Türk lirası

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Türk Lirası sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Türk lirası
Türk lirası (Türkçe)
1 Türk lirası
1 Türk lirası
ISO 4217 Kodu TRY (2005 yılından önce TRL)
Kullanıcı(lar) Türkiye Türkiye
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti KKTC
Enflasyon  % 7,80 (Türkiye, Ekim 2012)
Kaynak [1]
Altbirim
1/100 Kuruş
Sembol Turkish lira symbol 8x10px.png
Madeni paralar
Sıkça kullanılan 5 kr, 10 kr, 25 kr, 50 kr, Turkish lira symbol 8x10px.png 1
Nadiren kullanılan 1 kr
Banknotlar
Sıkça kullanılan Turkish lira symbol 8x10px.png 5, Turkish lira symbol 8x10px.png 10, Turkish lira symbol 8x10px.png 20, Turkish lira symbol 8x10px.png 50, Turkish lira symbol 8x10px.png 100
Nadiren kullanılan Turkish lira symbol 8x10px.png 200
Merkez bankası Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Website www.tcmb.gov.tr
Yazıcı TCMB Banknot Matbaası
Website www.tcmb.gov.tr

Türk lirası (sembolü: ₺; ISO 4217 kodu: TRY), Türkiye'de ve Kuzey Kıbrıs'ta kullanılan para birimi. Türk lirasının alt birimi kuruştur. Türkiye'de para basma yetkisi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasına aittir.[1]

Paradaki 0'ları atmak amacıyla 31 Ocak 2005'te geçici olarak tedavülden kaldırılmış ve yerine Yeni Türk lirası kullanılmaya başlanmıştır. YTL'den TL'ye geçişin tamamlanması nedeniyle 1 Ocak 2009 tarihinde yeniden tedavüle girmiştir. Fakat 2009'da tedavüle giren paralarda YTL'de olduğu gibi 6 sıfır bulunmamaktadır. YTL'nin alt birimi Yeni Kuruş'tur.

Bugüne kadar Türk lirasının önyüzünde sadece Mustafa Kemal Atatürk ve İsmet İnönü'nün resmi bulunmuştur. Ne var ki İsmet İnönü sadece cumhurbaşkanlığı döneminde (1938-1950) Türk lirasının ön yüzünde yer alabildi. Ayrıca Yunus Emre, II. Mehmed, Mehmet Akif Ersoy, ve Cahit Arf gibi Türk büyüklerinin resimleri ise Türk lirasının bazı emisyonlarının arkayüzünde yer almıştır.

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

İlk lira Sultan Abdülmecid döneminde 5 Ocak 1843’te Osmanlı lirası adıyla basıldı. Kağıt para basılmadan önce kullanılan bu Osmanlı altın parasına Sarı lira denirdi. 2 Haziran 1854’te çeyrek lira ve 18 Şubat 1855’te de iki buçukluk ve beşibiryerdelerin basılmasına başlandı.[2]

Cumhuriyet'in ilanından sonra 30 Aralık 1925 tarih ve 701 Sayılı Mevcut Evrak-ı Nakdiye'nin Yenileriyle İstibdaline Dair Kanun kabul edilerek ilk Türk banknotlarının bastırılmasına karar verilmiştir.[3]

1927'de dolaşıma çıkarılan ön yüzünde Atatürk'ün resminin yer aldığı banknot

Cumhuriyet dönemindeki ilk kağıt paralar 1927'de İngiltere'de, Thomas de la Rue şirketi tarafından 88 bin İngiliz altınına basılmıştır. 1927'de harf devrimi henüz gerçekleşmediği için paraların üzerinde Latin harfleri yoktu. 1927 yılında basılan 1, 5 ve 10 lirada Atatürk'ün resmi filigranda gözükmekteydi. Diğer paralarda ise Atatürk hem filigranda hem de resim olarak gözükmektedir. İlk paraların üzerinde eski Türkçe ve Fransızca yazılar ile dönemin Maliye Bakanı Mustafa Abdülhalik Renda'nın imzası vardı. Paraların yeniden Latin harfleriyle piyasaya çıkması büyük bir masraf olduğu için 1927'de basılan paralar 1928'deki harf devriminden sonra da yıllarca yürürlükte kalmıştır. 1937'de tedavüle giren Latin harfli paraların hepsinde Atatürk resimleri bulunmaktaydı.[4]

