Topal Osman

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Topal Osman
Lieutenant Colonel of Militia Topal Osman.jpg
Milis Yarbay Topal Osman
Doğum 1883
Giresun
Ölüm 2 Nisan 1923 (40 yaşında)
Ankara
Bağlılığı Türkiye
Hizmet yılları 1912-1923
Rütbesi Milis Yarbay
Birimleri Merkez Ordusu
42. Gönüllü Alayı
47. Gönüllü Alayı
Savaşları/Çatışmaları Balkan Savaşları
Pontus Ayaklanması
Koçgiri İsyanı

Hacı Topal Osman Ağa (d. 1883, Giresun - ö. 2 Nisan 1923, Ankara) Türk asker, milis yarbayı.

Mustafa Kemal Paşa'nın Giresunlulardan oluşan muhafız kıtasının komutanı. Kurtuluş Savaşı'nda yararlıklar göstermiş; 1923'te Trabzon milletvekili Ali Şükrü Bey suikastı nedeniyle hakkında yakalanma emri çıkınca güvenlik güçleri ile çarpışarak hayatını kaybetmiştir.

1925'te Giresun Kalesi'nin en yüksek noktasına masrafları bizzat Mustafa Kemal Paşa'nın şahsi malvarlığından karşılanan[kaynak belirtilmeli] bir anıt mezar yaptırılmış ve naaşı buraya nakledilmiştir.

Yaşamı[değiştir | kaynağı değiştir]

1883 yılında Giresun'da dünyaya geldi. Babası, Feridunzade ailesinden fındık ticareti ile uğraşan Hacı Mehmet Efendi’dir. Gençliğinde aile işlerine yardımcı oldu, bir kereste fabrikasına ortak oldu; evlendi ve iki oğlu oldu. [1]

1912'de Balkan Savaşına Giderken

Balkan Harbi'nde Osmanlı ordusuna gönüllü olarak katıldı; Çatalca cephesinde savaştı. Bu savaş sırasında sağ diz kapağından yaralandı; topal kaldı ve “Topal” lakabını böylece edinmiştir. .

Eşkıyalık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Giresun Reji Müdürü Nakiyüddün Efendi 15 Ocak 1922'de Mustafa Kemal Paşa'ya yazdığı mektuba göre Balkan Savaşları’nda bir ayağını din ve millet uğruna feda ettiğini ileri süren Osman'ın I. Dünya Savaşı sırasında Ayvasıl köyü ihtiyar heyetinden elde ettiği sahte mazbatayla askerlikten atılmış Yüzbaşı Niyazi Efendi ile birlikte ordudan aldığı buğdayları Panço adlı bir Rum ile birlikte 100 bin liralık sahte bir mazbata ile Giresun Nokta Kumandanlığı'na satarak halk ve devleti dolandırdığını, Rum ve Müslümanların arazilerini kendi ve akrabaları arasında pay ettiğini, Belediye Reisi iken Müdafa-yı Hukuk Riyaseti'ni de ele geçirerek kendiş menfaatlerini korumak için milli mücadeleye katıldığını, Koçgiri'den ganimet olarak 60 bin lira değerindeki sığır ve koyunu gasp ederek Giresun'a getirdiğini, başkasının kente kasaplık hayvan sokmasını da engelleyerek fahiş fiyattan para kazandığını, kardeşiyle birlikte hükümetin kentte banka kurmasını engellediğini, 30 bin liraya mal olan bir kereste fabrikasını 1500 altına aldığı gibi çeşitli kötülüklerini anlatmıştır.[2]. Topal Osman, Giresun Belediye Başkanı Dizdarzâde Eşref Bey'in yaşlılık gerekçesiyle makamını terk etmesinin ardından yasal bir yetkisi olmadan ve kimseye danışmadan kendisini belediye reisi ilan etmiştir [3]. Topal Osman'ın yıldızını parlatan olay 8 Mayıs 1919'da Giresun iskelesine demirleyen Yunan Kızılhaç gemisi Ioannina'yu Giresunlu Rumların sevinçle karşılaması ve Yunan uyruklu bir marangoz olan Karaoğlan Panayot'un Giresundaki Rum okuluna Yunan bayrağı çekmesinden sonra gelişmiştir. İnzibat subayı Sırrı Bey, bayrağı sözlü uyarıyla indirtmeyi başaramayınca Ermeni tehciri sırasında işlediği insanlık dışı suçlar yüzünden gıyabında idam kararı ile arandığından Şebinkarahisar'da saklanan Topal Osman çağrılmış, bayrağı o indirmiş, marangozu da öldürmüştür. [4]. Bu olay sayesinde Osman; yerel eşraf, hükümet yetkilileri ve Rumlara gözdağı vermeyi başararak, bölgede dikkate alınması gereken birisi olduğu izlenimini vermiştir. I. Dünya Savaşı öncesinde Giresun’da etrafında topladığı kanun kaçakları ile “Laz Alayları”’nı kurarak eşkiyalık yaptı. Tarih sahnesine ilk çıkışı I. Dünya Savaşı başladıktan sonra Giresun'dan topladığı yaklaşık 100 kişilik çeteyle Trabzon hapishanesinin kapısını açtırması ve 150 mahkumu çetesine ilave etmesiyle oldu. [5]

