Türkiye'de antisemitizm

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Star of David.svg        Menora.svg
Yahudilik

Türkiye'de antisemitizm, Yahudi etnik geçmişi, kültürü veya dini baz alınarak Türk Yahudilerine karşı yapılan hüsumettir.

Türkiye 2009'un sonunda, 23,000 Yahudiyle İslam dünyasında en kalabalık Yahudi nüfusu olan ülkelerden biriydi[1], bu da toplam nüfusun %0,03'üne denk geliyordu.[2] Eylül 2010'da Yahudi nüfusu 17,000'lere düştü, çoğunluğu İsrail'e göç etti.[3] Yahudilerin çoğu İstanbul'da yaşamaktadır.[4] 16'sı İstanbul'da olmak üzere Türkiye genelinde 26 aktif sinagog bulunmaktadır.[5]

Antisemit görüşlerin ivme kazanmasının sebebi 2006 İsrail-Lübnan Savaşı, Aralık 2008'deki Gazze Savaşı ve Mayıs - Haziran 2010'da dokuz Türk vatandaşının İsrail komandoları tarafından öldürülmesiyle sonuçlanan Gazze filosu saldırısı'dır. Türkiye'de İsrail politikalarının eleştirilmesindeki sorunlardan biri olayların Yahudi aleyhtarlığına dönüşebilme riski taşımasıdır.[6][7]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Yahudiler, Osmanlı İmparatorluğu'na ait topraklarda 2400 seneden daha uzun bir süredir yaşamaktadır. Başlangıçta Romanyotlar vardı ve sonraları Sefaradlar içinde asimile oldular. Buna, 15.yy'ın sonlarında Osmanlı İmparatorluğu'na yapılan toplu göçlerle Aşkenazlar da eklendi.[8]

Osmanlı İmparatorluğu[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı İmparatorluğu'nda ilk kan iftirası 15.yy'da Sultan II. Mehmed döneminde gerçekleşti (bazı kaynaklara göre 16.yy'ın başında[9]). 1492'de İspanya'dan Yahudilerin göç etmesine rağmen münferit olaylar oldu fakat bu olaylar Osmanlı yetkililerince kınandı. Bazı kaynaklar Sultan IV. Murad zamanında kan iftirası olaylarının olduğunu belirtir.[10] Sultan II. Mehmed, türünün tek örneği olan bir ferman çıkarıp kan iftirasıyla ilgili davaların ana merkezi İstanbul'da olan Divan tarafından incelenmesine karar kıldı.

Genel olarak Batı Avrupa Yahudilerinin Osmanlı'ya göçü Osmanlı yetkililerince hoş karşılandı. 1553'te, doktoru ve danışmanı Moşe Hamon isimli bir Yahudi olan Sultan I. Süleyman, II. Mehmed'in kanununu tekrar onaylayıp, kan iftirası olaylarının yerel mahkemelerde yargılanmasını yasakladı.[11] Sultan ayrıca Papa IV. Pavlus'un Ancona Yahudilerini engizisyonlara gönderme isteğine karşı önlem aldı.[12]

Zamanla yetkililerin Yahudilere karşı olan tavırları kötüye gitmeye başladı. 1579'da Sultan III. Murat, Yahudi kadınların değerli taşlarla süslenmiş ipek elbiseler giydiğini öğrenince İmparatorluktaki Yahudileri imha etme kararı aldı.[13] Sadrazamın danışmanı olan Şlomo Aşkenazi'nin çabalarıyla ferman kaldırıldı fakat Yahudilere kıyafet kanunları getirildi: Yahudiler kendilerine özel kıyafetler giymeli, kadınlar ipek giymemeli ve erkekler özel bir çeşit şapka giymeliydi.[14]

Osmanlı Yahudileri zimmi statüsündeydi yani Müslümanlara kıyasla ikinci sınıf vatandaşlardı fakat kişisel dokunulmazlıkları ve din özgürlükleri vardı.[14]

19.yy'da Osmanlı İmparatorluğu'nda tekrar kan iftiraları patlak verdi: Halep (1810), Beyrut (1824), Antakya (Hatay, 1826), Hama (1829), Trablus (1834), Kudüs (1838), Rodos ve Şam (1840), Pados (1843), İzmir (1864), Korfu (1894). Bunlar içinde en bilinenleri 1840'daki Rodos ve Şam olaylarıdır; bu iki vaka da uluslararası platformda yankı uyandırdı.

Osmanlı İmparatorluğu'nda Yahudi bir hahamın resmi, 1779.

Rodos'taki kan iftirası Şubat 1840'ta, Rodos'un Yunan Ortodoks cemaati tarafından bazı Avrupa devletlerinin elçiliklerinin destekleriyle başladı ve Yahudilerin bir Hristiyan oğlanı ayinleri için kaçırıp öldürdüğü söylendi. Osmanlı'ya bağlı Rodos valisi bu suçlamaları destekledi. Bazı Yahudiler tutuklandı ve bunların bazılarına işkence yoluyla suçları itiraf ettirildi; Yahudi mahallesi 12 gün boyunca bloke edildi. Haziran 1840'ta Rodos Yahudi cemaati resmi olarak beraat edildi.[15]

Aynı yıl Şam olayı gerçekleşti; Yahudiler, Sardinyalı Kapuçin rahibi Thomas'ı ve Yunanlı yardımcısı İbrahim Amarah'ı kurban etmekle suçlandı.[14][15]

Ünlü İngiliz politikacı Moses Montefiore'nin Sultan Abdülmecit'i ikna etmesiyle 6 Kasım 1840'da bir ferman yayınlandı ve bu fermanda kan iftirasının Yahudileri karalamaktan başka bir şey olmadığı ve Osmanlı İmparatorluğu'nda yasaklandığı belirtildi.[14] Fermanda şöyle yazıyordu:

"Biz, Yahudi ulusunu... azıcık bile doğruluğu olmayan şeylerle işkence edip gücendiremeyiz..."

1866'da kan iftiralarının yeniden başlamasıyla Sultan Abdülaziz bir ferman çıkarıp suçlanan Yahudileri koruma altına aldığını bildirdi. Bunun üzerine Ortodoks ruhban sınıfı ülke çapında suçlamalarını geri çekti.[12]

Bir başka iftira da 1875'de Halep'te gerçekleşti. Cinayet kurbanı olduğu iddia edilen Ermeni erkek çocuğunun hayatta ve sağlıklı olduğu ortaya çıktı.