Eylül 1927'den 11 Kasım 1938'e kadar basılan kağıt paraların üzerinde Mustafa Kemal'in resimleri yer almıştır. İsmet İnönü ilk kez cumhurbaşkanı seçildiğinde Londra'ya haber verilerek basılmakta olan paralardan Atatürk'ün resimleri çıkarılmış yerine İnönü'nün resimleri konulmuştur. 1938 yılından 1951 yılına kadar paralarda İnönü'nün resimleri yer almıştır.[5]

Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar 9 emisyon grubunda 24 farklı değerde, 126 tertip banknot dolaşıma çıkarılmıştır. İlk altı emisyon grubundaki banknotların tamamı ile Yedinci Emisyon Grubundaki banknotların bir kısmı değişik tarihlerde dolaşımdan kaldırılmış ve 10 yıllık zamanaşımı sürelerinin sonunda değerlerini yitirmiştir.

Simgesi[değiştir | kaynağı değiştir]

TCMB tarafından, Türk Lirası'nın itibarının perçinlenmesi ve dünyada bilinirliğinin artırılması amacıyla 8 Eylül 2011 tarihinde TL Simgesi Yarışması düzenlenmiş, yarışma sonucunda yeni simge belirlenerek 1 Mart 2012 tarihinde Başbakan Recep Tayyip Erdoğan tarafından duyurulmuştur.[6]

Tülay Lale'nin tasarımı yeni simge (Turkish lira symbol 8x10px.pngküçük), yarım çıpa halindeki L harfi içine yerleştirilmiş yukarı doğru çift çizgili küçük T harfinden oluşmaktadır. Çift çizgi doğu-batı köprüsü ve istikrarı, çıpa ise yükselişi ve güveni temsil eder.[7]

Emisyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Birinci emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Dönemin Maliye Bakanı Abdülhalik Renda başkanlığındaki komisyon tarfından 1, 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 liralık kupürlerden oluşan banknotlar belirlenmiş; basım, bir İngiliz firması olan De La Rue tarafından filigranlı kâğıtlara kabartma olarak basılmıştır.

Bu emisyon grubundaki banknotlar 1 Kasım 1928 Harf Devrimi'nden önce bastırıldığı için ana metinleri Eski Türkçe, kupür değerleri ise Fransızca olarak yazılmıştır.

Bu banknotlar 5 Aralık 1927 tarihinde dolaşıma çıkarılmıştır. Tedavülde bulunan mevcut evrak-ı nakdiyeler ise, 4 Aralık 1927 tarihinden itibaren dolaşımdan çekilerek 4 Eylül 1928 tarihinde değerlerini yitirmişlerdir.

Birinci emisyon (E1 serisi) (1927)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
E1 1 TL arka yüz.jpg E1 1 TL ön yüz.JPG 1 Lira 90 × 166 mm Zeytuni yeşil Meclis Binası, Ankara Kalesi, karasabanla çift süren bir köylü Eski Başbakanlık Binası 5 Aralık 1927 25 Nisan 1939
E1 5 TL ön yüz.jpg E1 5 TL arka yüz.JPG 5 Lira 94 × 170 mm Koyu mavi Ankara Kalesi, Bozkurt ve Meclis Binası Ak Köprü 5 Aralık 1927 15 Ekim 1937
E1 10 TL ön yüz.jpg E1 10 TL arka yüz.JPG 10 Lira 99 × 175 mm Eflatun Ankara Kalesi ve Bozkurt Ankara Kalesi'nden bir görünüm 5 Aralık 1927 16 Mayıs 1938
E1 50 TL ön yüz.jpg E1 50 TL arka yüz.jpg 50 Lira 108 × 185 mm Kahverengi ve zeytuni yeşil Ortada bir motif, sağda Atatürk portresi Afyon şehrinden bir görünüm 5 Aralık 1927 1 Nisan 1938
E1 100 TL ön yüz.jpg E1 100 TL arka yüz.jpg 100 Lira 112 × 189 mm Zeytuni yeşil Atatürk portresi Bir köy resmi 5 Aralık 1927 1 Mart 1938
E1 500 TL ön yüz.jpg E1 500 TL arka yüz.jpg 500 Lira 120 × 194 mm Kahverengi ve sarı Solda Sivas Gökmedrese, sağda Atatürk portresi Sivas şehrinden bir görünüm 5 Aralık 1927 15 Haziran 1939
E1 1000 TL ön yüz.jpg E1 1000 TL arka yüz.jpg 1.000 Lira 124 × 201 mm Koyu mavi Atatürk portresi Sakarya demiryolu hattı 5 Aralık 1927 15 Haziran 1939
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

İkinci emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

3 Ekim 1931 tarihinde Merkez Bankası faaliyete geçmiş para basma yetkisi bu kuruluşa verilmiştir. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kurulduktan sonra, harf devriminden önce basılan eski yazılı banknotlar, latin alfabesi ile basılmış yeni banknotlarla değiştirilmiştir.

Latin alfabesi ile hazırlanmış yeni banknotlar, 9 farklı değerde ve 11 tertipten oluşmaktadır. Söz konusu banknotlardan 50 Kuruşluk Almanya'da, diğerleri ise İngiltere'de bastırılmıştır.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası tarafından dolaşıma ilk çıkarılan banknot olan 5 Türk Liralık banknotu da içeren İkinci Emisyon Grubu banknotlar, 1937-1944 yılları arasında tedavüle çıkarılmıştır.

İkinci Emisyon Grubu içinde hem Atatürk, hem de İnönü portreli banknotlar yer almaktadır.

Bu emisyon grubu içinde İngiltere'de bastırılan ancak, İkinci Dünya Savaşı sırasında banknotları Türkiye'ye getiren geminin Pire Limanında hücuma uğrayıp batması sonucunda denize dökülen İnönü resimli 50 Kuruşluk ve 100 Türk Liralık banknotlar ile yine İngiltere'de bastırılan ancak, Londra'daki bir hava hücumu sırasında basıldığı matbaa zarar gören 50 Türk Liralık banknotlar dolaşıma verilmemiştir.

İkinci emisyon (E2 serisi) (1937 - 1942)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
50 Kurus on.jpg 50 Kurus arka.jpg 50 Kuruş 55 × 125 mm Ön yüz : Sarı ve açık yeşil
Arka yüz : Yeşil ve kahverengi
İsmet İnönü'nün portresi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Eski İdare Merkezi Binası 26 Haziran 1944 1 Ağustos 1947
1 Turk Lirası on.jpg 1 Turk Lirası arka.jpg 1 Lira 60 × 135 mm Mor Boğaziçi'nden bir görünüm 25 Nisan 1942 1 Ağustos 1947
2 Bucuk Turk Lirası on.jpg 2 Bucuk Turk Lirası arka.jpg 2,5 Lira 65 × 145 mm Zeytuni yeşil Atatürk portresi Ankara Zafer Anıtı 25 Nisan 1939 15 Temmuz 1952
5 Turk Lirası on.jpg 5 Turk Lirası arka.jpg 5 Lira 70 × 155 mm Ön yüz : Mavi
Arka yüz : Yeşil
Güvenlik Anıtı 15 Ekim 1937 10 Kasım 1952
E-2 10 TL on.jpg E-2 10 TL arka.jpg 10 Lira 75 × 165 mm Kiremit rengi Ankara Kalesi'nden bir görünüm 16 Mayıs 1938 2 Haziran 1952
E-2 50 TL on.jpg E-2 50 TL arka.jpg 50 Lira 80 × 175 mm Eflatun Ankara keçileri 1 Nisan 1938 2 Haziran 1952
E-2 100 TL on.jpg E-2 100 TL arka.jpg 100 Lira 85 × 185 mm Koyu kahverengi Çanakkale Boğazı'ndan bir görünüm 1 Mart 1938 15 Ekim 1942
E-2 500 TL on.jpg E-2 500 TL arka.jpg 500 Lira 90 × 195 mm Zeytuni yeşil Rumelihisarı'ndan bir görünüm 15 Haziran 1939 24 Nisan 1946
E2 500 TL on.jpg E2 500 TL arka.jpg İsmet İnönü'nün portresi 18 Kasım 1940 24 Nisan 1946
E-2 Ataturk 1000 TL on.jpg E-2 Ataturk 1000 TL arka.jpg 1.000 Lira 95 × 205 mm Arduvaz mavisi Atatürk portresi Güvenlik Anıtı 15 Haziran 1939 24 Nisan 1946
E-2 İnonu 1000 TL on.jpg E-2 İnonu 1000 TL arka.jpg İsmet İnönü'nün portresi 18 Kasım 1940 24 Nisan 1946
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

Üçüncü emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Tamamı İsmet İnönü portreli olarak bastırılmıştır. 1942-1947 yılları arasında dolaşıma çıkarılmıştır. 6 farklı değerde, 7 tertip olarak İngiltere, Almanya ve Amerika'da bastırılmıştır.

