Türkiye'de eğitim

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Türkiye'de eğitim ve öğretim sistemi sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Türkiye'de eğitim ve öğretim sistemi, kademelerden oluşmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti'nde kadın ve erkek her vatandaş için 12 yıllık eğitim mecburidir. Bu eğitim sisteminde eğitimini tamamlayan her öğrenciye ortaöğretim diploması verilir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Eğitim alanındaki inkılaplar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu'nun kabulu (1924). Bütün eğitim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlanmıştır.
  • Türk alfabesinin latin harflere göre düzenlenmesi ve kabulu (1928). Bu harf sisteminin Türk dilindeki seslere daha uygun olması ve anlaşılmasındaki kolaylık nedeniyle, bu değişimi takip eden okuma-yazma seferberliğinde okur-yazar oranı artmıştır.
  • Türk Tarihi Kurumu'nun Kurulması (1931). 1935 yılında resmi olarak Türk Tarihi Kurumu adını almıştır. Kurum milli tarih anlayışının gelişmesine yardımcı olmuştur.
  • Türk Dil Kurumu'nun Kurulması (1932). (1936) yılında resmi olarak Türk Dil Kurumu adını almıştır. Kurum Türkçeyi sadeleştirmeyi ve zenginleştirmeyi amaçlamaktadır.
  • İstanbul Üniversitesi resmi olarak 1933'te öğretime başlamıştır.

Tarih boyunca Türkiye'de kurumsal eğitimin dışında toplumsal eğitimi gerçekleştiren kurumlar ve yapılar da bulunmuştur ve günümüzde de halen bulunmaktadır. Alevi ocakları, köy birlikleri, dini bayramlar ve kültürel şenlikler Anadolu'da farklı eğitsel ihtiyaçları karşılamaktadırlar. Toplumsal eğitim, kurumsal eğitim kadar Türkiye Cumhuriyeti'nin kültürünün ve kimliğinin parçasıdır. Bugünün Türkiyesi'nde (Atatürkün tanımladığı şekliyle ortak geçmişi olan bugün ve gelecek de beraber yaşamak isteyen Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları) Kürt, Laz, Çeçen, Ermeni, Yahudi, Rum ve diğer kültürleri içerdmesinden dolayı toplumsal eğitimin çok çeşitli örnekleri vardır

2 Mart 1926'da kabul edilen, "Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun" eğitim hizmetlerini düzenlemiştir. Bu düzenlemeyle milli eğitim kontrollü bir yapıya dönüşmüştür.

Cumhuriyetle beraber eğitim anlayışı bilimin diğer alanlarında olduğu gibi sistemler dünya görüşüne bağlı olarak algılanmaktadır. Sistemler dünya görüşü ile eğitime bakmamızda bize olguları anlamamızda donuk bir izlenimden daha çok dinamik ve sorgusal yaklaşım sağlaması yatmaktadır. Eğitim süreklilik içeren bir olgudur. Bir örnekle açıklayacak olursak sistemler eğitim modelini oluştururken ezberci eğitimi eğitim sisteminden çıkaracağız yaklaşımını bütün eğitsel olgulara uygulamak yerine; hangi eğitim metodlarının, hangi koşullarda yararlı olmadığını tanımlanması ve tanımlanan koşullarda ne yaparak eğitimin genel amaçlarına doğru uygulamarımızın verimli hizmet etmesini sağlayabiliriz sorularını sorar. Üniversite seçme sınavlarında eğitim katsayılarının belirlenmesi bu yaklaşımın bir ürünüdür. Genelde bireylerde eşitsizlik yaratıyor izlenimi versede bu katsayılar doğru belirlendiğinde hem sistemin, hem de istemin içinde yer alan bireylerin başarılarına katkıda bulunmaktadır. Bu yaklaşımın öncülerinden Bertalanffy (Bertalanffy L., von. 1968, General Systems theory) sistemleri tanımlarken birbirleriyle ilişki içindeki olguların davranış şekillerini inceleyen çalışma alanı olarak tanımlamaktadır. Eğitimle ilgili faliyetleri incelerken birbirleriyle ilişkili temel üç ögenin varlığı kabul edilmektedir; eğitim teorisi, eğitim felsefesi, ve eğitim metodu.