Başta Yunanlar ve Ermeniler olmak üzere Yahudilere karşı zulümler genellikle Hristiyanlar tarafından başlatıldı. Bu da genelde cemaatler arasındaki ticari rekabetten kaynaklandı.[16]

Müslümanlarla da sorunlar yaşandı. Örneğin, Mart 1908'de Arapların Yafa'da başlattığı büyük pogromda birkaç kişi öldü ve 13 kişi ağır yaralandı. Olayların ardından yerel hükümetin görevine son verildi.[17][18]

19.yy'ın ikinci yarısında (1839'dan 1870'e) Osmanlı İmparatorluğu Tanzimat'ı başlattı, böylece kişilerin etnik geçmişi veya dini ne olursa olsun haklar düzene sokulmaya çalışıldı. Bu, eşit haklara sahip olan Yahudileri olumlu etkiledi.[14] 20.yy'ın başında İmparatorlukta Yahudi nüfusu 400-500 bine ulaştı ve Osmanlı meclisinde 5 Yahudi vekil vardı.[16][19] Yahudiler, gerçek anlamda eşitliğe çok sonraları kavuştu. 19.yy'ın sonunda Filistin'li Müslümanların göçleri nedeniyle gerek vatandaş gerekse de yabancı Yahudilerin Filistin'e yerleşmesini ve Kudüs'te yaşamasını engelleyen yasa yürürlüğe sokuldu.[20][21]

1919'dan 1921'e kadar süren Yunan-Türk Savaşında Batı Anadolu ve Doğu Trakya'da Yunanlar tarafından Yahudilere zulüm yapıldı, Çorlu'da pogrom gerçekleşti.[14]

Türkiye Cumhuriyeti[değiştir | kaynağı değiştir]

1923'te Türkiye Cumhuriyeti bağımsızlığını ilan ettiğinde 100,000'i sırf İstanbul'da olmak üzere ülke genelinde 200,000 Yahudi yaşamaktaydı.[14] Yahudilere medeni haklar ve eşitlik verilmesine rağmen ileriki zamanlarda gerçekleşen pogromlar sebebiyle Yahudi nüfusu 10 kat azaldı.[19]

1920'de Kemal Atatürk rejiminin muhalifleri antisemit kampanya başlattı; Yahudiler, standart antisemit klişelerin yanı sıra, Kurtuluş Savaşı'nda Yunanları desteklemekle ve Ermenilerin arkada bıraktığı mallara yasadışı yollarla el koymakla suçlandı. Bu kampanya fazla destek görmedi ve hatta politik rejimin dengelenmesiyle yok oldu. Aynı dönemde hükümet, Yahudileri, Lozan Antlaşması'nda azınlıklara verilen haklardan feragat etmesi için zorladı.[14]

2 Temmuz 1934'te nazi yanlısı grup lideri Cevat Rıfat Atilhan birçok Doğu Trakya illerinde aynı anda organize pogrom gerçekleştirdi. Yetkililer kesin bir şekilde anti-Yahudi ayaklanmalarının önüne geçip Doğu Trakya'da olağanüstü hal ilan etti ve yağmacıları adalet önüne çıkardı.[14] Bazı kaynaklar, Yeni İskan Yasası (№ 2510) ile Doğu Trakya Yahudilerinin evlerinden çıkarıldığını belirtmektedir.[22] Bu kanuna göre, İçişleri Bakanlığı, "Türk kültürüne adaptasyon" seviyesine göre azınlıkları istedikleri yerlere yerleştirebilecekti. Özellikle Edirne'de Yahudiler Türk görevlilerince kovuldular.[23]

1939-1942 arası Nazi Almanyası destekli antisemitizm ülke geneline yayılıp destek buldu, Türk hükümeti araya girmedi. Haziran 1942'de Türkiye'nin başına sağ görüşlü partiler geçti. 11 Kasım 1942'de Varlık Vergisi Türkiye meclisi tarafından onanıp yürürlüğe sokuldu. Yahudi ve Hristiyanların ödediği vergi Müslümanlara oranla 5 katı fazlaydı. Sonuç olarak ağır vergileri ödeyemeyen 1500 Yahudi çalışma kamplarına gönderildi. Karar, 15 Mart 1944'te yürürlükten kaldırıldı.[14][24][25] 1933 ile 1945 yılları arası Türkiye Yahudi mültecileri kabul edip Avrupa'daki Türk diplomatlar Avrupa'dan kaçmak isteyen Yahudilere yardım etti.[26]

1948'den 1955'e yaklaşık 37,000 Yahudi İsrail'e göç etti. Dış göçün ana sebeplerinden biri yetkililerin evde dahi Türkçe konuşulması için baskı yapmalarıydı.[4]

1950'de medyada ve kitaplar aracılığıyla Atilhan ve diğer sağ görüşlü politikacıların antisemit yazıları yayınlandı, bunlardan bazılarına yetkililerce el konuldu.[27] Yahudilere karşı saldırılar ve yaşanan antisemit olaylar 1955, 1964 ve 1967 senelerinde kaynaklandırılmıştır.[14]

1970 ve 80'lerde antisemit görüşler ivme kazanmış, antisemit tezler bazı politik partilerin programı haline gelmiştir.[14]

Modern Türkiye[değiştir | kaynağı değiştir]

Antisemitizmin kaynağı[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye'deki antisemitizmin kaynaklarından bazıları İslamcılık, solcu Siyonizm ve milliyetçilik merkezlidir. Türkiye'de Ortadoğu sorunu antisemit propagandaya dönüşebilmektedir.[28]

İslami antisemitizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Etnisite ve dinler arası ilişkiler uzmanı Rıfat Bali'ye[29] ve diğer kaynaklara göre İslama geçen Yahudiler Türk İslamcıları tarafından diğerleri olarak görülüp sadakatlerine şüpheyle yaklaşılıyor. İslamcılar İslam'a geçen Yahudilerin yanı sıra liberallere, demokratlara, ruhban sınıfına karşı olanlara ve sosyalistlere Sabetaycı demekteydi.[28][30][31][32] Örneğin, 1984'te kurulan kökten dinci terörist örgüt İBDA/C, Yahudiler ile Hristiyanların Türk politik hayatından ihraç edilmesini istemektedir.[33]

Tel Aviv Üniversitesi'nin yaptığı bir araştırmaya göre, 1997'ye kadar antisemitizmin ana kaynağı İslami görüşlü Refah Partisi'ydi. Araştırmacılara göre, Başbakan Erbakan gibi liderler İsrail'e karşı olumsuz tavırlar içine girmiş ve antisemit ifadelerde bulunmuştur. Şubat 1997'de, Türk yetkililerin medyada çıkan antisemit beyanları ve Refah Partisi'ne bağlı Milli Gazete'de çıkan makaleler nedeniyle Türkiye'nin Washington elçiliği protesto edildi. Makalede şu sözler aktarılmıştır.:[34]

"... yılan zehiriyle, Yahudi fesatlığıyla bilinir."

1997'de Türkiye'de laik partilerin iktidara gelmesiyle Refah Partisi'nin etkisi azaldı.[34]

Fakat, 2003'te, Adalet ve Kalkınma Partisi lideri Recep Tayyip Erdoğan Türkiye'nin başbakanı olunca İsrail'in devlet politikaları sık sık eleştirilmiş ve siyasi ilişkiler istikrarsızlaşmıştır.[1][35] İsrail'in Gazze'deki Dökme Kurşun Harekatıyla ve 2009'da Dışişleri Bakanlığı'na Ahmet Davutoğlu'nun getirilmesiyle Türkiye'nin bu eleştirel tavrı devam etmiştir.[36][37]

Bazı kaynaklarca 31 Mayıs 2010'da gerçekleşen Gazze filosu olaylarını körükleyenler Türk politikacılarıdır; bunun sebebi de İsrail ile olan ilişkilerin kızıştırılıp iç ve dış politikada kazanç sağlamaktır.[38][39][40]

Muhafazakar çizgideki haber portali Timeturk'un 18 Ağustos 2013 tarihli bir haberi "Yahudi Yalakası Merkel'den Mısır İhaneti" başlığını taşıyordu.[41]

Solcuların anti-İsrail ve anti-Siyonist görüşleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Türk solcu temsilcileri, İsrail'i ABD'nin Ortadoğu'da bir maşası olarak görmektedir. Ortadoğu sorununda "baskıcı emperyalizm" altındaki Filistin'i desteklemektedir. Bu gelenek 1960 ortalarından beri devam etmektedir. Deniz Gezmiş, Yusuf Aslan, Hüseyin İnan vb. Türk Devrimciler Filistin Halk Kurtuluş Ordusu'na katılıp kamplarında eğitim gördüler, Filistin Halk Kurtuluş Ordusu üyesi olarak İsrail'e karşı savaşta öldü, bazıları da Türkiye'ye geri döndü.

Yahudi kökenli Türk araştırmacı Rıfat Bali, Türk solculara göre antisemitizmin sebebinin "Siyonizmin saldırgan ideolojisi" olduğunu belirtir. Solcu bir dergi olan Birikim Bertell Ollman'ın anti-siyonist bir yazısını Türkçeye çevirerek Şubat 2005'te dergisinde yer verdi[42]; "Yahudi zihnine İsrail tarafından el konulmuştur" ve bütün çabalar İsrail'in bugünkü durumunu yok etmek için sarfedilmelidir.[28]

Milliyetçi antisemitizm ve neonazizm[değiştir | kaynağı değiştir]

D&R'ın Mart 2005'te sunduğu rapora göre bu yılın ilk iki ayında en çok satanlar listesine Adolf Hitler'in "Mein Kampf" (Kavgam) kitabı 4. sıraya oturdu ve bu Batı medyasının ilgisini Türkiye'nin üzerine çekti. Kitabın fiyatının ucuz olması sebebiyle 50 ila 100 bin kopya satıldı. Türk yetkililer bu kitabı raflardan geri çekti.[43][44][45][46] Siyasi bilimadamı Doğu Ergil "Avrupa'da gömülen nazizmin Türkiye'de rönesanslaştığını" belirtti.[47]

Hürriyet köşe yazarı Hadi Uluengin Şubat 2009'da "yeni milliyetçilik" ve dini olmayan antisemitizm ile ilgili bir makale yayınladı.[48]

Hükümet, Ottawa Antlaşması gereği Suriye sınırındaki mayınların 2014'e kadar temizlenmesi için bu toprakları bir İsrail şirketine uzun vadede kiralamaya karar verdi fakat bu durum Türk milliyetçilerinin ağır eleştirilerine sebebiyet verdi. Muhalafetin "Yahudi sermayesi"nin kabul edilemez olduğunu söylemesi üzerine Başbakan bu yorumları "faşist"likle suçlayıp bunun "azınlıklara ve yabancılara karşı bir fobi" olduğunu belirtti.[49]

Haziran 2010'da bir anti-İsrail gösterisinde protestocular nazi sembolleri kullanıp Adolf Hitler'i methetti.[50]

Antisemit propaganda[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitaplarda ve yazılı basında antisemitizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Gazze'deki Dökme Kurşun Harekatı'ndan önce antisemit bildirilerin çoğu kitaplarda ve yazılı basında yer alıyordu. Tel Aviv Üniversitesi'ndeki araştırmacılara göre, bu propaganda genç ve eğitimli Türkler arasında İsrail'e ve hiç tanımamalarına rağmen Yahudilere karşı olumsuz bir intiba yaratıyordu.[51]

Bazı kaynaklara göre antisemit görüşler İslami basın olan "Vakit", "Milli Gazete", "Ortadoğu" ve "Yeniçağ" gazetelerinde yayınlanmaktadır. Örneğin, Ermeni Kırımını tanıyan ve bunun üzerine tepki toplayan ünlü yazar Orhan Pamuk için Yeniçağ gazetesi "Yahudi seven", "Yahudi dostu" ve "Yahudi uşağı" terimleri kullanmaktadır. Ortadoğu ve Yeniçağ gazeteleri Kürt liderleri Mustafa Barzani ve Celal Talabani'nin Yahudi olduğunu ve amaçlarının Kürdistan devleti adı altında "Büyük İsrail" devleti yaratmak olduğunu söylemiştir. Vakit'te çıkan bir habere göre ise Güneydoğu Anadolu'da Türk askerlerini öldüren mayınlar oraya İsrail ve Mossad tarafından konulmuştur.[52] Vakit ve Milli Gazete Hitler'i öven ve Holokost'u inkar eden makaleler yayınlamıştır.[31][46][53]

Vakit gazetesi, "Dökme Kurşun Harekatı"nı kınamadığı için Hahambaşının Türkiye'yi terk etmesini istedi. Medyada çıkan haberler İsrail'i Nazi Almanyasına, Gazze Savaşını da Holokost ile bir tutmakta olup "Yahudi" ve "terörist" kelimelerinin arasına eşit işareti koymaktadır. Milli Gazete yazarı Türkiye sokaklarında hiç Yahudi görmek istemediğini belirtmiştir.[31][54]

"Siyon Liderlerinin Protokolleri", Henry Ford'un "International Jewry" ve İsrail ve Yahudilerin dünyaya hükmetmeye çalıştığını söyleyen Türk ve yabancı yazarların kitapları Türkiye'de bedava basılıp dağıtıldı.[31][55][56]

Film ve televizyonda antisemitizm[değiştir | kaynağı değiştir]

Kurtlar Vadisi Irak, Türkiye'de 2006'da gösterime girdi. Çoğu eleştirmen filmin anti-Amerika ve antisemit olduğu kanısına vardı.[57][58][59] Antisemit olmasının sebeplerinden biri, filmde ABD ordusunda görev yapan Yahudi doktorun Abu Gurayb hapishanesindeki cesetlerin ticaretini yapıyor olarak gösterilmesidir.[58][60]

Bir Türk televizyon dizisi olan ve bir aşk hikayesi anlatılan "Ayrılık"ta arka planda Dökme Kurşun Harekatı gösterilmektedir. Dizi gösterime girdikten sonra İsrail Dışişleri Bakanı, açıklama yapması için Türkiye'nin İsrail Maslahatgüzarı D. Özen'i İsrail Dışişleri Bakanlığına çağırdı.[61] İsrail'in hoşnutsuzluğunun sebebi, İsrailli askerlerin Filistinli "askerler"e ateş açması ve bir Filistinli kızı öldürüyor gibi gösterilmesiydi. İsrail Dışişleri Bakanlığı yetkililerince "bu sahnelerin ve İsrail ordusunun çocuk katili olarak tasvir edilmesinin uzaktan dahi gerçekle ilgisi yoktur" dendi.[1] İsrail, dizinin devlet televizyonunda gösterilmesinin bu işin özel kuruluşların işi olmadığını ifade ettiğini belirtmiştir.[62]

