Titanyum grubu

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Titanyum grubu veya 4. grup periyodik tabloda yer alan bir kimyasal elementler grubudur. Modern IUPAC adlandırma sistemine göre periyodik tablonun 4. grubu titanyum (Ti), zirkonyum (Zr), hafniyum (Hf) and rutherfordiyum (Rf) elementlerini kapsar. Grup periyodik tablonun d bloğu içinde yer alır. 4. grupta yer alan üç element titanyum (Ti), zirkonyum (Zr) ve hafniyum (Hf) doğal olarak bulunur buna karşın rutherfordiyum (Rf) radyoaktiftir. Rutherfordiyumun bütün izotopları radyoaktiftir ve laboratuvarda üretilirler, hiçbiri doğada bulunmaz. Şimdiye kadar süperçarpıştırıcılarda yapılan hiçbir deneyde grubun bir sonraki üyesi Unpentkuadyum (Upq) elemtinin sentezi gerçekleştirilemedi. 8. periyot elementlerinin sonlarında yer alan üyelerinden biri olduğundan Upq elementinin yakın bir gelecekte sentezlenmesi pek mümkün görünmemektedir.

Grubun ilk üç elementi benzer özellikler gösterir. Bunların üçü de standart şartlar altında refrakter metallerdir.

Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kimyasal[değiştir | kaynağı değiştir]

Gözlemlerin çoğu grubun ilk üç elementi için yapılabilmiştir. Rutherdfordiyum elementinin kimyası tam olarak ortaya konulamadığından bu bölümde titanyum, zirkonyum ve hafniyum elementleri dikkate alındı. Grupta yer alan bütün elementler yüksek erime noktasına (1668 °C, 1855 °C, 2233 °C) sahip reaktif metallerdir. Reaktivite, ileride oluşacak reaksiyonları önleyen hızla oluşan oksit tabaka nedeniyle her zaman için açık değildir. TiO2, ZrO2 ve HfO2 oksitleri, yüksek erime noktasına sahip beyaz katılardır ve çoğu aside karşı tepkisizlerdir.[1]

H   He
Li Be   B C N O F Ne
Na Mg   Al Si P S Cl Ar
K Ca Sc   Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn Ga Ge As Se Br Kr
Rb Sr Y   Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd In Sn Sb Te I Xe
Cs Ba La * Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg Tl Pb Bi Po At Rn
Fr Ra Ac ** Rf Db Sg Bh Hs Mt Ds Rg Cn
 
  * Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu
  ** Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr
Periyodik tablodaki titanyum grubu

Tetravalan geçiş metalleri olarak, dört elementin tamamı genellikle +4 oksidasyon durumunda inorganik bileşik oluşturabilirler. İlk üç metal için onların yoğun alkalilere karşı dirençli oldukları gösterilmiştir ancak halojenler bu metallerle reaksiyona girerek tetrahalidleri oluşturur. Yüksek sıcaklıklarda üç metalin tamamı oksijen, azot, karbon, kükürt, bor ve silisyum ile tepkimeye girerler. 5. grup elementlerinde göslenen lantanit büzülmesi sebebiyle, zirkonyum ve hafniyum neredeyse aynı iyonik yarıçapa sahiptirler. Bu elementler için iyonik yarıçaplar Zr4+ için 79 pikometre ve Hf4+ için 78 pm'dir.[1][2]

Benzer sonuçlar neredeyse aynı kimyasal davranış ve benzer bileşik oluşturma gibi durumlarla da görülmektedir.[2] Hafniyumun kimyası zirkonyumunki ile benzerdir. Kimyasal reaksiyonlarda ayrım yapmak mümkün değildir sadece bileşiklerin fiziksel özelliklerinde farklılıklar vardır. Bileşiklerin erime ve kaynama noktaları ve çözücülerdeki çözünürlükleri bu ikiz elementlerin kimyasındaki en büyük farklardır.[1]

Fiziksel[değiştir | kaynağı değiştir]

Titanyum grubu elementlerinin özellikleri
Name Titanyum Zirkonyum Hafniyum Rutherfordiyum
Erime noktası 1941 K (1668 °C) 2130 K (1857 °C) 2506 K (2233 °C)  ?
Kaynama noktası 3560 K (3287 °C) 4682 K (4409 °C) 4876 K (4603 °C)  ?
Yoğunluk 4,507 g·cm−3 6,511 g·cm−3 13,31  g·cm−3  ?
Görünüş gümüş metalik gümüş beyaz gümüş gri  ?
Atom yarıçapı 140 pm 155 pm 155 pm  ?

Tarih[değiştir | kaynağı değiştir]

Göreli bol elementler titanyum ve zirkonyumun keşifleri 17. ve 18. yüzyıllarda yapılmışken, hafniyumun keşfi 1923 yılından önce yapılamadı. Bu kısmen elementin düşük bolluğundan kaynaklanmaktaydı.

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Holleman, Arnold F.; Wiberg, Egon; Wiberg, Nils; (1985) (Almanca). Lehrbuch der Anorganischen Chemie (91-100 bas.). Walter de Gruyter. ss. 1056–1057. ISBN 3110075113. 
  2. ^ a b "Los Alamos National Laboratory – Hafnium". http://periodic.lanl.gov/elements/72.html. Erişim tarihi: 2008-09-10. 


Periyodik cetvelin grupları
 Alkali metal | Alkalin | Skandiyum grubu | Titanyum grubu | Vanadyum grubu | Krom grubu | Mangan grubu | Demir platin grubu (8-10) | Bakır grubu | Çinko grubu | Bor grubu | Karbon grubu | Nitrojen grubu | Kalkojen | Halojen | Soygaz | Lantanit | Aktinit