Amaçları[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'deki modern eğitim sistemi özgür ve sorgulayan, farklılıklara saygı duyan, kişilerin din, dil, ırk ayrımı gözetmeksizin eşit insanların bulunduğu topluma saygı gösteren, Türkiye'nin bilim, sanat, din, dil alanında gelişimine katkı sağlayacak ve baskıcı ve yasaklar toplumundan uzak özgür bireyler yetiştirmeyi amaçlar.[kaynak belirtilmeli]

Ayrıca bu eğitim sisteminde ilköğretim okulları, öğrencileri mesleki eğitime veya çocukların ilgi alanları ile becerilerine yönelik eğitime ağırlık vermiştir.

Eğitim sistemindeki kademeler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni eğitim sistemi;

  • Okul öncesi eğitim (kreşler veya anaokulları)
  • İlköğretim birinci kademe (ilkokullar)
  • İlköğretim ikinci kademe (ortaokullar)
  • Ortaöğretim (liseler)
  • Yükseköğretim (üniversiteler)

Okul öncesi eğitim[değiştir | kaynağı değiştir]

Çocuğun İlköğretime hazırlanması için okula hazırlık niteliğinde verilen eğitimdir. Herhangi bir zorunluluğu yoktur fakat okul öncesi eğitim devlet ve ilgili kurumlar tarafından teşvik edilmektedir.

İlköğretim birinci kademe (ilkokulların eğitimi)[değiştir | kaynağı değiştir]

66 aylık ve üstü olan öğrenci ilkokulda okuyacaktır. Eğitime başlama yaşı 5 buçuktur. Veliler çocuğun okula başlamasında herhangi bir sakınca olup olamayacağı konusunda bilgilendirilmek için doktordan okula başlamaya uygun olup olmadığı konusunda rapor alabilirler.

Okula başlamaya uygun olan çocuklar ise internet üzerinden otomatik olarak adreslerine en yakın olan İlköğretim okulu birinci sınıftan eğitimine başlayabilirler.

İlk 4 yıl boyunca yani ilkokullarda(ilköğretim birinci kademe) öğrencilere daha hafifletilmiş bir müfredat ile eğitim verilecektir. Öncelikle üç aylık bir okula hazırlık programı kapsamına alınacaklardır. Bu öğrenciler ikinci sınıftan itibaren İngilizce, dördüncü sınıftan itibaren Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi dersini zorunlu olarak okumaya başlayacaktır. Ayrıca daha çok görsel ve işitsel bir müfredat ile eğitileceklerdir.

İlköğretim ikinci kademe (ortaokulların eğitimi)[değiştir | kaynağı değiştir]

Ortaokula geçiş, aynı ilkokula geçiş gibi internet üzerinden, elektronik ortamdan yapılacaktır.

İkinci kademe, yani ortaokullar, öğrencilerin daha özgür bir birey olarak sivil toplum ve demokratik devlet anlayışı gereğince eğitim süreçlerinde özgür ve karar değiştirme hakkına sahip olmalarına fırsat vermektedir. Ortaokulların amacı mesleki veya öğrencinin becerilerine yönelik eğitim vermeyi sağlamaktır. Bu sebep ile seçmeli dersler okutulması sağlanmıştır. Ortaokul'da Seçmeli Derslerde ise Dini ve Ahlaki Değerler, Dil Bilgisi, Yabancı Dil, Fen Bilimleri, Sanat, Spor ve sosyal Bilimler alanları mevcuttur. Bir öğrenci istediği alandan istediği dersi haftada sekiz saat görme kayı ile seçecektir. Ortaokullardaki zorunlu dersler dışındaki seçimlik dersleri, öğrencinin veya ebeveyninin isteğine ve tercihine bağlı olarak alabilme hakkı getirilmektedir.

Ortaöğretim (lise eğitimi)[değiştir | kaynağı değiştir]

Liseye geçiş, 8. sınıf yani ortaokul 4. sınıf sonunda yapılacak TEOG ile belirlenecektir. Bu sınav, ortaokulda görülen derslerden oluşmaktadır. 2012-2013 eğitim senesinde son defa yapılacak ve bu sınav son bulacaktır.

Türkiye'de liseler;

  • Mesleki Lise
  • Anadolu Lisesi
  • Genel Lise
  • Akşam lisesi

olarak ayrılabilir. Bakanlık, Genel liselerin anadolu lisesine dönüştürülmesi ve liselerde mesleki liselerin daha da çok yaygınlaştırılması konusunda çalışmalarını sürdürmektedir. Liselerde devamsızlık hakkı 1., 2., 3. sınıflarda 10 gün iken 4. sınıflarda ise 45 gündür. Bunun nedeni ise son sınıf öğrencisinin üniversite sınavlarına hazırlanması için ona ek süre tanınmasıdır.