Nisan 1916’da Borçka’da Ruslara karşı savaşan Türk ordusuna katıldı.

Savaştan sonra memleketine dönüp Giresun ve Samsun havalisinde Pontus çeteleri ile uğraştı; azınlıklara karşı şiddet içeren olaylara karıştı. Mondros Mütarekesi’nin imzalanmasından sonra kendisini kimseye danışmadan Giresun Belediye Başkanı ilan etti[1].

İstanbul’da kurulan Divan-ı Harp, savaşta işlediği suçlar nedeniyle hemen yakalanması ve İstanbul'a getirilmesine karar verdi. Bunun üzerine adamları ile birlikte Şebinkarahisar'da saklandı; civardaki Rum köylerine baskınlar yaptı. Muhafaza-i Hukuk-u Milliye Cemiyeti'nin Giresun Şubesini kurdu ve ilk başkanı oldu.

19 Mayıs 1919'da Osmanlı Devleti'nin 9. Ordu müfettişi olarak Samsun'a gelen Mustafa Kemal Paşa'nın görevlerinden birisi, Topal Osman'ı ve çetesini yakalayıp etkisiz hale getirmekti. Kimi kaynaklara göre, Topal Osman, Mustafa Kemal Paşa ile 29 Mayıs 1919’da Havza’da gizlice görüştü [1][5]. Mustafa Kemal, onu hareketlerinde serbest bıraktı ve bu gizli buluşmadan sonra Topal Osman Ağa, Mustafa Kemal Paşa'dan aldığı emirler doğrultusunda hareket etti.

Hakkındaki tutuklama kararı 8 Temmuz 1919'da padişah Vahdettin tarafından kaldırıldı. Giresun'a dönen Topal Osman Ağa, tekrar Giresun Belediye Başkanlığı makamına oturdu. Şubat 1920'de yayımlamaya başladığı Gedikkaya Gazetesi'nde başkalarına yazdırdığı sert makalelerin altına imzasını koyarak milli mücadeleye basın yoluyla destek vermeye çalıştı[6]. Giresun Askerlik Şubesi Başkanı Hüseyin Avni Alpaslan ve Jandarma Komutanı Hamdi Bey ile anlaşarak Giresun gençlerinden oluşan gönüllü bir birlik kurdu.

Eylül 1920’de Ermeni Harekatı’nı bastırmak üzere Kazım Karabekir'in 15. Kolordusu emrine gönüllü taburu gönderdi[6]. Tabur, dört ay boyunca Karabekir’in komutasında kaldı.[1]

Giresun Gönüllü Maiyet Müfrezesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Topal Osman, milli mücadelenin önderi olan Mustafa Kemal'in daveti üzerine 12 Kasım 1920'de yakın adamları ile birlikte Ankara'ya geldi. Başta Mustafa Kemal olmak üzere Çankaya'yı ve Büyük Millet Meclisi adıyla kurulan Türk parlamentosunu korumakla görevlendirildi. Komutanlığını üstlendiği muhafız birliğine meclise silah ve mühimmatlarıyla birlikte girme ve oturumları dinleme ayrıcalığı verildi. Tamamı Giresunlular'dan oluşan 10 kişilik birliğin[7] sayısı zamanla 250’ye kadar yükseldi. Bu birliğe Giresun Gönüllü Maiyet Müfrezesi adı verilmiştir.

