Tibet takvimi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Tibet takvimi bir yılın 12 ya da 13 aydan oluştuğu ve her ayın yeniayla başladığı bir ay-güneş takvimidir. Her üç yılda bir eklenen onüçüncü ayla birlikte bir Tibet yılının güneş yılına denk düşmesi sağlanmaktadır. Ayların belirli adları yoktur. Tibet yeni yıl kutlamasına Losar adı verilir.

Her yıl bir hayvan bir elementle ilişkilendirilmektedir. Çin burçlar kuşağını andıran bu düzen aşağıdaki sırayı izler.

Yabani tavşan Ejderha Yılan At Koyun Maymun Kuş Köpek Domuz Fare Boğa Kaplan

Elementler ise aşağıdaki sırayı izlemektedirler.

Ateş Toprak Metal Su Tahta

Her element biri erkek diğeri dişi olmak üzere sonraki iki yılla ilişkilendirilir. Örneğin; erkek Toprak-Ejderha yılını dişi Toprak-Yılan yılı izlerken bu yılın hemen ardından erkek Metal-At yılı gelir. Cinsiyet, hayvan adından da anlaşılabildiğinden kullanılmayabilir.

Element-hayvan eşlendirmesi her 60 yılda bir (Altmışlık döngü) yinelenir. Döngü, (dişi) Ateş-Yabani Tavşan yılı ile başlamaktadır. Bu döngüler tarih boyunca numaralandırılmışlardır. Buna göre 2013 yılı 25. döngünün (dişi) Yılan-Metal yılına karşılık gelmektedir.

Haftanın günleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Haftanın günleri gökcisimlerine atfedilmiştir.

Gün Tibetçe (Wylie) Okunuşu Nesne
Pazartesi གཟའ་ཟླ་བ་ (gza' zla ba) Sa da-wa Ay
Salı གཟའ་མིག་དམར་ (gza' mig dmar) Sa Mik-mar Mars
Çarşamba གཟའ་ལྷག་པ་ (gza' lhag pa) Sa Lhak-ba Merkür
Perşembe གཟའ་ཕུར་པུ་ (gza' phur bu) Sa Phur-bu Jüpiter
Cuma གཟའ་པ་སངས་ (gza' pa sangs) Sa Ba-sang Venüs
Cumartesi གཟའ་སྤེན་པ་ (gza' spen pa) Sa ben-ba Satürn
Pazar གཟའ་ཉི་མ་ (gza' nyi ma) Sa nyi-ma Güneş

Nyima "Güneş", Dawa "Ay" ve Lhagpa "Merkür", sırasıyla Pazar, Pazartesi ve Çarşamba günü doğanlara verilen popüler adlardandır.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Prenses Wencheng Tang Hanedanı'nın kullandığı takvimi 7. yüzyılda Tibet'e getirmiştir. Ne var ki, Tubo Hanedanı'nın çöküşünün ardından oluşan karışıklık ortamında Çin takvimlerinin ülkeye aktarımı sekteye uğramıştır.

9. yüzyılda Hindistan'a yayılan Müslümanlıktan kaçan Hintli Budistler kendileriyle birlikte Hint Astronomisi'ni de Tibet'e getirmişlerdir. Tibetliler, Hint Astronomisi ile Çin takvimlerini birleştirerek kendi takvimlerini yaratmışlardır. Tibet takvimi sonraki yıllarda yapılan eklemelerle bugünkü şeklini almıştır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons'ta
Tibet takvimi ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunmaktadır.