Taurus (takımyıldız)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Taurus
Taurus
büyütmek için tıklayınız
Kısaltma Tau
Tamlayan Tauri
Simge Boğa
Bahar açısı 4 sa.
Yükselim 15°
Alan 797 derece kare
17. sırada
Ana yıldızlar 7
En parlak yıldızı Aldebaran (α Tau)
(Kadri 0.9)
Bayer/Flamsteed
yıldızları
30
Gezegeni olduğu
bilinen yıldızlar
3
Parlak yıldızlar
(kadir < 3)
4
Yakın yıldızlar 2
En yakın yıldız 10 Tau (44.7 IY)
Messier nesneleri 2
Göktaşı yağmurları Taurids
Beta Taurids
Çevreleyen
takımyıldızlar
Auriga
Perseus
Aries
Cetus
Eridanus
Orion
Gemini

+90° ve −65° enlemleri arasında görülebilir.
En iyi Ocak ayında saat 21:00'de görülebilir.

Taurus ya da Boğa takımyıldızı (sembolü: Taurus.svg), zodyak kuşağı takımyıldızlarından biridir. Taurus adı Latince'de boğa anlamına gelir. Boğa, kuzey yarımkürenin kış gökyüzünde geniş ve göze çarpan bir takımyıldızdır. Batısında Koç, doğusunda İkizler, kuzeyinde Kahraman ve Arabacı, güneydoğusunda Avcı, güneyinde Irmak ve güneybatısında Balina takımyıldızlarıyla çevrilidir.

Dikkat çekici özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Bu takımyıldızın en parlak yıldızı, turuncu renkli K5 III sınıfından bir dev yıldız[1] olan Aldebaran'dır. Bu isim, Arapça'da takip eden anlamına gelen sözcükten yerleşmiştir.[2] Boğa'nın yüzünü V ya da A şeklinde görülebilecek bir yıldız deseni şekillendirir. Yüzün ana hatlarını, Büyük Ayı Hareketli Grubu'ndan sonra belirgin en yakın açık yıldız kümesi olan[3] Hyades'in parlak üyeleri belirler.[4] Bu tasvirde Aldebaran, boğanın "Avcıya (Orion, güneydoğusunda uzanan takımyıldız) tehditkâr biçimde ters ters bakan" kan çanağına dönmüş gözünü oluşturur.[5]

Boğa takımyıldızı bölgesinin kuzeydoğusunda kalan çeyreğinde, en bilinen açık kümelerden olan ve çıplak gözle kolayça seçilebilen Pleiades açık kümesi bulunur. Bu kümenin en belirgin yedi yıldızı en az altıncı kadirdendir, bu yüzden Yedi kızkardeşler ve yalnızca Türkçede Yedi Kandilli Süreyya olarak da bilinir. Ne var ki, küçük bir teleskopla dahi bu kümenin yediden çok daha fazla yıldızı görülebilir.[6] Aldebaran, gökkürenin hareketi esnasında gökyüzünde Pleiades'i izliyor olmasından ötürü "takip eden" anlamındaki adını almıştır.[2]

Batısında Boğa'nın boynuzları, birbirinden 8° ayrık iki yıldız sistemi Beta (β) Tauri ve Zeta (ζ) Tauri tarafından oluşturulur. Beta Tauri beyaz, B7 III sınıfından dev bir yıldızdır. El Nath olarak da bilinir. Bu sözcük Arapça'da "toslamak" anlamına gelir. Takımyıldızdaki en parlak ikinci yıldızdır ve Arabacı takımyıldızıyla Boğa takımyıldızının sınırındadır. Zeta Tauri 133 günde bir yörüngesini tamamlayan bir tutulan çift yıldızdır.[1]

ζ Tau yıldızının bir derece kadar kuzeybatısında bir süpernova kalıntısı olan Yengeç bulutsusu (M1) bulunur. Bu genişleyen bulutsu, 4 Temmuz 1054 tarihinde Dünya'dan gözlenmiş bir Tip II süpernova patlaması sonucu oluşmuştur. Bu patlama, Çinlilere ait tarihi yazıtlarda da belirtildiği gibi, gündüz boyunca da görülebilecek kadar parlaktı. Süpernova en parlak zamanında -4 kadire ulaşmıştır fakat günümüzde bulutsunun parlaklığı 8.4 kadirdir ve gözlemek için bir teleskop gerekmektedir.[7][8]

Taurus en iyi kasım - mart arası gökyüzünde görülebilir.

