Tetrasyon
Matematikte, tetrasyon (hiper-4 olarak ta bilinir), üslü sayıdan sonra gelen ilk aşırı işlecin tekrarlı üssüdür. Tetrasyonun İngilizce karşılığı olan tetration kelimesi ilk kez matematikçi Reuben Louis Goodstein tarafından, tetra- (dört) ve iteration (tekrar)dan türetilerek kullanılmaya başlandı. Tetrasyon çok büyük sayıların gösterimi için kullanıldı. Fakat birkaç pratik uygulaması vardır. Bu yüzden sadece saf matematik incelenir. Burada aşırı işlecin ilk dört örneğin gösteriliyor. Tekrasyon dördüncüsüdür:
- toplama
-
- Normal bilinen toplama işlemi.
-
- çarpma
- genellikle temel işlemlerden birini ifade eder. Fakat doğal sayılar gibi özel durumlar için kendine n kere eklenen a olabilir.
- üs alma
- a nın kendisi ile n kere çarpılması.
- tetrasyon
- a 'nın kendisiyle n kere üssünün alınması.
buradaki herbir işlem, bir öncekinin tekrarı şeklinde tanımlanır. Tetrasyonunu bu işlemlerden ayıran özellik, ilk üçü, (toplama, çarpma ve üs alma) n nin karmaşık değerler ile genelleşmesiyken, tetrasyonun henüz keşfedilen düzenli bir genelleştirilmesi yoktur ve tetrasyon, bir temel fonksiyon olarak nitelendirilmez.
Toplama (a + n), en temel işlemdir. Çarpma (an) da temel fonksiyondur. Tetrasyon (
), n nin a tane kuvvetini içeren bir dizi olarak düşünülebilir. a değişkeni ilerleyen bölümlerde temel değişken olarak adlandırılırken n değişkeni de yükseklik değişkeni olarak adlandırılacak (integral ilk yaklaşımdır, fakat kesirli olarak genelleştirilebilir, gerçel ve karmaşık yükseklik gibi).
Tanım [değiştir]
Her pozitif reel
ve negatif olmayan tam sayı
için
şöyle tanımlanır:
(
ise) ve
(eğer
ise)
Tekrarlı kuvvetler [değiştir]
Tanımdan da görüldüğü üzere, tetrasyon "üslü kuvvet" olarak hesaplandığında üs, öncelikle en derin seviyede alınır (gösterimdeki en yüksek derece) Diğer ifadeyle:
Üssün birleşme olmadığına dikkat edin. Böylece, diğer sıradaki hesaplama, farklı bir cevaba gider:
Burada, üslü kuvvetler, yukarıdan aşağıya doğru (veya sağdan sola doğru) hesaplanmalıdır.
Terimbilim [değiştir]
Tetrasyon için birçok terim ve herbirinin kullanımı için mantıksal düşünceler vardır. Fakat bazıları, birçok nedenden dolayı yaygınlık kazanamadı. Burada birkaçından bahsedilecektir.
- Tetration (tetrasyon) terimi, 1947'de Goodstein tarafından geliştirildi.
- Superexponentiation (süper üs) terimi Bromer tarafından geliştirildi.