Üçüncü emisyon (E3 serisi) (1942 - 1947)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
E-3 2,5 TL on.jpg E-3 2,5 TL arka.jpg 2,5 Lira 65 × 145 mm Eflatun ve kahverengi İsmet İnönü'nün portresi Ankara Halkevi 27 Mart 1947 15 Temmuz 1952
E-3 10 TL on.jpg E-3 10 TL arka.jpg 10 Lira 65 × 155 mm Turuncu ve bej Mahalli giysiler içinde üç Türk köylü kadını 15 Ocak 1942 1 Nisan 1950
E-3 50 TL on.jpg E-3 50 TL arka.jpg 50 Lira 80 × 175 mm Ön yüz : Eflatun ve yeşil
Arka yüz : Eflatun
Ankara keçileri 25 Nisan 1942 1 Aralık 1951
E-3 100 TL on.jpg E-3 100 TL arka.jpg 100 Lira 75 × 175 mm Kahverengi Üzüm salkımı tutan kız 15 Ağustos 1942 25 Nisan 1946
E-3 500 TL on.jpg E-3 500 TL arka.jpg 500 Lira 85 × 185 mm Zeytuni yeşil Ankara Sanat Okulu'nda uygulamalı ders yapan öğrenciler 24 Nisan 1946 15 Nisan 1953
E-3 1000 TL on.jpg E-3 1000 TL arka.jpg 1.000 Lira 95 × 195 mm Mavi İzciler 24 Nisan 1946 15 Nisan 1953
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

Dördüncü emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

2 farklı değerde, 3 tertip olarak Amerika Birleşik Devletleri'nde bastırılmıştır. 1947 ve 1948 yıllarında dolaşıma çıkarılan banknotların tamamı İsmet İnönü portreli olarak bastırılmıştır.

Dördüncü emisyon (E4 serisi) (1947 - 1948)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
E-4 10 TL on.jpg E-4 10 TL arka.jpg 10 Lira 75 × 165 mm Kırmızı İsmet İnönü'nün portresi Sultan Ahmet Çeşmesi 17 Şubat 1947 2 Haziran 1952
E-4 100 TL on.jpg E-4 100 TL arka.jpg 100 Lira 83 × 181 mm Yeşil Rumeli Hisarı'ndan bir görünüm 18 Temmuz 1947 10 Ekim 1952
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

Beşinci emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

Beşinci Emisyon Grubu banknotlar, 7 farklı değerde, 32 tertip olarak basılmış ve 1951-1971 yılları arasında dolaşıma çıkarılmıştır.

Dolaşıma verilen banknotlar 1958 yılında Banknot Matbaası kuruluncaya kadar Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere veya Almanya'da bastırılmış olup Türkiye'de basılan ilk banknot Beşinci Emisyon Grubu III. Tertip 100 Türk Liralık banknottur. Halk arasında "Mor Binlik" olarak adlandırılan 1.000 Türk Liralık banknot da bu emisyon grubu içinde yer almaktadır.

Beşinci emisyon (E5 serisi) (1952 - 1971)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
E-5 2,5 TL on.jpg E-5 2,5 TL arka.jpg 2,5 Lira 65 × 145 mm Kırmızımtrak eflatun Atatürk portresi Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası İdare Merkezi Ankara Eski Binası 15 Temmuz 1952 20 Ekim 1966
E-5 5 TL on.jpg E-5 5 TL arka.jpg 5 Lira 68 × 150 mm Mavi Fındık toplayan köylü kızları 10 Kasım 1952 8 Ocak 1968
E-5 10 TL on.jpg E-5 10 TL arka.jpg 10 Lira 71 × 155 mm Yeşil Edirne Meriç Köprüsü 2 Haziran 1952 4 Temmuz 1966
E-5 50 TL on.jpg E-5 50 TL arka.jpg 50 Lira 74 × 160 mm Kahverengi Ulus'taki Zafer Anıtı'ndan bir figür 1 Aralık 1951 7 Mayıs 1979
E-5 100 TL on.jpg E-5 100 TL arka.jpg 100 Lira 80 × 170 mm Zeytuni yeşil Gençlik Parkı'ndan bir görünüm 10 Ekim 1952 12 Nisan 1976
E-5 500 TL on.jpg E-5 500 TL arka.jpg 500 Lira 80 × 170 mm Kahverengi İstanbul Sultan Ahmet Camii, Dikilitaş ve Hipodrom 15 Nisan 1953 1 Eylül 1976
E-5 1000 TL on.jpg E-5 1000 TL arka.jpg 1.000 Lira 80 × 170 mm Eflatun Rumeli Hisarı'ndan Boğaziçi'nin bir görünümü 15 Nisan 1953 7 Mayıs 1979
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

Altıncı emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

E6 banknotlar 7 farklı değerde, 18 tertipten oluşmaktadır. 1966-1983 yılları arasında dolaşıma çıkarılan bu banknotlardan I. Tertip 20 Türk lirası İngiltere'de, diğerleri ise Türkiye'de basılmıştır.

