Arz ve talep

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Arz ve talep teorisi: Eğer diğer şartlar hiç değişmezse D₁: her değişik fiyatta satın alıcıların talep miktarı ile S: her değişik fiyatta satıcıların arz etme miktarlarını gösterir. Talep yasası ile D eğrisi miktar arttıkca düşen ve arz yasası dolayısıyla S eğrisi miktar arttıkca yükselen eğrilerdir. İki eğrinin keşiştikleri nokta piyasa dengesidir. Eğer diğer bir değişken değişmesi suretiyle talep eğrisi D₂'ye kayarsa yeni bir denge noktası ortaya çıkar.

Mikroekonomi teorisinde, arz ve talep arasındaki karşılıklı dengeye dayanan ekonomi modeli, rekabet içindeki piyasalardaki ürünlerin fiyatlarını ve satışlarını tanımlamak, açıklamak ve tahmin etmek için, Alfred Marshall ve Leon Walras tarafından geliştirilmiştir. Bu model sadece önemli görülen stilize edilmiş gerçekleri inceliyip teorinin gelişmesine yardım etmeyen gerçekleri bir kenara iterek (yani Occam usturasını kullanarak) bilimsel hipotezlerin nasıl ortaya çıkarıldığına güzel bir örnektir. Bu nedenle belirsiz bir pazarı tanımlamak için kullanılan yaklaşımdır.

[değiştir] Talep yasası

Talep yasası (The Law of Demand), bir piyasada bulunan satın alıcıların davranışlarını, yani taleplerini, açıklama hedefli bir teoriye dayanır. Bir mal için olan talep miktarını belirleyen en önemli unsurun o malın fiyatı olduguna dayanır. Talep yasası o malın satın alıcıları tarafından istenen talep miktarı ile o malin mumkun piyasa fiyatlari arasındaki ters yönlü kismi ilişkiye verilen addır. Bir malın fiyatı arttıkça o mal piyasasında o maldan satın alınmak istenen miktar azalmakta, bir malın fiyatı azaldıkça o maldan alınmak istenen miktar artmaktadır. Unutmamalıdır ki bir piyasada satın alıcılarin o maldan ne kadar miktar satınalma davranışlarına, o malin kendi fiyatının yanında, (ortalama gelir, gelir dağılımı, diğer malların fiyatlari, psikolojik etkenler gibi) başka değişkenler de tesir etmektedir. Bu talep miktarı ile malın kendi fiyatı arasindaki ters yönlü kısmî ilişkinin mal piyasasındaki diğer değişkenlerin değişmeden sabit kaldığının kabul edilmesinden kurulduğu devamlı olarak hatırlanmalıdır.

Bunu biraz matematiksel terimlerle açıklamak da mümkündür. i adlı malın piyasası içinde malın satınalıcılarının talep ettikleri miktar bir DMi değişkeni ile ifade edilir. Bu talep miktarını belirleyen bazı açıklayıcı etken değişkenler: P_i: i malının kendi fiyatı, P_s, P_c: diğer s ve c mallar fiyatları, GO: ortalama gelir, GD: gelir dağılımı, U:ekeonomik olmayan diğer değişkenler olsun. Bu halde satınalıcıların davranışı (D fonksiyon işareti ile gösterilen) bir talep fonksiyonu ile tanımlanır:

   i malı Talep Fonksiyonu:  DMi = D( Pi,   Ps,  Pc, GO,  GD, U ) 

İşte bu talep fonksiyonun ne şekilde olduğunu açıklamak için talep yasası geliştirilmiştir. Malın fiyatından başka diğer değişkenler) yani P_s, P_c, GO, GD, U) sabit tutulmuş olduğu kabul edilsin. O zaman talep miktarı TM_i ile P_i arasındaki kismî ilişkiye talep yasası adı verilir. Bu kısmi ilişki birbirine ters yönlüdür; yani fiyat artarsa talep edilen miktar azalır ve fiyat azalinca talep edilen miktar çoğalir.^[1]

Bir malın piyasası icinde talep fonksiyonu olduğunu kabul etmek piyasaların gözümlenmesinden sonra ortaya atılan pratik bir hipoteze dayandırılabilir. Fakat iktisatçılara bu hipotezi daha derin ayrıntılı tüketici (satin alici) davranışları teorisinden de çıkarmıslardir. Bunlardan birisi ikame etkisi (substutition effect) olur. Yine diğer herşey ayni kaldıgı ve piyasada bulunan bir satın alıcı icin piyasadaki malin fiyatı arttığı düşünülsün; bu halde rasyonel bir satın alıcı o malı istediği miktarda almayip benzer malları daha fazla alacaktır, yani fiyatı artan maldan daha az alacak ve onu başka mallarla ikame edecektir.