- Hyperpower (aşırı kuvvet), hyper (aşırı) ve power (kuvvet) kelimelerinin birleşimidir ve tetrasyonun uygun şekilde açıklar.
- Power tower (üslü kule), ara sıra kullanılır. Örneğin,
" n sırasının üslü kulesi"
Tetrasyon birbirine yakın ilişkiye sahip fonksiyon ve ifadelerle genellikle karıştırılıyor. Bundan dolayıdır ki tetrasyon ile ilgili birçok terim kullanılıyor. Burada birkaçını vereceğiz:
-
Form Terimbilimi 
Tetrasyon 
Tekrarlı üsler 
İçiçe üsler (kuleler) 
Sonsuz üsler (kuleler)
İlk iki ifadede a, tabandır. Kez (kere) sayısı olan diğer a, yükseklikdir. Üçüncü ifadede n, yüksekliktir, fakat herbirinin tabanı farklıdır.
Gösterim [değiştir]
Tetrasyonun yazılabileceği gösterimler şunlardır:
-
Ad Form Açıklama Standart gösterim 
Maurer [1901] ve Goodstein [1947] tarafından kullanıldı; Rudy Rucker kitabı olan Sonsuzluk ve zihin, bu gösterimi popüler yaptı. Knuth yukarı ok gösterimi 
Daha fazla oklar koyarak genişlemeyi veya daha güçlü olmayı sağlar. Conway dizisi ok gösterimi 
2 sayısının artırarak genişlemeyi sağlar (yukarıdakinin genişlemesiyle eşdeğerdir). Ayrıca, dizi genişletilerek daha da güçlenir. Ackermann işlevi 
Ackermann işlevinin
için yazılan özel durumudur.Tekrarlı üstel gösterimi 
1'den farklı başlangıç değerlerine sahip olan tekrarlı üstellerin basit genişlemesini sağlar. Hooshmand gösterimi 
Aşırı işleç gösterimi 
4 sayısını arttırarak genişleme sağlar. Bu aşırı işleçlerin ailesini oluşturur ASCII gösterimi a^^nYukarı ok, düzeltme işareti ( ^) ile aynı kullanıldığında, tetrasyon işleci de (^^) olarak yazılır.
Yukarıdaki gösterimlerden biri, tekrarlı üstel gösterimi kullanır. Bu genellikle şöyle tanımlanır:
n tane "a".
Tekrarlı üsler için çok fazla gösterim yoktur. Fakat birkaçını verelim:
-
Ad Form Açıklama Standart gösterim 
Euler dizi gösterimi
, ve tekrar gösterimi
.Knuth yukarı ok gösterimi 
Okların sayısını arttırarak süper kuvvetler ve süper üslü fonksiyonları sağlar. Bu gösterim büyük sayılarda kullanılır. Ioannis Galidakis gösterimi 
Büyük ifadelerin temelini oluşturun. ASCII (yardımcı) a^^n@xTekrarlı üstelin görünüm temeli yardımcı tetrasyondur. ASCII (standart) exp_a^n(x)Standart gösterimin temelidir.
Örnekler [değiştir]
Aşağıdaki tablodaki çoğu değerler, bilimsel gösterimde yazmak çok zordur. Bundan dolayı tekrarlı üstel gösterim onları 10 tabanında ifade etti. Değerlerdeki ondalık nokta yaklaşıktır.
-




