti yönetmektedir.