Altıncı emisyon (E6 serisi) (1966–1983)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
5 Old TL obverse.jpg 5 Old TL reverse.jpg 5 Lira 135 × 60 mm Eflatun Atatürk portresi Manavgat Şelalesi'nden bir görünüm 8 Ocak 1968 16 Mayıs 1983
10 Old TL obverse.jpg 10 Old TL reverse.jpg 10 Lira 140 × 65 mm Zeytuni yeşil Kız Kulesi 4 Temmuz 1966 21 Eylül 1981
20 Old TL obverse.jpg 20 Old TL reverse.jpg 20 Lira 143 × 66 mm Kırmızı Anıtkabir 15 Haziran 1966 21 Ağustos 1987
50 Old TL obverse.jpg 50 Old TL reverse.jpg 50 Lira 160 × 71 mm Açık kahverengi Topkapı Sarayı'ndaki Mermer Çeşme 9 Nisan 1976 21 Ağustos 1987
100 Old TL obverse.jpg 100 Old TL reverse.jpg 100 Lira 170 × 77 mm Ön yüz : Yeşil
Arka yüz : Kahverengi
Ağrı Dağı 15 Mayıs 1972 5 Mayıs 1986
500 Old TL obverse.jpg 500 Old TL reverse.jpg 500 lira 170 × 80 mm Zeytuni yeşil ve mavi İstanbul Üniversitesi Girişi 1 Eylül 1971 15 Haziran 1984
E6 1.000 TL ön yüz.jpg E6 1.000 TL arka yüz.jpg 1000 lira 170 × 82 mm Mor Boğaziçi Köprüsü 29 Mayıs 1978 29 Eylül 1986
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

Yedinci emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

1979 yılından itibaren dolaşıma verilmeye başlanan E7 grubu banknotlar 2002 yılı itibariyle 15 farklı değerde, 36 tertipten oluşmaktadır. Banknotların tamamı Türkiye'de basılmıştır.

E7 Emisyon Grubu banknotlar 1 Ocak 2006 tarihinde tedavülden kaldırılmıştır.

1980'li yıllar serileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yedinci emisyon (E7 serisi) (1979 - 1989)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
10 Old Turkish lira.jpg 10 TL reverse.jpg 10 Lira 122 × 55 mm Pembe ve zeytuni yeşil Atatürk portresi Atatürk'e çiçek sunan çocuk öğrenci grubu 25 Aralık 1979 21 Ağustos 1987
100 TL obverse.jpg 100 TL reverse.jpg 100 Lira 131 × 61 mm Erguvan ve kahverengi Ankara Kalesi, Mehmet Âkif Ersoy'un portresi, müze haline getirilen Ankara'daki evi ve İstiklâl Marşımızın ilk iki dörtlüğü 26 Aralık 1983 21 Ağustos 1989
500 TL obverse.jpg 500 TL reverse.jpg 500 Lira 140 × 72 mm Mavi İzmir Saat Kulesi 1 Temmuz 1983 21 Ağustos 1989
1000 TL obverse.jpg 1000 TL reverse.jpg 1 000 Lira 140 × 72 mm Mor Fatih Sultan Mehmed ve İstanbul 31 Mart 1986 3 Ağustos 1992
1. versiyon 1. versiyon 5.000 Lira 140 × 72 mm Kahverengi, oranj ve mavi Mevlana Müzesi ve Muhammed Celaleddin-i Rumi figürü 2 Kasım 1981 31 Ocak 1994
2. ve 3. versiyon 2. ve 3. versiyon 146 × 72 mm Kahverengi ve yeşil 29 Temmuz 1985 31 Ocak 1994
4. versiyon 4. versiyon Afşin Elbistan Termik Santrali 28 Mayıs 1990 31 Ocak 1994
10000 TL obverse.jpg E7 10 000 TL arka yüz.jpg 10 000 lira 146 × 72 mm Ön yüz : Mor ve yeşil
Arka yüz : Yeşil
Mimar Sinan ve Selimiye Camii 25 Ekim 1982 15 Aralık 1995
20000 TL obverse.jpg 20000 TL reverse.jpg 20 000 lira 152 × 76 mm Ön yüz : Bordo kırmızı
Arka yüz : Mor
Ankara Merkez Bankası Genel Müdürlük Binası 9 Mayıs 1988 9 Eylül 1997
50000 TL 1994 obverse.jpg 50000 TL 1994 reverse.jpg 50 000 lira 152 × 76 mm Yeşil Türkiye Büyük Millet Meclisi binası 15 Mayıs 1989 5 Kasım 1999
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