42. ve 47. Giresun Gönüllüleri Alayları[değiştir | kaynağı değiştir]

Topal Osman, Ankara’dan aldığı emir üzerine 1921’de muhafız birliğinin komutasını Gümüşreisoğlu Mustafa Kaptan’a bırakarak Giresun’a gitti; gönüllülerden oluşan 42. ve 47. Alayı meydana getirdi. Gönüllüler Mart 1921’de Koçgiri İsyanı’nın bastırılmasında da görev aldı.

Sakarya Savaşı sırasında 47. Alayı komuta etti. Savaşta, 2000 kişiden oluşan ve Hüseyin Avni Bey tarafından komuta edilen 42. Alay’ın tamamına yakını şehit oldu; 47. Alay’dan ise 285 kişi sağ kaldı.

Topal Osman Ağa, Sakarya Savaşı’ndan sonra mevcudu takviye edilen 47. Alay’ın komutanı olarak Büyük Taarruz’a katıldı. Zaferden sonra yarbay rütbesi ve İstiklal Madalyası ile onurlandırıldı. 21 Aralık 1922’de döndüğü memleketi Giresun’da büyük bir coşku ile karşılandı.

Büyük Zafer’den sonra Ankara’da Ayrancı civarında kendisine tahsis edilen “Papaz'ın Bağı” denilen yerde yaşamını sürdürdü. Özel Muhafız Alayı'nın komutanı olarak görevine devam etti.[1]

Ali Şükrü Bey cinayeti[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Ali Şükrü

Topal Osman, 27 Mart 1923 tarihinde Ankara’da aniden ortadan kaybolan milletvekili Ali Şükrü Bey'in öldürülmesinden sorumlu tutuldu. Yardımcısı Mustafa Kaptan, Ali Şükrü Bey’in yemek bahanesiyle Topal Osman’ın Samanpazarı'ndaki evine götürüldüğünü; burada Topal Osman ve sekiz adamı tarafından kementle boğulduğunu itiraf etti.[8] Ceset, 1 Nisan'da Çankaya sırtlarında Mühye Köyü civarında bulunduktan sonra hakkında yakalama emri çıkarıldı. Adamları ile Çankaya Köşkü'ne sığınmak isteyen Topal Osman, bir saldırı geleceği öngörüsüyle köşkten ayrılıp başbakan Rauf Bey’in dairesine geçmiş olan Mustafa Kemal'i köşkte bulamadı[5]. Topal Osman’ın öfke ile kapıyı kırıp içeri girmesi ve önüne geleni parçalaması olayı tarihe “Çankaya Köşkü baskını” olarak geçti.

Yeni kurulan muhafız birliği tarafından 1 Nisan 1923 gecesi Papaz’ın Bağı’ndaki evinde kıstırılan Topal Osman Ağa ve adamları, bütün gece çatıştı. Topal Osman, yaralı olarak ele geçirildi[8].

Ölümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Papazın Bağı'ndaki baskından yaralı ele geçirilen Topal Osman Ağa hastaneye kaldırılırken İsmail Hakkı Tekçe'nin emri ile kafası kurşun yağmuruna tutularak öldürüldü ve bilahare Çankaya yakınlarına gömüldü.

Meclis'te Ali Şükrü Bey’in katilinin yakalanarak Ulus Meydanı'nda idam edilmesi kararı oybirliği ile alınınca, başından asılması mümkün olamayınca ceset mezardan çıkarılmış, Meclis'in kapısında, ayağından asılmıştır. [9] Cenazesi, daha sonra kardeşlerinin Atatürk'ten ricası üzerine Giresun'a nakledildi ve Kurban Dede mezarının yanında Giresun Kalesi'ne defnedildi. Naaşı, Atatürk'ün Giresun'u ziyaretinde verdiği emir üzerine 1925 yılında kalenin en yüksek tepesinde yaptırılan anıt mezara nakledilmiştir.