Ocak 2010'da Kurtlar Vadisi Pusu isimli yeni dizi Türkiye'de gösterime girdi. Açıklama yapması için Türkiye'nin İsrail elçisi Oğuz Çellikol İsrail Dışişleri Bakanlığına çağırıldı. İsrail'in memnuniyetsizliği, Türk aktörler tarafından oynanan Mossad ajanlarının Türk çocuklarını kaçırıp Türk elçisi ve ailesini rehin alması sahnesinden kaynaklanıyordu.[60][63][64] İsrail Dışişleri Bakanlığı vekili Dani Ayalan Türk elçiye "bu gibi sahnelerin Türk Yahudilerinin yaşam güvencelerini tehlikeye attığını" söyledi.[65][66] Toplantıda, Ayalon meydan okurcasına birkaç diplomatik protokolü ihlal etti; bu da diplomatik skandala yol açtı.[67][68][69] Oğuz Çellikol, bu dizinin devam etmemesi gerektiğini söyleyip diziyi kınadı.[70]

Yahudilere karşı saldırılar Türk televizyonlarından da duyuruldu.[46][52] Türkiye Yahudi cemaati temsilcileri 2009'un başında televizyon programlarında yayınlanan antisemit söylemlerden endişe duyduklarını belirtti.[71]

Broşürler, posterler ve vandallık[değiştir | kaynağı değiştir]

Ocak 2009'un ardından antisemit olaylar devam etti.[54] Eskişehir'de İsrail karşıtı Osmangazi Kültür Dernekleri Federasyonu "Köpekler girebilir, Yahudiler ve Ermeniler giremez" yazan afiş astı.[72] İstanbul'da dağıtılan broşürlerde ise "Yahudi dükkanlarından satın almayın ve Yahudilere hizmet etmeyin" yazıyordu.[73]

İstanbul'da bazı reklam panolarında ölümleri protesto etmek için kanlı çocuk ayakkabıları gösterildi ve Tora'dan alıntı yapılarak "Sizler Musa'nın çocukları olamazsınız", "Kitabınızda yazmaz" cümleleri eklendi.[31] İzmir ve İstanbul'da bazı sinagoglara aşağılayıcı ve tehdit edici graffitiler yapıldı.[74][75] Gazze harekatına tepki olarak Yahudi doktorların bir listesi dağıtılıp öldürülmeye çağırıldılar.[54] Yerel ve uluslararası Yahudi şirketlerinin listesi de boykot edilmesi için dağıtıldı.[54] Haziran 2010'da Türk dükkanlar "köpekler girebilir, İsrailliler giremez" afişleri astı.[76]

Yahudilere saldırı[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'un ana sinagogu Neve Şalom. 1951'de inşa edilen bina Galata'da bulunur.

20.yy'ın sonları ve 21.yy'ın başlarında Türkiye'de üç antisemit terörist saldırı gerçekleşti. Bu üç saldırıda da militanlar İstanbul'un ana sinagogu olan Neve Şalom'a saldırdı.[77][78]

6 Eylül 1986'da Şabat duası için Neve Şalom Sinagogu'nu ziyaret edenlere Ebu Nidal'e bağlı teröristlerce ateş açıldı. 22 Yahudi öldü 6'sı yaralandı.[77][79][80]

1 Mart 1992'de Lübnan terör örgütü Hizbullah, Neve Şalom Sinagogu'na el bombası attı. Ölen olmazken yoldan geçen biri yaralandı.

15 Kasım 2003'te intihar komandoları arabalarını iki sinagogun önünde patlattı; 25 kişi öldü ve 300 kişi yaralandı.[81][82] İslamcılar yapılanları haklı göstermek için sinagoglarda "İsrailli ajanların çalıştığını" belirtti. Saldırılar El Kaide ve Türk İslami örgüt İBDA/C tarafından üstlendi. Bu saldırılarla ilgili Türk mahkemeleri El Kaide'ye bağlı 48 kişiyi suçlu buldu.[83][84][85]

21 Ağustos 2003'de 35 yaşındaki İstanbullu Yahudi diş hekimi Yusuf Yahya kliniğinde ölü bulundu. Mart 2004'te yakalanan katil, Yahya'yı antisemit nedenlerle öldürdüğünü itiraf etti.[86]

6 Ocak 2009'da FC Bney Haşaron ile Türk Telekom arasında yapılan basketbol maçı, seyircilerin aşağılayıcı tezahüratları ve İsrailli atletlere atılan maddeler nedeniyle yarıda kesildi. Türk polisi İsrailli sporcuları saldırılardan korudu.[87][88]

Ayrıca, Ocak 2009'da Türk ordusunda bulunan bir Yahudi askere yapılan saldırı zabıtlara geçti. Saldırgan kişi bölük kumandanı tarafından derhal cezalandırıldı. Aynı dönemde Yahudi öğrencilere sözlü ve fiziksel tacizler gerçekleşti.[54]

Haziran 2010'da İslamcılar Gazze filosu olayları nedeniyle Türk Yahudilerini tehdit etti.[89]

Antisemitizme muhalefet[değiştir | kaynağı değiştir]

Türkiye direkt antisemit hareketleri cezalandırmaktadır. 2009'da "Yahudiler ve Ermeniler giremez" afişini asan dükkan sahibine 5 ay hapis cezası verildi.[90] Dünya Yahudi Kongresi'ne göre, Gazze harekatından sonra gerçekleştirilen antisemit vakalar önünde Türk adaleti gerekli eylemde bulunmamıştır.[54]

Ekim 2004'te Türk dergisi Birikim'in "Antisemitizme hayır" beyanına tanınmış Müslüman ve gayrimüslim 113 entelektüel imzasını attı.[91]

Özellikle Dökme Kurşun Harekatı'nın ardından gerçekleşen İsrail ve Yahudilere karşı saldırgan tutum karşısında Türk polisi Yahudi kurumları korumak zorunda kaldı.[54] Hürriyet, Milliyet ve Vatan gazetelerindeki liberal görüşlü yazarlar, İsraile karşı eleştirilerin Yahudilere karşı saldırılara dönüşmemesi gerektiği üzerinde durdular.[31] "Gazze Filosu" olayları nedeniyle Türkiye, Yahudi kuruluşların korunması için Haziran 2010'da koruma güçlerine takviyede bulundu. İçişleri Bakanı Beşir Atalay, verilen anti-İsrail demeçlerinden Türk Yahudilerinin etkilenmeyeceğini belirtti.[92][93]

Gazze operasyonuyla İsrail'i eleştiren Başbakan Erdoğan aynı zamanda "Antisemitizmin insanlığa karşı bir suç" olduğunu beyan etti.[71][94] 27 Ocak 2010'da Dışişleri Bakanı Uluslararası Holokost'ta ölenleri anma gününde Türkiye'nin antisemitizme, ırkçılığa, zenofobiye ve ayrımcılığa karşı politikalarının devam edeceğini belirtti.[95]

Türk toplumunun ruh hali[değiştir | kaynağı değiştir]

2007 ila 2009 yılları arasında yapılan anketlerde Türk toplumunda yüksek derece zenofobi olduğu ortaya çıktı. %64 Türk, Yahudi komşu istemezken %76'sının Yahudilere karşı olumsuz görüşleri vardır; Yahudilere karşı olumlu tavrın yüzdesi ise %7'dir.[28]

Sol görüşlü Radikal gazetesinin yazarlarından Murat Arman'ın 2005 yılında yazdığına göre, Türkiye ona 1930 Almanyasını anımsatmaktadır; medya, ekonomide Yahudilerin üstünlüğünü, Almanya'ya karşı gizli aktiviteleri olduğunu ve Alman toplumuna karşı zararlı etkileri olduğunu söylemekteydi. Bunun aşırı tehlikeli bir süreç olduğunu ve Türkiye tarihinde bir azınlığa karşı bu kadar kütlesel bir çalkantının olmadığına inanmaktadır.[46]

Ocak 2010'da İsrail'in Haaretz gazetesi İsrail Dışişleri Bakanlığı Uluslararası Siyasi Çalışmalar Merkezi'nin raporunu yayınladı. Bu rapora göre Türk Başbakan Recep Tayyip Erdoğan'ın İsrail'e karşı verdiği beyanatlar Türk toplumunda antisemitizmi körüklemektedir.[96][97]

Dükkanlara asılan "Yahudiler giremez" tarzı afişler nedeniyle Türk Yahudileri antisemitizmden yana endişe duymaktadır.[98] Aynı endişeler Amerikan Yahudi örgütlerince de dile getirilmiştir.[54][57][73][99]

Bazı uzmanlara göre Türkiye'de antisemitizmin artması söz konusu değildir,[100] fakat antisemit posterler asmak, okullarda antisemit propaganda yapmaya çalışmak gibi bazı riskler mevcuttur.[3][19][31][36][54][73][101] IDC Profesörü Barry Rubin'e göre antisemitizm yanlısı taraf tutma "Avrupa'da olandan daha üst seviyededir."[75]

31 Mayıs 2010'da Gazze açıklarında gerçekleşen "Gazze filosu harekatı" ve 9 Türk vatandaşın ölümünün ardından Başbakan Erdoğan "İsrail dünya genelindeki Semitizm varsayımlarına son vermelidir" demiştir.[102] Türkiye'de anti-İsrail gösterilerinde "Yahudilere ölüm" gibi antisemit sloganlar atıldı.[103][104]