Tarihi ve mitolojisi[değiştir | kaynağı değiştir]

Boğa, Urania's Mirror'da (1825'te Londra'da yayımlanmış bir takımyıldız kartları seti) tasvir edildiği şekilde.
Johannes Hevelius tarafından yapılmış Boğa takımyıldızı tasviri

Bu takımyıldızın boğayla ilişkilendirilmesi çok eskilere dayanmaktadır. Bakır çağında bu şekilde ilişkilendirildiği kesin olarak bilinmesine rağmen bazı bilim insanları bu ilişkilendirmenin yontma taş devrinin sonlarına dayandırılabileceğini söylüyorlar. Münih Üniversitesi'nden Michael Rappenglück, Lascaux'deki (yaklaşık olarak MÖ 15.000 yılından kalma) mağaralardaki Boğalar Salonu'ndaki bir mağara resminde, Boğa'nın bir Pleiades tasviriyle birlikte yer aldığını düşünmektedir.[9] Ne var ki bu iddialar geniş çaplı olarak kabul edilmiş değildir.[10]

Boğa bakır çağı ve erken tunç çağında, ilkbahar ılım noktasını işaret etmiştir. MÖ 23. yüzyıl yakınlarında Pleiades, gökyüzünde Güneş'e en çok ilkbahar ılımında yaklaşıyordu. Babil astronomisinde, bu takımyıldız MUL.APIN'de GU4.AN.NA, "Cennetin (Göklerin) Boğası" olarak adlandırılmıştır.[11] Akatça'da adı Shũr olarak geçer.[12] Yunan mitolojisinde Boğa, efsanevi Fenikeli prenses Europa'yı kaçırmak için büyüleyici bir boğa şeklini almış Zeus ile ilişkilendirilir.

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Burnham, Robert (1978). "Three". Burnham's Celestial Handbook: An Observer's Guide to the Universe Beyond the Solar System (revised bas.). Courier Dover Publications. ss. 1807–1830. ISBN 0486236730. 
  2. ^ a b Schaaf, Fred (2008). The Brightest Stars: Discovering the Universe Through the Sky's Most Brilliant Stars. John Wiley and Sons. ss. 197. ISBN 0471704105. 
  3. ^ Inglis, Michael D. (2004). The Observer's Guide to the Northern Milky Way.. Springer. ss. 184. ISBN 1852337095. 
  4. ^ Olcott, William Tyler (1907). A Field Book of the Stars. New York ve London: G.P. Putnam's sons. ss. 96. http://books.google.com/books?id=47IAAAAAMAAJ&pg=PA96. Erişim tarihi: 2009-06-30. 
  5. ^ Sasaki, Chris; Boddy, Joe (2003). Constellations: The Stars and Stories. Sterling Publishing Company, Inc. ss. 106. ISBN 1402708009. 
  6. ^ Marx, Siegfried; Pfau, Werner; Lamble, P. (1992). Astrophotography with the Schmidt telescope. Cambridge University Press. ss. 80. ISBN 0521395496. 
  7. ^ Hawkins, Gerald S. (2002). Mindsteps to the cosmos. World Scientific. ss. 231. ISBN 9812381236. 
  8. ^ Covington, Michael A. (2002). Celestial Objects for Modern Telescopes. Cambridge University Press. ss. 240. ISBN 0521524199. 
  9. ^ Institute for Interdisciplinary Science
  10. ^ BBC News | Ice Age star map discovered
  11. ^ John H. Rogers, "Origins of the ancient contellations: I. The Mesopotamian traditions", Journal of the British Astronomical Association 108 (1998) 9–28
  12. ^ Allen, Richard Hinckley, "STAR NAMES Their Lore and Meaning", pg 382, Dover Publications, 1899 (1963) ISBN 0-486-21079-0

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

GökbilimBurçlar Kuşağı Takımyıldızları

Koç Boğa İkizler Yengeç Aslan Başak Terazi Akrep Yılancı Yay Oğlak Kova Balık
Yıldız FalcılığıBurçlar Kuşağı Takımyıldızları
Koç Boğa İkizler Yengeç Aslan Başak Terazi Akrep Yay Oğlak Kova Balık
Aries.svg Taurus.svg Gemini.svg Cancer.svg Leo.svg Virgo.svg Libra.svg Scorpio.svg Sagittarius.svg Capricorn.svg Aquarius.svg Pisces.svg