Gerçekleştirmek istediği hac ziyaretini yapamadan öldüğü için, kendisine bedel, silah arkadaşı Kurtoğlu Hacı Hafız Mustafa hacca gönderilmiş; böylece “Hacı Osman Ağa” sıfatını almıştır[6]

İlgili Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Topal Osman, Seyfullah Çiçek, Arı Sanat Yayınevi, 2011, ISBN 9789944742269
  • Müdafaa-i Hukuk ve İstiklal Harbi Tarihinde Giresun, Osman Fikret Topallı, Serander Yayınları, 2011, ISBN 9789944374385
  • Mangal Yürekli Adam Topal Osman, Rıza Nur, Örgün Yayınevi, 2010, ISBN 9789757651833
  • Milli Mücadele Kahramanı Giresunlu Osman Ağa, Süleyman Beyoğlu, Bengi Kitap Yayın, 2009, ISBN 9789944049146
  • Topal Osman Ağa, Teoman Alpaslan, Kum Saati Yayıncılık, 2007, ISBN 9789759179410
  • Topal Osman Olayı, Cemal Şener, Etik Yayınları, 2005, ISBN 9789758565191
  • Topal Osman Olayı, Rıza Nur, İşaret Yayınları, 1993, ISBN 9753500319
  • Yakın Tarihimizde Osman Ağa ve Giresunlular , Erden Menteşeoğlu, YeşilGiresun Matbaası, 1997
  • Osman Ağa , Erden Menteşeoğlu, YeşilGiresun Matbaası, 1991
  • Osman Ağa ve Giresun Uşakları Konuşuyor, M.Şakir Sarıbayraktaroğlu, Kardeş Matbaası, 1975
  • Atatürk’ün Muhafızı Topal Osman , Ömer Sami Coşar, Harman Yayınları, 1971
  • Giresunlu Fedailerle Konuştum Onlar da Çılgındı, Erden Menteşeoğlu, 2008

İlgili Filmleri[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Topal Osman (1966)
  • Atatürk'ün Fedaisi Topal Osman: Cumhuriyete Giden Yol (2013)

İlgili Şarkılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • 'Topal Osman Ağa' Dinle
  • 'Oy Miralay' Dinle
  • 'Topal Osman Ağıt' Dinle
  • 'İşimiz Var Topal Osman'dan Yarım Kalan' Dinle
  • 'Topal Osman Destanı' Dinle

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e Topal Osman Olayı, Giresunpostasi.net, 04.11.2007
  2. ^ Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 577. ISBN 978-605-54-1017-9
  3. ^ Özhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 579. ISBN 978-605-54-1017-9
  4. ^ Devlet arşivlerinden farklı olarak Beyplu ve Sarıbayraktar marangozu Aristidi Balabani olarak anmışÖzhan Öztürk. Pontus: Antik Çağ’dan Günümüze Karadeniz’in Etnik ve Siyasi Tarihi. Genesis Yayınları. Ankara, 2011. 2. Baskı s. 579. ISBN 978-605-54-1017-9
  5. ^ a b c Ayşe Hür, Çağımızın Bir Başka Kahramanı, Birikim Sosyalist Kültür Dergisi, 31.01.2006
  6. ^ a b c Seyfullah Çiçek, Topal Osman Ağa’nın Anısına, Gorele.gen.tr, Erişim tarihi:03.08.2012
  7. ^ Gazi'nin yakın koruması olarak görevlendirilen 10 kişinin adları; Gümüşreisoğlu Mustafa Kaptan, Ali Şıhoğlu Mehmet, Aşıkoğlu Galip, Osmanoğlu Sarı Mustafa, Osmanoğlu Ali, Ahmetcanoğlu Kırlak Hüseyin, Sofuoğlu Hüseyin, Tığlıoğlu Ömer, Kemençeci Köseoğlu Hamit, Yılancıoğlu Hasan'dır
  8. ^ a b Ayşe Hür, Ali Şükrü Bey ve Topal Osman, Taraf Gazetesi, 01.04.2012
  9. ^ "Topal Osman’ın kellesini niye kestiler?". Star. 19 Kasım 2012. http://haber.stargazete.com/yazar/topal-osmanin-kellesini-niye-kestiler/yazi-705235. Erişim tarihi: 24 Nisan 2014.