Türkiye Yahudi cemaati başkanı Silvyo Ovadya, "anti-İsrail beyanatlar kolayca Yahudilerin geneline bir kınamaya dönüşebilmektedir. Ne zaman Ortadoğu'da bir savaş çıksa dünya genelinde antisemitizm artmaktadır" demiştir. Birçok kişinin İsraillilerle Yahudiler arasındaki farkı göremediğini ve İsrail politikalarının eleştirileri Türk Yahudilerinin üzerine yıkıldığına inanmaktadır.[8] Rıfat Bali, antisemitizme karşı direnmenin durumu daha kötüye gittiğine inanmakta olup Türk Yahudilerinin ya ülkeyi terketmeleri ya da kütlesel bir antisemitizmle yaşamayı öğrenmeleri gerektiğini düşünmektedir.[28]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c Rubina, Dina (2009-10-23). "Турецкий сериал «Айрылык» (Расставание) – новый этап в кризисе отношений между Анкарой и Иерусалимом". International French radio. http://www.rfi.fr/acturu/articles/118/article_4468.asp. Erişim tarihi: 2010-03-15. 
  2. ^ Department of Economic and Social Affairs Population Division (2009) (PDF). World Population Prospects, Table A.1. 2008 revision. United Nations. http://www.un.org/esa/population/publications/wpp2008/wpp2008_text_tables.pdf. Erişim tarihi: 2010-04-28. 
  3. ^ a b Ковалевич П. (01.09.2010). "Страх гонит в Израиль". Jewish.ru. Federation of Jewish Communities in Russia. http://www.jewish.ru/theme/world/2010/09/news994288714.php. Erişim tarihi: 2010-09-03. 
  4. ^ a b Сокол Л. (12.04.2001). "Выживание четырех сообществ". Jewish.ru. Federation of Jewish Communities of Russia. http://www.jewish.ru/history/facts/2001/04/news7008.php. Erişim tarihi: 2010-05-09. 
  5. ^ Guleryuz N. A.. Jews Today "Turkish Jews Today". Jewish Virtual Library. American-Israeli Cooperative Enterprise. http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/Turkey.html#Turkish Jews Today. Erişim tarihi: 2010-06-08. 
  6. ^ "Евреи Турции Израилю: осторожнее! Нам ведь тоже достанется!". IzRus. 14.01.2010. http://izrus.co.il/obshie_novosti/news/2010-01-14/20056.html. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  7. ^ "Antisemitism in the Turkish Media. Part III. Targeting Turkey's Jewish Citizens". MEMRI. 2005. http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/1388.htm. 
  8. ^ a b Гут А. (14 марта 2009). "Chief of Jewish Community in Turkey: We do not ask for tolerance we want full equal rights as Turkish citizens". The First News. http://1news.az/world/20090314011712772.html. Erişim tarihi: 2010-05-09. 
  9. ^ "Blood libel cases in the Ottoman Empire and the protection of the Jews by the Ottoman governments". Encyclopaedia Judaica. http://www.geschichteinchronologie.ch/ottoman/EncJud_juden-ottoman10-blutverleumdungen-ENGL.html. 
  10. ^ I. Fateeva. (2005). "Jewish Communities in Istanbul". http://www.lechaim.ru/ARHIV/163/fadeeva.htm. Erişim tarihi: 2010-08-24. 
  11. ^ "Suleiman I". Jewish Virtual Library. AICE. http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0019_0_19345.html. Erişim tarihi: 2010-05-24. 
  12. ^ a b Harry Ojalvo. (1999). "Ottoman Sultans and Their Jewish Subjects". http://www.sephardicstudies.org/sultans1.html. Erişim tarihi: 2010-05-24. 
  13. ^ I. Fadeevs. "Status of Jewish communities in Ottoman Empire". Federation of Jewish Communities in Russia. http://www.lechaim.ru/ARHIV/151/osman.htm. 
  14. ^ a b c d e f g h i j k l "Jewish Electronic Library". http://www.eleven.co.il/. Erişim tarihi: 2010-05-24. 
  15. ^ a b Frankel J. The Damascus Affair: «Ritual Murder», Politics, and the Jews in 1840. Cambridge University Press, 1997. ISBN 978-0-521-48396-4
  16. ^ a b I. Fateeva (January 2005). "The Status of Jewish communities in Ottoman Empire". Lechaim.. http://www.lechaim.ru/ARHIV/153/osman.htm. Erişim tarihi: 2010-05-17. 
  17. ^ A. Vishnevetskiy. "1908 in Jewish History". http://alvishnev8391.narod.ru/7october08.htm. 
  18. ^ "Victims of pogrom". 4 апреля 1908 года. http://starosti.ru/archive.php?y=1908&m=04&d=04. Erişim tarihi: 2010-05-25. "ОДЕССА, 21, III. На пароходе «Русского» общества «Царь» сегодня прибыло в Одессу несколько еврейских семейств из Яффы, пострадавших во время погрома. Беглецы передают, что из числа тяжело раненых евреев несколько человек умерло" 
  19. ^ a b c Авдосьев Д. (30 января 2009). "Turkish Jewry at stake". Federation of Jewish Communities in Russia. http://www.jewish.ru/history/hatred/2009/01/prn_news994271093.php. Erişim tarihi: 2010-05-17. 
  20. ^ Bat Yeor. «Dhimmi». Jews and Christians under Islam Rule
  21. ^ S. Dudakov. Russian and Jerusalem
  22. ^ G Demoyan. "The Republic of deportations and pogroms". http://www.genocide.ru/lib/demoyan.htm. 
  23. ^ M. Shleifer (21-02-2005). "Unknown stories of Turkish Jews". Sem40. http://www.sem40.ru/evroplanet/world/turkey/14262/. Erişim tarihi: 2010-05-25. 
  24. ^ Murat Metin Hakki.. "Surviving the pressure of the superpowers: an analysis of Turkish neutrality during the Second World War". Center for Middle Eastern Studies, Harvard University. http://www.ucc.ie/chronicon/3/hakkfra.html. 
  25. ^ Sait Cetinoglu. (26.12.2008). "Varl?k Vergisi". HyeTert. http://www.hyetert.com/yazi3.asp?Id=372&DilId=1. Erişim tarihi: 2010-05-25. 
  26. ^ Irem Guney.. "Turkey and The Holocaust:Turkey’s Role in Rescuing Turkish and European Jewry from Nazi Persecution, 1933-1945". Journal of Turkish Weekly. http://www.turkishweekly.net/book/17/turkey-and-the-holocaust-turkey%E2%80%99s-role-in-rescuing-turkish-and-european-jewry-from-nazi-persecution-1933-1945.html. 
  27. ^ "Turkey". Jewish Virtual Library. American-Israeli Cooperative Enterprise. http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0020_0_20109.html. Erişim tarihi: 2010-05-25. 
  28. ^ a b c d e Rifat N. Bali. (July 2009). "Present-Day Anti-Semitism in Turkey". Jerusalem Center for Public Affairs. http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=3&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=624&PID=0&IID=3048&TTL=Present-Day_Anti-Semitism_in_Turkey. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  29. ^ "Biography". http://www.rifatbali.com/en/biyografi.html. Erişim tarihi: 2010-05-26. "Since 1996 he has been researching and publishing in the field of non-Muslim minorities of Turkey, antisemitism, conspiracy theories, the social and cultural transformation of the Turkish society and Doenmes (Crypto Jews)" 
  30. ^ Rifat N. Bali. (10-03-2004). "Mehr als nur Totschweigen". http://www.nahost-politik.de/tuerkei/bali.htm. Erişim tarihi: 2010-05-26. 
  31. ^ a b c d e f g "Turkey 2008/9". Study of Antisemitism and Racism. The Stephen Roth Institute, Tel Aviv University. http://www.tau.ac.il/Anti-Semitism/asw2008/turkey.html. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  32. ^ Jacob M. Landau. (March 2007). "The Donmes: Crypto-Jews under Turkish Rule". Jerusalem Center for Public Affairs. http://www.jcpa.org/JCPA/Templates/ShowPage.asp?DRIT=5&DBID=1&LNGID=1&TMID=111&FID=625&PID=1666&IID=1669&TTL=The_D%C3%B6nmes:_Crypto-Jews_under_Turkish_Rule. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  33. ^ Разливаев А. А.. "Radical Turkish Islamists". http://elibrary.ru/item.asp?id=12954664. 