Akşam liseleri ise üniversitelerdeki ikinci öğrenim olarak değerlendirilebilir. Açık liselerdir ve lise mezunu olmayan kişilerin ortaöğretim diploması alması için açılmıştır. Anadolu ve genel liselerde öğrenciler TM(Eğit Ağırlık), FM(Sayısal Ağırlık), TS(Sözel Ağırlık) ve Dil ağırlıklı olarak Lise ikinci sınıftan sonra bölümlerini seçerek kendi alanındaki dersleri görmeye başlar.

Bu sistem meslek-ticaret liselerinde de geçerlidir. Öğrenci ilk seneden sonra mesleği ile ilgili kendi bölümünü seçer. Ayrıca 10. sınıf, 11. sınıf, 12. sınıf'ta stajyer olarak çalışma zorunluluğu vardır. Öğrenci staj yaparak hem mesleği ile ilgili iş hayatını öğrenmekte, hem maaş almakta hem de staj yaptığı işyerinden stajı ile ilgili ders notu almaktadır.

Yükseköğretim (Üniversite eğitimi)[değiştir | kaynağı değiştir]

Kronoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Sınavı, 1974 ve 1975 yıllarında aynı gün sabah ve öğleden sonra birer olmak üzere iki oturumda, 1976-1980 yıllarında aynı günde ve bir oturumda uygulanmış; 1981'den itibaren iki basamaklı bir sınav haline getirilmiştir. İki basamaklı sınav sisteminde ilk basamağı oluşturan Öğrenci Seçme Sınavı (ÖSS) nisan, ikinci basamağı oluşturan Öğrenci Yerleştirme Sınavı (ÖYS) ise haziran ayı içinde uygulanmıştır.

  • 1974'ten itibaren adaylardan yükseköğretim programlarına ilişkin tercihleri de toplanmış ve adaylar puanlarına ve tercihlerine göre yükseköğretim programlarına merkezi olarak yerleştirilmiştir.
  • 1982'den itibaren ortaöğretim kurumlarından adayların diploma notları toplanmaya başlanmış ve bu notlar Ortaöğretim Başarı Puanı (OBP) adı altında belli ağırlıklarla sınav puanlarına katılmıştır.
  • 1987'den itibaren, yükseköğretim programları ile ilgili tercihlerini belli alanlarda toplayan adaylara, sınavda belli testleri cevaplama, diğerlerini cevaplamama olanağı tanınmıştır.
  • 1999'da iki basamaklı sınavın ikinci basamağı (Öğrenci Yerleştirme Sınavı ÖYS) kaldırılmış, sınav ÖSS adı altında tek basamaklı bir sınav haline getirilmiştir. Sınavın tek basamaklı olarak uygulanmaya başlanmasıyla birlikte bazı yükseköğretim programlarının puan türleri de değiştirilmiştir. Ayrıca adayların OBP'lerinin mezun oldukları ortaöğretim kurumunun ÖSS ham puan ortalamalarına göre ağırlıklandırılmasıyla oluşturulan Ağırlıklı Orta Öğretim Başarı Puanı (AOBP) hesaplanmaya başlanmış ve ortaöğretimdeki alanlardan mezun olanların aynı alandaki yükseköğretim programlarına yerleştirilmelerinde AOBP’lerinin yüksek bir katsayıyla, mezun oldukları alanlar dışındaki yükseköğretim programlarına yerleştirilmelerinde ise AOBP’lerinin düşük bir katsayıyla çarpılması uygulamasına geçilmiştir. ÖSS'de soru tipi ve konu dağılımı/müfredat açısından bir değişiklik yapılmamıştır.
  • 2003'te ÖSS ve AOBP puan sistemi ile AOBP'nin çarpıldığı katsayılar değiştirilmiştir.
  • 2006'da yapılan değişiklikle soruların bir kısmı önceki yıllarda olduğu gibi ÖSS tipinde sorulmuş, bir kısmı ise tüm lise müfredatı göz önünde tutularak hazırlanmıştır. Sınavın tek basamak olarak uygulanmasına devam edilmiştir.

Mevcut sistem[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüzde üniversiteye giriş iki sınavla olur.