[değiştir] Arz yasası

Arz Yasası (Law of Supply), malın fiyatı ile o malın arzı arasındaki pozitif ilişkiye arz kanunu denir. Bir malın fiyatı yükseldikçe üretici firma o malı daha yüksek fiyatlardan satmak ister. Malın fiyatı düştükçe o malı daha düşük fiyatlardan satma eğilimi gösterir. Arz eğrisinin pozitif eğimli olması aslında artan marjinal maliyetler veya ortalama maliyetlerle açıklanır ki bu da uretim ve produktivite sartlarina baglidir.

[değiştir] Piyasa dengesi

Ekonomi ve MBA derslerinin ortak konularından biri olup serbest piyasadaki ürünlerin istek ve sunulan ürün miktarına göre düzenlenmiş ve Eqiulibrium Point(denge noktası) yani arz ve talep eğrilerinin kesiştiği nokta olan denge fiyatının oluşmasını sağlayan teori olarak bilinir.

Piyasa dengesini aciklamak icin dinamik inceleme gerekmektedir ve belirli bir dinamik sartin konulmasi gerekir. Iktisatin gelismesinde genel olarak iki turlu dinamik sart incelenmistir:

• Marshall dinamik şartı:

Belirli bir piyasa fiyatinda piyasada bulunan talep fazlaligina bakar ve fiyatin bu talep fazlaligina gore degisecegini onerir. Belli bir piyasa fiyatindan eger talep miktar fazlaligi pozitif ise yani talep miktari arz miktarindan azsa, (saticilar tatamin edilmemis talebi gorup daha fazla fiyat koyup karlarini artirmak istegiyle ve satin alicilar tatmin edilmemis talepleri olunca daha fazla fiyata razi olacaklari icin) malin fiyati artar. Eger talep miktar fazlaligi negatif ise yani talep miktari arz miktarindan azsa, o zaman (saticilarin ellerindeki mallari elden cikartmak icin fiyat indirecekleri ve piyasada arzin istekten cok yuksek olmasi nedeniyle alicilarin daha dusuk fiyatlar teklif etmek isteyecekleri icin) fiyat duser. Hem saticilarin arz miktari) hem de alicilarin taleb miktari ayni zaman da tatmin edilmesi icin belirli bir fiyatta talep fazlaliginin sifir olmasi yani arz miktari ile talep miktarinin ayni olmasi gerekmektedir. Boylece Marshall sartina gore talep miktar fazlaligi "gosterge degisken" ve fiyat da "uyum saglama degiskeni" olmakta ve piyasa bir denge noktasina gelmektedir.

• Walras dinamik şartı:

Walras belirli bir piyasa miktarindaki durumu inceler ve miktarda saticilarain istedigi arz fiyatai ile alicilarin teklif ettikleri talep fiyati arasindaki talep fiyat fazlaligina bakar. Bu talep fiyat fazlaligi pozitif ise piyasada miktar artar ve negatif ise piyasada miktar azalir. Bu Walras dinamik sartina gore gosterge degisken talep fiyat fazlaligi gosterge degisken ve miktar da "uyum saglama degiskeni" olmaktadir. Piyasa denge noktasinda talep fiyat fazlaligi sifir olmakta yani arz fiyati ile talep fiyati ayni olmakta ve hem saticilar hem de alicilar miktar degistirmek istemektedirler.

[değiştir] Dipnotları

1. ^ Bu biraz daha ileri matematikte DM_i nin F_i göre kısmi türevidir; yani diğer etken değişkenler sabit ise fiyatta olan ufak bir değişmenin talep miktarinda ne yönde ufak bir değişmeye neden olacağını açıklar. Talep yasasına göre talep miktarının malın kendi fiyatina göre kısmi tuürevi negatif işaretlidir; yani biri artınca diğeri azalır.

Ekonomi ya da finans ile ilgili bu madde bir taslaktır. İçeriğini geliştirerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz.

Bu madde Arz kanunu maddesi ile tek başlık altında birleştirilmiştir. Sayfa geçmişinin de, hizmetliler tarafından, Arz kanunu maddesinin geçmişine aktarılması gerekmektedir.