  34. ^ a b "Anti-Semitism in Turkey 1997". Study of Antisemitism and Racism. The Stephen Roth Institute, Tel Aviv University. http://www.tau.ac.il/Anti-Semitism/asw97-8/turkey.html. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  35. ^ "В Турции прошли демонстрации против исламизации страны". Корреспондент.net. 18 мая 2009. http://korrespondent.net/world/840058. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  36. ^ a b A. Isparyan (Февраль 2010). "Turkish expert: If Israel loses Turkey it would face a serious menace". analitika.at.ua. http://analitika.at.ua/news/tureckij_ehkspert_poterjav_turciju_izrail_vstanet_pered_sereznoj_ugrozoj/2010-02-01-20731. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  37. ^ Daniel Pipes (8 июня 2010). "Исламистская Турция выходит за рамки". http://ru.danielpipes.org/article/8483. Erişim tarihi: 2010-06-18. 
  38. ^ "From 16 to 19 people have died during the attempt made by "Peace Flotilla" to break the blocade and deliver humanitarian aid to Sector Gaza". Эхо Москвы. 31.05.2010. http://www.echo.msk.ru/news/683926-echo.html. Erişim tarihi: 2010-06-03. "All these are a standard political technology games, that has nothing to do with the real situation, or human rights or Sector Gaza. According to the rumors the Prime Minister of Turkey, Foreign Minister and a group of parliamentarians are behind the conflict, they seek to cut diplomatic relations with Israel" 
  39. ^ "Турции необходимо было испортить отношения с Израилем: политолог". REGNUM. 02.06.2010. http://www.regnum.ru/news/polit/1289849.html. Erişim tarihi: 2010-06-03. 
  40. ^ "США пытаются предотвратить войну Израиля и Турции". Курсор. 02.06.2010. http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/06/02/obama-turk-isr/. Erişim tarihi: 2010-06-07. "The commentators in Israel note that the deepening of crisis is not connected with Isareli Naval Foreces operation, but on contrary, the provocative flotilla was organised to serve as cover-up the attempts of Erdogan (who faces elections next year) to totally Islamise Turkish Republic" 
  41. ^ Yahudi Yalakası Merkel'den Mısır İhaneti başlıklı Timeturk haberi.
  42. ^ Birikim, Şubat 2005, s.61
  43. ^ "Hitler book bestseller in Turkey". BBC. 18 March 2005. http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4361733.stm. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  44. ^ Smith H.. "Mein Kampf sales soar in Turkey". http://www.guardian.co.uk/world/2005/mar/29/turkey.books. 
  45. ^ Петров В.. ""Mein Kampf" loses copies". http://www.rg.ru/2005/09/28/kampf.html. 
  46. ^ a b c d "Antisemitism in the Turkish Media: Part 1". MEMRI. April 28, 2005. http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/1365.htm#_edn3. Erişim tarihi: 2010-06-15. 
  47. ^ "Возрождение нацизма в Турции - «Майн Кампф» четвертый в списке бестселлеров". REGNUM. 18.03.2005. http://www.regnum.ru/news/423245.html. Erişim tarihi: 2010-05-28. 
  48. ^ "New Anti-Semitism in Turkey". Journal of Turkish Weekly (JTW). 7 February 2009. http://www.turkishweekly.net/news/64249/new-anti-semitism-in-turkey.html. Erişim tarihi: 2010-06-11. 
  49. ^ Akyol M.. "Fascism, Anti-Semitism and All Sorts of Turks". http://www.thewhitepath.com/archives/2009/05/fascism_anti-semitism_and_all_sorts_of_turks.php. 
  50. ^ Mouradian K.. "‘Missing Hitler’s Spirit’: The Problematic Post-Flotilla Discourse in Turkey" (en). http://www.armenianweekly.com/2010/06/07/hitler-turkey/. 
  51. ^ "Turkey 2007". Study of Antisemitism and Racism. The Stephen Roth Institute, Tel Aviv University. http://www.tau.ac.il/Anti-Semitism/asw2007/turkey.html. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  52. ^ a b "Turkey 2005". Study of Antisemitism and Racism. The Stephen Roth Institute, Tel Aviv University. http://www.tau.ac.il/Anti-Semitism/asw2005/turkey.htm. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  53. ^ "Wiesenthal Center urges Turkey to condemn antisemitic article that glorifies Hitler and Bin Laden, and notes «Such incitement contravenes provisions of the European Union which Turkey aspires to join»". Press information. Simon Wiesenthal Center. August 23, 2004. http://www.wiesenthal.com/site/apps/s/content.asp?c=lsKWLbPJLnF&b=4442915&ct=5849489. Erişim tarihi: 2010-05-24. 
  54. ^ a b c d e f g h i "Turkey during the Gaza Conflict". World Jewish Congress. 2009. http://www.worldjewishcongress.org/uploads/materials/f9035ba9513f89a2ff2751da95cce78b48027b9a.pdf. Erişim tarihi: 2010-05-25. 
  55. ^ "Turkey 2004". Study of Antisemitism and Racism. The Stephen Roth Institute, Tel Aviv University. http://www.tau.ac.il/Anti-Semitism/asw2004/turkey.htm. Erişim tarihi: 2010-05-27. 
  56. ^ Mustafa Akyol. The Protocols of the Elders of Turkey. Washington Post. 
  57. ^ a b "ADL Continues to Voice Concern About Anti-Jewish and Anti-Israel Climate in Turkey". Anti-Defamation League. January 13, 2010. http://www.adl.org/PresRele/IslME_62/5689_62.htm. Erişim tarihi: 2010-05-26. 
  58. ^ a b Cem Ozdemir.. "Beyond the Valley of the Wolves". Spiegel. http://www.spiegel.de/international/0,1518,401565,00.html. 
  59. ^ Майнхам А., Солнцева Е. (10.03.2006). "В турецком блокбастере увидели ответ на датские рисунки". Radio Freedom. http://www.svobodanews.ru/content/article/134109.html. Erişim tarihi: 2010-06-01. 
  60. ^ a b Flower K., Medding S. (January 12, 2010). "Israel-Turkey tensions high over TV series". CNN. http://edition.cnn.com/2010/WORLD/meast/01/12/turkey.israel/index.html. Erişim tarihi: 2010-06-01. 
  61. ^ Свистунов И. А. (25 октября 2009). "Об отношениях Турции с Израилем". Middle East Institute. http://www.iimes.ru/rus/stat/2009/25-10-09.htm. Erişim tarihi: 2010-05-17. 
  62. ^ "Turkish serialabout "assassins from Tzahal" became popular for Arabs". Cursor. 20.03.2010. http://cursorinfo.co.il/news/novosti/2010/03/20/prida/. Erişim tarihi: 2010-06-01. 
  63. ^ Herb Keinon.. "Ayalon: My Aim Wasn't to Humiliate, Rather Make a Point". Journal of Turkish Weekly. http://www.turkishweekly.net/news/95525/ayalon-my-aim-wasn-39-t-to-humiliate-rather-make-a-point.html. 
  64. ^ Barak Ravid.. "Netanyahu: Turkey drift toward Iran is worrying". Haaretz. http://www.haaretz.com/news/netanyahu-turkey-drift-toward-iran-is-worrying-1.261313. 
  65. ^ "Israel rebukes Turkey over a television series". BBC. 12 January 2010. http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8453694.stm. Erişim tarihi: 2010-06-05. 
  66. ^ Gil Ronen. (January 11, 2010). "Israel Warns Turkey over Mossad Drama". IsraelNationalNews.com. Arutz Sheva Syndication. http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/135468. Erişim tarihi: 2010-06-05. 
  67. ^ Березинцева О.. "Israel revenged on Turkey". Коммерсантъ. http://www.kommersant.ru/doc-rss.aspx?DocsID=1302594. 
  68. ^ "Israel revenged on Nurkey for serial by placing Ambassador on a low chair.". РИА «Новости». 12.01.2010. http://www.rian.ru/world/20100112/204066311.html. Erişim tarihi: 2010-06-06. 
  69. ^ "Israel apologised to Turkish Ambassador". Коммерсантъ. 13.01.2010. http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=1302793&NodesID=5. Erişim tarihi: 2010-06-06. 
