Türkiye'de sansür

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Türkiye'de sansür, genellikle Türklüğe hakaret sayılan[1] veya siyasi aşırılığı ifade eden yazılı veya sözlü beyanları sınırlayan yasalardan kaynaklanmaktadır. Türkiye, Sınır Tanımayan Gazeteciler'in 2013 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi'nde bir önceki yıla göre 6 sıra gerileyerek 179 ülke arasında 154. sırada yer almıştır.[2] Gazeteciler için "dünyanın en büyük cezaevi" olarak anılmaktadır.[2][3] Sınır Tanımayan Gazeteciler bunun nedenini "baskıcı kanunlar, geniş ve muğlak yasal düzenlemeler ve paranoyak bir yargı" olarak açıklamakta ve çözüm olarak terörle mücadele yasasının ve diğer kanun maddelerinin tamamen gözden geçirilmesi gerektiğini vurgulamaktadır.[4]

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğu'nda 1794'te ilk yabancı gazeteler çıkarılmıştır. İlk Türk gazetesi 1 Kasım 1831'de padişah emriyle yayımlanmaya başlayan Takvim-i Vekayi'dir. Sultan II. Mahmud bu gazeteden beklediğini "Bu gazete, kutsal şeriata ve devlet düzenine dokunmama şartıyla, benim iktidarıma çok yardımcı olacaktır." diyerek anlatmıştı. Bu gazetenin yayımı 1860 yılına dek sürdü ve 1860'da tümüyle Resmî Gazete'ye dönüştürüldü. 1879 tarihinde bir dizgi yanlışı nedeniyle kapatılan gazete 1891'de tekrar yayımlanmaya başladı. Yalnızca bir yıl sonra aynı sebepten kapatılmasına karar verildi ve 1908'e kadar kapalı kaldı.[5]

21 Ekim 1860 tarihinde Tercüman-ı Ahvâl, Agah Efendi tarafından çıkarılmaya başlandı. Bu gazetede devletin kötü gidişininden bahseden ve imparatorluk yöneticilerini eleştiren yazılar çıkıyordu. Ziya Bey'in eğitim ile ilgili bir yazısı sebebiyle gazete 1861 Mayıs ayında iki hafta süreyle kapatıldı.[5]

Kurtuluş Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Tek partili dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

Çok partili dönem[değiştir | kaynağı değiştir]

İlgili yasalar[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de ifade özgürlüğü, devlet tarafından anayasal kısıtlamalar ve çeşitli kanunlar aracılığıyla sınırlanmaktadır.[6]

Konularına göre sansürler[değiştir | kaynağı değiştir]

Televizyon sansürü[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'de radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetleri sektörü, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından düzenlenip denetlenmektedir. RTÜK, Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanunun 8. maddesinde sıralanan yayın hizmeti ilkelerine aykırı yayın yapan medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara idarî para cezaları verebilir.[7] Ayrıca yayın durdurma, belirli bir yayın kuşağında RTÜK tarafından belirlenen "kamuya yararlı konularda" program yapma zorunluluğu, program yapımcısı veya sunucusunun program yapma veya sunmasının engellenmesi gibi idarî tedbir kararları uygulayabilir.[7]

İnternet sansürü[değiştir | kaynağı değiştir]

Google'ın açıkladığı verilere göre 2011'in ilk yarısında Dünya çapındaki hükümetler tarafından yapılan içerik silme başvurularının sayısı 1.789'u buldu.[8] 501 başvuruyla en fazla içerik kaldırma talebinde bulunan ülke Türkiye oldu.[8]

Washington DC merkezli düşünce kuruluşu Freedom House'un 2013 tarihli İnternette Özgürlük raporu verilerine göre Türkiye "Kısmen Özgür" kategorisinde tanımlanmıştır.[9] Yakın zamanda Türkiye'den erişime engellenerek sansüre uğrayan internet siteleri arasında Twitter[10] ve YouTube[11] da yer almaktadır. Her iki site de daha sonra erişime açılmıştır.[12][13]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "'Türklüğe hakaret' maddesinin iptali için dava". Haber5. 28 Ağustos 2013. http://www.haber5.com/guncel/turkluge-hakaret-maddesinin-iptali-icin-dava. Erişim tarihi: 23 Kasım 2013. 
  2. ^ a b 2013 2013 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi. Sınır Tanımayan Gazeteciler. 14 Ağustos 2013 tarihinde erişildi.(İngilizce)
  3. ^ "Türkiye Haberciler İçin Dünyanın En Büyük Cezaevi". Bianet. 19 Aralık 2012. 14 Ağustos 2013 tarihinde erişildi.
  4. ^ Turkey is "world's biggest prison" for journalists - watchdog. Reuters. 19 Aralık 2012. 14 Ağustos 2013 tarihinde erişildi.(İngilizce)
  5. ^ a b Çakır, Ahmet (22 Temmuz 2001). "Basın tarihi: Sansür tarihi". Radikal. http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=8708. Erişim tarihi: 21 Ocak 2011. 
  6. ^ Green, Jonathon & Karolides, Nicholas J (2009) Encyclopedia of Censorship. Infobase Publishing. s. 577. ISBN 9781438110011.(İngilizce)
  7. ^ a b Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun, Madde 32 RTÜK. 23 Mart 2014 tarihinde erişildi.
  8. ^ a b Spike in government surveillance of Google, BBC (13 Kasım 2012). En son 14 Kasım 2012 tarihinde erişildi. (İngilizce)
  9. ^ "Freedom on the Net 2013". Freedom House. Erişim Tarihi: 15 Ağustos 2014
  10. ^ "Twitter'a erişim engellendi!". Statjus. 21 Mart 2014. Erişim Tarihi: 15 Ağustos 2014
  11. ^ "Youtube yasaklandı". Hürriyet. 27 Mart 2014. Erişim Tarihi: 15 Ağustos 2014
  12. ^ "Twitter'a erişim engeli kalktı". TRT Haber. 3 Nisan 2014. Erişim Tarihi: 15 Ağustos 2014
  13. ^ "YouTube erişime açıldı". Statjus. 3 Haziran 2014. Erişim Tarihi: 15 Ağustos 2014

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]