1 1 1 1 2 4 16 65.536 3 27 7.625.597.484.987 
4 256 

5 3.125 

6 46.656 

7 823.543 

8 16.777.216 

9 387.420.489 

10 10.000.000.000 

Çok ilkel fonksiyonlardaki yaklaşımlar [değiştir]
Polinom yaklaşımları [değiştir]
Lineer yaklaşım [değiştir]
Lineer yaklaşımı (süreklilik isteğinin çözümüe, differensiyellenebilirlik yaklaşımı) şöyle elde edilir:
Bundan dolayı:
-
Yaklaşım Tanım kümesi 
için
için
için
ve böylece devam eder.
Örnekler: 
Ana teorem Hooshmand'e göre:
'dir. Eğer
, istenmeyen durumlara doğru giderse:

,
'de türevlenebilir,
fonksiyonu,
'da azalmayan veya artmayan bir fonksiyondur,
Daha sonra
, şu denklemle benzersiz tanımlanır:
Buradaki
, x in kısmi parçasını ifade eder ve
fonksiyonu,
fonksiyonunun
-tekrarlı fonksiyonudur.
İkinci ve dördüncü şartlar ispattır.
doğal tetrasyon fonksiyonundaki lineer yaklaşımı sürekli olarak türevlenebilir. Fakat ikinci türevi, argümanının tam sayısında bulunmaz. Hooshmand, onun için de söyle bir eşsiz teorem türetti:
Eğer
ise, sürekli fonksiyon şöyledir:
için,
,
'de yakınsar,
Sonra
olur.
Buradaki ispat bir öncekine çok benzer. Özyineleme eşitliği,
olduğunu sağlar ve yakınsaklık şartı (-1, 0)'de
fonksiyonunun lineer olduğunu ifade eder.
Bundan dolayı doğal tetrasyondaki lineer yaklaşımı, sadece
eşitliğinin çözümüdür ve
,
'de yakınsaktır. Diğer tüm uygun türevlenebilir çözümlerin (-1, 0) aralığında bir büküm noktası olması gerekir.
Yüksek sıralı yaklaşımlar [değiştir]
İkinci dereceden yaklaşım şöyledir:
Bu ifade tüm
için türevlenebilir. Faka iki kez türevlenemez. Eğer
ise bu, lineer yaklaşım gibidir.
Genişlemeler [değiştir]
Tetrasyon,
ve diğer tanım kümelerini ifade etmek için genişletilebilir.
Tabanlarda tanım kümesi genişlemesi [değiştir]
Sıfır tabanında genişleme [değiştir]
üs ifadesi sürekli olarak tanımlanmaz.
tetrasyonu da, daha önceki formüle göre iyi tanımlanmaz. Yine de
şöyle tanımlanabilir:
Buradan
ifadesini sürekli tanımlayabiliriz. Bu
tanımının eşdeğeridir.
Bu genişleme altında,
. Böylece asıl tanım koruyarak
kuralı sağlanır.
Karmaşık tabanlarda genişleme [değiştir]
Karmaşık sayılar kuvvetlerle arttarken, tetrasyon,
formunun tabanlarında uygulanabilir. Buradaki
, -1'in kareköküdür. Örneğin,
(
) tetrasyonu, doğal logaritma prensibi kullanılarak ifade edilebilir. Euler formülünü kullanarak şöyle bir ilişki elde edebiliriz:
Bu,
için tekrarlı bir tanım ortaya çıkartır. Her
için:
Aşağıdaki yaklaşım değerleri türetilebilir:
-

Yaklaşım Değeri 
i 















Önceki bölümle ters ilişkiyi çözme, n nin negatif değerli beklenen
ve
'ı sağlar. Bunun için sanal eksene sonsuz sonuç verilir.
(Tekrarlı) "yükseklikler" için tanım kümesi genişlemeleri [değiştir]
Sonsuz yükseklik genişlemesi [değiştir]
Tetrasyon sonsuz yüksekliklere genişletilebilir (
'deki n). Örneğin,
ifadesi 2'ye yakınsar, bundan dolayı "2'ye eşittir" denir. 2'ye doğru gidiş, küçük sonlu kuleyi hesaplayarak görülebilir:
Genellikle
sonsuz kuvvet kulesi,
'in limiti (sınırı) olarak tanımlanır. Burada n e−e ≤ x ≤ e1/e için sonsuzluğa gider.
Negatif yüksekliklere (sınırlı) genişleme [değiştir]
Asıl kuralı korumak için:
'nın negatif değerleri için, özyineleme ilişkisini kullanmalıyız:
Buradan:
Bununla beraber daha küçük negatif değerler, bu yolla iyi tanım verme. Çünkü,
iyi tanımlı değildir.
'in her tanımı
için kuralla uyumlu olduğuna dikkat edin. Çünkü
- her
için,
'dir.
Gerçek yüksekliklere genişleme [değiştir]
Burada, genişleme tetrasyonunun genel problemlerinin çözümü için
'nin reel veya karmaşık değerlerinde, yaygın olarak kullanılan kabul edilmiş bir çözüm yoktur. Çeşitli yaklaşımlar aşağıdaki gösteriliyor.
Genelde problem, a > 0 ve,
değerleri için
gibi bir süper üstel fonksiyon bulunuyor ki buda yeterince tatminkârdır.


tüm reel x > -1 için.- Dördüncü koşul genellikle şunlardan biridir:
-
- Bir süreklilik koşulu (genellikle sadece
, her iki değişken için
şartılya süreklidir). - Bir türevlenebilirlik koşulu (x 'de bir kez, iki kez, k kez veya sonsuz kez türevlenebilir).
- Bir uygunluk şartı (x 'de iki kez türevlenebilirliği ifade eder) şöyledir:
tüm
için
- Bir süreklilik koşulu (genellikle sadece
Dördüncü koşul kişiden kişiye ve yaklaşımlara göre değişirr. Tetrasyonunu gerçel yüksekliklere genişletmek için iki ana yaklaşım vardır. Birincisi uygunluk koşulu, diğeri de türevlenebilirlik koşuludur. Bu iki yaklaşım, birbirleriyle tutarsız sonuçlar üretmesi, onların çok farklı olduğunu gösterdi.
Neyse ki, bir uzunluğun içindekilerden biri, tüm pozitif reel sayılar için genişletilebilir. Bir içsel uzunluk için
tanımlıysa, tam fonksiyon tüm
için geçerlidir.
Karmaşık yüksekliklere genişleme [değiştir]
Şöyle bir konjektür[1] vardır: F(z+1)=exp(F(z)) eşitliğinin çözümü için eşsiz bir F fonksiyonu vardır ve ek F(0)=1 ve F(z) yaklaşımlarını sağlar. Bu fonksiyon sağdaki şekilde görülüyor.
Ters fonksiyonlar [değiştir]
Tetrasyonun Ters fonksiyonları genellikle süper kök ve süper logaritma olarak adlandırılır.
'in süper kökün karesi olan
, Lambert W fonksiyonu ile şöyle ifade edilebilir:
Her n > tamsayıları için nx şeklinde fonksiyon vardır ve bu fonksiyon x ≥ için artarak 1=n1 = eşitliği elde edilir. Böylece x in n. süper kökü x ≥ 1 için elde edilir.
Yine de, eğer yukarıdaki lineer yaklaşım kullanılır ve -1≤y≤0 şart sağlanırsa, 1= yx = y + 1 olur. Böylece 1=ysroot(y + 1) elde edilemez.
sloga x süper algoritması, tüm gerçel x ve a > 1 sayıları için geçerlidir.
fonksiyonu:
İnfra logaritma fonksiyonu, ultra üstel fonksiyonun iki katıdır ve
şeklinde ifade edilir. Eğer
ise
fonksiyonunun tersi olur.
Süper kök [değiştir]
Süper kök, tetrasyonun iki ters fonksiyonundan biridir. Sadece, kökler ve logaritma üstel olarak iki ters fonksiyonken, keza tetrasyonunda iki ters fonksiyonu vardır: süper kök ve süper logaritma. Süper kök, tetrasyonun tabanını ifade eden ters fonksiyonudur: eğer
ise y de x in n. süper kökü olur. Örneğin;
böylece 2, 65.536'nın 4. köküdür ve
olur.
Böylece 3, 7.625.597.484.987'nin 3. süper kökü (veya süper küpü)dür.
Süper kökün birkaç pratik uygulaması vardır. Bunlar sadece saf matematikte çalışılır.
Kare kök [değiştir]
2. sıra süper kök veya "süper kare kök" is noteworthy for its simple expression in terms of Lambert W fonksiyonunda terimlerinin basit ifadesi için önemlidir. İfadesi;
buradaki
,
'in süper kare köküdür.
Fonksiyon her ne kadar süper karenin karşıtı olarak tanımlanmış olsa bile, sonsuz üstelin de karşıtıdır. Sonsuz n.kökte şöyledir;
![\sqrt{x}_s = \sqrt[\sqrt[\sqrt[\sqrt[...]{x}]{x}]{x}]{x}.](http://upload.wikimedia.org/math/b/0/0/b0052682682c6179025490be39a2ef2c.png)
Kare kök örnekleri [değiştir]