  70. ^ "Турция поссорилась с Израилем из-за сериала: израильские дипломаты еще и унизили ее посла". Newsru.com. 12 января 2010. http://www.newsru.com/arch/world/12jan2010/posol.html. Erişim tarihi: 2010-06-06. 
  71. ^ a b "Erdogan: anti-Semitism is a crime against humanity". Newsru.com. 3 февраля 2009. http://newsru.co.il/mideast/03feb2009/erdogan8006.html. Erişim tarihi: 2010-05-10. 
  72. ^ "Kopekler girermis, Yahudiler ve Ermeniler giremezmis!". Radikal. http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetay&Date=7.1.2009&ArticleID=915950. 
  73. ^ a b c США недовольны ростом антисемитизма в Турции
  74. ^ Harut Sassounian. (January 29, 2009). "Major American-Jewish Organizations may no Longer Back Turkey in Congress". The Huffington Post. http://www.huffingtonpost.com/harut-sassounian/major-american-jewish-org_b_161346.html. Erişim tarihi: 2010-06-06. 
  75. ^ a b Rubin B. (January 12, 2009). "Turkey: Antisemitism Gets Out of Control". Global Politician. http://www.globalpolitician.com/25397-turkey-antisemitism-jewish-israel-terror. Erişim tarihi: 2010-06-06. 
  76. ^ Zagury L. (June 19, 2010). "Anti-Semitism is moving into the mainstream". Aish.com. http://www.aish.com/jw/id/96549499.html. Erişim tarihi: 2010-07-16. 
  77. ^ a b "Bombings at Istanbul Synagogues Kill 23". Fox Broadcasting Company. 16.11.2003. http://www.foxnews.com/story/0,2933,103157,00.html. Erişim tarihi: 2010-04-24. "Security has been tight at Neve Shalom since a 1986 attack when gunmen killed 22 worshippers and wounded six during a Sabbath service. That attack was blamed on the radical Palestinian militant Abu Nidal. The Iranian-backed Shiite Muslim group Hezbollah carried out a bomb attack against the synagogue in 1992, but no one was injured" 
  78. ^ "Neve Shalom Synagogue". Istanbul Metropolitan Municipality. 2008. http://www.ibb.gov.tr/sites/ks/en-US/1-Places-To-Go/synagogues-churchs/Pages/neve-shalom-synagogue.aspx. Erişim tarihi: 2010-06-06. 
  79. ^ Reeves P.. "Mystery surrounds «suicide» of Abu Nidal, once a ruthless killer and face of terror". The Independent. http://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/mystery-surrounds-suicide-of-abu-nidal-once-a-ruthless-killer-and-face-of-terror-640464.html. 
  80. ^ Arsu S., Filkins D.. "20 in Istanbul Die in Bombings At Synagogues". The New York Times. http://www.nytimes.com/2003/11/16/world/20-in-istanbul-die-in-bombings-at-synagogues.html. 
  81. ^ "The number of casualities of terrorist attacks in Istanbul reached 25". Newsru.com. 18 ноября 2003. http://www.newsru.com/world/18nov2003/terakt2.html. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  82. ^ Kurbanların çoğu Türktü.
  83. ^ "The terrorist acts on Turkish sinagogues were conducted by Great Eastern Islamic Raiders' Front". Newsru.com. 15 ноября 2003. http://www.newsru.com/arch/world/15Nov2003/vzr.html. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  84. ^ "Film clue to Turkey Jewish attack". BBC. 17 November 2003. http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/3276549.stm. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  85. ^ "Al Qaeda associates jailed for Istanbul bombings". ABC New Online. February 17, 2007. http://www.abc.net.au/news/newsitems/200702/s1850227.htm. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  86. ^ "Global Anti-Semitism: Selected Incidents Around the World in 2003". Anti-Defamation League. http://www.adl.org/Anti_semitism/anti-semitism_global_incidents_2003.asp. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  87. ^ "Turks almost committed a Jewish pogrom during the Euro Cup". MIGsport.com. Mignews. 7 января 2009. http://migsport.co.il/news/sport/070109_81223_01412.html. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  88. ^ "Israeli basketball team flees game amid protest". CBC/Radio-Canada. January 7, 2009. http://www.cbc.ca/sports/basketball/story/2009/01/06/israel-game-demonstration.html. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  89. ^ Tutuklu IHH militan? nedeniyle Turk Yahudilerine ac?k tehdit
  90. ^ Гольд М. (02.06.2009). "Оскорбил – в тюрьму!". Jewish News. http://jn.com.ua/Antisemitism/turkey_0206.html. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  91. ^ "Antisemitism in the Turkish Media. Part II. Turkish Intellectuals Against Antisemitism". MEMRI. http://www.memri.org/report/en/0/0/0/0/0/0/1371.htm. 
  92. ^ "Turkish Jews secutirty is reinforced in Turkey". Federation of Jewish Communities of Russia. 4 июня 2010. http://www.jewish.ru/news/world/2010/06/news994285941.php. Erişim tarihi: 2010-06-09. 
  93. ^ "Turkey boosts security for Jewish residents amid protests". Hurriyet Daily News and Economic Review. June 2, 2010. http://www.hurriyetdailynews.com/n.php?n=turkey-boosts-security-for-its-jews-amid-protests-2010-06-02. Erişim tarihi: 2010-06-11. 
  94. ^ "Turkish Prime Minister: anti-Semitism is a crime against humanity.". REGNUM. 28.02.2010. http://www.regnum.ru/news/1258332.html. Erişim tarihi: 2010-06-07. 
  95. ^ "Turkey Determined Against Anti-Semitism, Racism, Xenophobia". Journal of Turkish Weekly (JTW). 27 January 2010. http://www.turkishweekly.net/news/96557/turkey-determined-against-anti-semitism-racism-xenophobia.html. Erişim tarihi: 2010-06-11. 
  96. ^ "Turkish Prime Minister blaimed for anti-Semitism". Труд. http://www.trud.ru/article/26-01-2010/235510_premjera_turtsii_obvinili_v_antisemitizme.html. 
  97. ^ "Istael accused Erdogan in anti-Semitism". TREND. 26.01.2010. http://ru.trend.az/regions/met/israel/1625935.html. Erişim tarihi: 2010-06-08. "Несмотря на то, что на международных форумах Эрдоган постоянно заявляет, что антисемитизм является преступлением против человечности, он по-прежнему «косвенно подстрекает или поощряет» антисемитизм в Турции" 
  98. ^ "Атмосфера страха". Agency of Jewish News. 02.02.2009. http://aen.ru/?page=brief&article_id=52255&PHPSESSID=kjo6ee9l3565fkivpfhjf9knr0. Erişim tarihi: 2010-06-08. 
  99. ^ "Jewish organizations in US raise concerns of anti-Semitism sentiments in Turkey". PanArmenian.Net. 23 января 2009. http://www.panarmenian.net/rus/world/news/28194/Еврейские_организации_США_выражают_обеспокоенность_проявлениями_антисемитизма_в_Турции. Erişim tarihi: 2010-06-08. 
  100. ^ "Турецкое правительство не разжигает антисемитские настроения в стране — эксперты". TREND. 28.01.2010. http://ru.trend.az/news/politics/foreign/1627386.html. Erişim tarihi: 2010-06-08. 
  101. ^ Mouradian K. (November 15, 2007). "The Betrayal of Turkish Jews". Jewcy. http://www.jewcy.com/cabal/turkish_jews. Erişim tarihi: 2010-05-24. 
  102. ^ "Эрдоган: Израиль должен положить конец спекуляции антисемитизмом". Росбалт. 1 июня 2010. http://www.rosbalt.ru/2010/06/01/741573.html. Erişim tarihi: 2010-06-09. 
  103. ^ "Серьезный удар по израильско-палестинскому урегулированию". International French Radio. 2 июня 2010. http://www.russian.rfi.fr/v-mire/20100602-sereznyi-udar-po-izrailsko-palestinskomu-uregulirovaniyu. Erişim tarihi: 2010-06-09. 
  104. ^ "Greek peacemakers: Tzahal attacked us with electrocution". ZMAN.com. 03.06.2010. http://www.zman.com/news/2010/06/03/75881.html. Erişim tarihi: 2010-06-11.