  • YGS(Yükseköğrenime Geçiş Sınavı)
  • LYS (Lisans Yerleştirme Sınavı)

Her öğrenci YGS'ye girecektir. YGS, tüm lise öğrencilerinin aldığı ortak derslerden oluşur. Bunlar;

  • Temel Matematik (Mat1)
  • Temel Fen Bilimleri (9. sınıf)
  • Dil ve Anlatım
  • Tarih
  • İnkılap Tarihi
  • Milli Güvenlik Bilgisi
  • Temel Coğrafya (Coğ1)
  • Felsefe'dir. Her lise öğrencisi, bölümü ne olursa olsun bu temel dersleri okumaktadır ve sınava girmektedir. Meslek ve teknik liseleri ise sadece YGS'ye girmesi yeterliyken anadolu ve genel liseler LYS'ye de girerler. Bu sefer kendi bölümlerinden sınav olurlar.
  • LYS1: Matematik ve geometri sınavıdır. Dersin kodu Mat2'dir. Hem Eşit Ağırlık hem Sayısal öğrencileri girer. Ancak talep ederlerse sözel öğrencileri de girebilirler, sayısal veya eşit ağırlık bölüme yerleşebilirler.
  • LYS2: Sayısal öğrencilerinin gördüğü Fen bilimleri derslerini içerir, sadece sayısal öğrencileri girerler. Talep ederlerse sözel ve eşit ağırlık öğrencileri de girebilirler, sayısal bölüme yerleşebilirler.
  • LYS3: Edebiyat sınavıdır. Eşit ağırlık ve sözel öğrencileri girerler. Dilerlerse sayısal öğrencileri de girebilirler, sözel veya eşit ağırlık bölümüne yerleşebilirler.
  • LYS4: Sözel öğrencilerin gördüğü Kültür Tarihi, Coğrafya, Sosyoloji, Psikoloji, Mantık derslerini içerir. Dilerlerse eşit ağırlık ve sayısal öğrencileri de girebilirler, sözel bölümüne yerleşebilirler.
  • LYS5: Yabancı dil sınavıdır. Yabancı dil bölümünü okuyan öğrenciler girerler. Ancak dilerlerse

sayısal, sözel ve eşit ağırlık öğrencileri girebilirler ve yabancı dil bölümüne yerleşebilirler.

  • Özel Yetenek Sınavları: YGS ye girdikten sonra yerleşmek istediği üniversite bazen özel yetenek sınavı yapar. Özel yetenek sınavına girmek için LYS'ye girmek şart değildir. Üniversiteye ve fakülteye göre değişebilir.

Fakülte ve yüksekokul olarak genellikle ikiye ayrılırlar. Fakülteler genellikle dört yıl olur. Yüksekokullar ise genelde meslek-ticaret lisesi mezunlarına yöneliktir ve genel olarak iki yıllık eğitim vermektedir.

Türkiye'de üniversiteden atılmak yoktur. Ayrıca üniversite okuyan birisi dilediği gibi (notlarının durumuna göre) yatay geçiş yapabilir. Ayrıca seçtiği fakültede ilk sene okuduğu ortak sınıftan sonra ikinci sene kendi bölümünü seçerek okumaya başlar(lise eğitimi gibi). Ancak bu her üniversite için geçerli değildir.

Türkiye'de üniversite için birinci öğretim, ikinci öğretim ve açıköğretim olmak üzere üç ayrı öğrenim dalı vardır.

  • Birinci öğrenim: Normal öğrenimdir.
  • İkinci öğrenim: Akşam veya hafta sonu öğretimidir. Genelde eğitim düzeyi daha düşüktür.
  • Açık öğretim: Üniversitede derslere girme zorunluluğu yoktur. Sadece sınavlara girilir.

Ayrıca, halk arasında harç olrak bilinen Katkı Payı ücreti, birinci öğrenim ve açıköğretimden alınmamaktadır. Ayrıca öğrenci yurtlarında kalan her öğrenci aylık 150.00 TL (yüz elli türk lirası) geri ödemesiz yardım almaktadır.

Ayrıca üniversite eğitimini bitiren kişi, ALES adlı bir sınava girip yüksek lisans eğitimi alabilir. Buna master eğitimi de denir. Tezli ve Tezsiz Yüksek Lisans olarak ikiye ayrılır. Tezli yüksek lisans programının amacı, öğrencinin bilimsel araştırma yaparak bilgilere erişme, bilgiyi değerlendirme ve yorumlama yeteneğini kazanmasını sağlamaktır. Tezsiz yüksek lisans programının amacı, öğrenciye mesleki konuda derin bilgi kazandırmak ve mevcut bilginin uygulamada nasıl kullanılacağını göstermektir.

Doktora, bir fakülte veya yüksekokulu bitirdikten sonra o bilim dalında sınav ve bilimsel bir eserle erişilen bir derece veya basamaktır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]