Aşağıdaki tablo ilk 27 tam sayının süper kare köklerini gösteriyor.
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
![]() |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1 | 10 | 2,506184... | 19 | 2,830223... |
| 2 | 1,559610... | 11 | 2,555604... | 20 | 2,855308... |
| 3 | 1,825455... | 12 | 2,600295... | 21 | 2,879069... |
| 4 | 2 | 13 | 2,641061... | 22 | 2,901637... |
| 5 | 2,129372... | 14 | 2,678523... | 23 | 2,923122... |
| 6 | 2,231828... | 15 | 2,713163... | 24 | 2,943621... |
| 7 | 2,316454... | 16 | 2,745368... | 25 | 2,963219... |
| 8 | 2,388423... | 17 | 2,775449... | 26 | 2,981990... |
| 9 | 2,450953... | 18 | 2,803663... | 27 | 3 |
Eğer bir sayının süper kare kökü tam sayı değilse, o irrasyoneldirl. Fakat bunula ilgili herhangi bir ispat ybilinmiyor
Diğer süper kökler [değiştir]
Diğer süper kökler, normal kökle kullanılan aynı tabanda ifade edilebilir: süper küp kökler,
olduğunda y üreten fonksiyon,
olarak ifade edilebilir. 4. süper kök,
olarak ifade edilebilir ve bundan dolayı, n. süper kök,
'dir denilebilir.
Süper logaritma [değiştir]
Tetrasyonun iki ters fonksiyonundan biridir. Sadece, kökler ve logaritma üstel olarak iki ters fonksiyonken, keza tetrasyonunda iki ters fonksiyonu vardır: süper logaritma ve süper kök. Süper logaritmayı açıklayan birkaç yol vardır:
- Üstel fonksiyonların Abel fonksiyonu olarak,
- Tetrasyonun yüksekliğini ifade eden ters fonksiyonu olarak,
- Logaritmanın 1'e gitmesi için kaç kez tekrarlanması gerektiğinin sayısı,
- As a generalization of Robert Munafo's large number class system,
- Biçimsel fonksiyonun bir sınırsız sürümü olarak.
Süper logaritma tanımları [değiştir]
olarak yazılan süper logaritma, tam olarak şöyle tanımlanır;
ve
Bu tanımın sadece tam sayılar verebileceğine ve sadece tam sayı üretebilecek sayıları kabul edebileceğine dikkat edin. Bu tanımın kabul edeceği sayılar
vb. formdadır.
Yaklaşımlar [değiştir]
Genellikle özel fonksiyonlar, argüman(lar)ın reel değerleri için değil, karmaşık düzlem, diferansiyel ve integral ifadeleri içinde tanımlanır. Slag fonksiyonu için mevcut ifadeler olmadığı için, basit yaklaşımlar şöyle öneriliyor.
Süper logaritmaya lineer yaklaşım [değiştir]
Süper logaritmaya lineer yaklaşım şöyledir:
Bu fonksiyon, tüm reel z (
süreklilik) için süreklidir.
İkinci dereceden yaklaşım [değiştir]
Süper logaritmaya ikinci dereceden yaklaşım şöyledir:
Bu fonksiyon tüm reel z (
süreklilik) için türevlenebilir.
Abel fonksiyonuna yaklaşımlar [değiştir]
Abel fonksiyonu, şu eşitliği sağlayan herhangi bir fonksiyondur:
Verilen bir
Abel fonksiyonunun diğer çözümü herhangi sabit
eklenerek elde edilebilir. Verilen bu süper logaritma
olarak tanımlanır ve üçüncü özelliği üstel fonksiyonun Abel fonksiyonu, eşsiz olarak tanımlanabilmesidir.
Özellikler [değiştir]
Süper logaritmanın diğer eşitlikleri:

tüm reel z için
Tetrasyonun tersi olarak slag [değiştir]
Tetrasyon olarak
, analitik fonksiyon olması husunuda şüphelidir. En azından
'nin bazı değerleri için slogb=sexpb-1 ters fonksiyonu analitik olabilir. Karmaşık z düzlemindeki
'nin davranışı, yukarıdaki şekilde,
durumu için çizilmiştir. slog fonksiyonunun sanal kısmının reel ve tam sayı değerlerinin dereceleri kalın çizgilerle gösteriliyor.
Ayrıca bakınız [değiştir]
Alıntılar [değiştir]
- ^ D. Kouznetsov (July 2009). "Karmaşık
düzleminde
'nin çözümü". Hesap Matematiği 78 (267): 1647–1670. doi:10.1090/S0025-5718-09-02188-7. http://www.ams.org/mcom/2009-78-267/S0025-5718-09-02188-7/S0025-5718-09-02188-7.pdf.
- Daniel Geisler, tetration.org
- Ioannis Galidakis, On extending hyper4 to nonintegers (2006'dan önce) (A simpler, easier to read review of the next reference)
- Ioannis Galidakis , On Extending hyper4 and Knuth's Up-arrow Notation to the Reals (undated, 2006 or earlier).
- Robert Munafo, Extension of the hyper4 function to reals (An informal discussion about extending tetration to the real numbers.)
- Lode Vandevenne, Tetration of the Square Root of Two, (2004). (Attempt to extend tetration to real numbers.)
- Ioannis Galidakis, Mathematics, (Definitive list of references to tetration research. Lots of information on the Lambert W function, Riemann surfaces, and analytic continuation.)
- Galidakis, Ioannis and Weisstein, Eric W. Power Tower
- Joseph MacDonell, Some Critical Points of the Hyperpower Function.
- Dave L. Renfro, Web pages for infinitely iterated exponentials (Compilation of entries from questions about tetration on sci.math.)
- Andrew Robbins, Home of Tetration (An infinitely differentiable extension of tetration to real numbers.)
- R. Knobel. "Exponentials Reiterated." Amerikan Matematik Aylığı 88, (1981), p. 235-252.
- Hans Maurer. "Über die Funktion
für ganzzahliges Argument (Abundanzen)." Mittheilungen der Mathematische Gesellschaft in Hamburg 4, (1901), p. 33-50. (Reference to usage of
from Knobel's paper.)
Dış bağlantılar [değiştir]
- Andrew Robbins'in tetrasyon sitesi
- Daniel Geisler'in tetrasyon sitesi
- Tetrasyon Forumu
- citizendium'daki tetrasyon
|
|||||||||||||||||||

tabanları için
sonsuz üslü kulesi
(
ise) ve
(eğer
ise)

" n sırasının üslü kulesi"







için yazılan özel durumudur.


n tane "a".
, ve tekrar gösterimi
.






















için
için
için
'de türevlenebilir,
fonksiyonu, 
![\; \; \; f(x)=\exp^{[x]}_a (a^{(x)})=\exp^{[x+1]}_a((x)) \; \; \; \mbox{tüm} \; \; x>-2 \mbox{ için }.](http://upload.wikimedia.org/math/7/6/b/76b8b6495ea0fee471b9ed6e0e03b7be.png)
için,




























için,
'dir.

tüm reel x > -1 için.
, her iki değişken için
tüm
tetrasyonunun karmaşık düzlemde analitik genişlemesinin çizimi.
ve
dereceleri kalın eğimlerle gösteriliyor.





olur.
buradaki
, 
ve




tüm reel z için
fonksiyonu.
düzleminde
'nin çözümü"
für ganzzahliges Argument (Abundanzen)." Mittheilungen der Mathematische Gesellschaft in Hamburg 4, (1901), p. 33-50. (Reference to usage of
from Knobel's paper.)