1990-2005 serileri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yedinci emisyon (E7 serisi) (1990–2005)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
100000 lira obverse.jpg 100000 lira reverse.jpg 100 000 lira 158 × 76 mm Kahverengi ve yeşil Atatürk portresi Atatürk'e çiçek sunan öğrenci grubu 11 Kasım 1991 4 Kasım 2001
250000 TL obverse.jpg 250000 TL reverse.jpg 250 000 lira 158 × 76 mm Mavi Kızılkule 2 Ekim 1992 1 Ocak 2006
500000 TL obverse.jpg 500000 TL reverse.jpg 500 000 lira 160 × 76 mm Mor Çanakkale Şehitleri Anıtı 18 Mart 1993 1 Ocak 2006
1 Million TL obverse.jpg 1 Million TL reverse.jpg 1 000 000 lira 160 × 76 mm Bordo ve mavi Atatürk Barajı ve Hidroelektrik Santrali 16 Ocak 1995 1 Ocak 2006
5 Million TL obverse.jpg 5 Million TL reverse.jpg 5 000 000 lira 162 × 76 mm Pastel sarı ve yeşilimsi kahverengi Anıtkabir 6 Ocak 1997 1 Ocak 2006
10 Million TL obverse.jpg 10 Million TL reverse.jpg 10 000 000 lira 162 × 76 mm Ön yüz : Kırmızı
Arka yüz : Mavi ve kırmızı
Piri Reis Haritası 5 Kasım 1999 1 Ocak 2006
E7 20.000.000 ön yüz.jpg E7 20.000.000 arka yüz.jpg 20 000 000 lira 162 × 76 mm Yeşil Efes Antik Kenti 5 Kasım 2001 1 Ocak 2006
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

Sekizinci emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

28 Ocak 2004 tarih ve 5083 sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun" gereğince Türkiye'de ilk kez gerçekleştirilen Türk lirasından 6 sıfır atma operasyonu kapsamında 1 Ocak 2005 tarihinden itibaren dolaşıma verilmiştir. E8 Grubu banknotlar 6 farklı değerden oluşmaktadır. Bu banknotların tamamı Türkiye'de basılmıştır.

E8 Emisyon Grubu banknotlar 1 Ocak 2010 tarihinde tedavülden kaldırıldı.

Sekizinci emisyon (E8 serisi) (2005 - 2009)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
1 YTL ön.jpg 1 YTL arka.jpg 1 lira 160 × 76 mm Bordo ve mavi Atatürk portresi Atatürk Barajı ve Hidroelektrik Santrali 1 Ocak 2005 1 Ocak 2010
5 YTL ön.jpg 5 YTL arka.jpg 5 lira 162 × 76 mm Pastel sarı ve yeşilimsi kahve Anıtkabir 1 Ocak 2005 1 Ocak 2010
10 YTL ön.jpg 10 YTL arka.jpg 10 lira 162 × 76 mm Ön yüz : Kırmızı
Arka yüz : Mor ve kırmızı
Piri Reis Haritası 1 Ocak 2005 1 Ocak 2010
20 YTL ön.jpg 20 YTL arka.jpg 20 lira 162 × 76 mm Yeşil Efes 1 Ocak 2005 1 Ocak 2010
50 YTL ön.jpg 50 YTL arka.jpg 50 lira 152 × 81 mm Ön yüz : Turuncu
Arka yüz : Açık Kahverengi ve Turuncu
Kapadokya 1 Ocak 2005 1 Ocak 2010
100 YTL ön.jpg 100 YTL arka.jpg 100 lira 158 × 81 mm Mavi İshak Paşa Sarayı 1 Ocak 2005 1 Ocak 2010
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

1 Yeni Türk Liralık Banknotun Güvenlik Özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

1 YTL ön.jpg
1 YTL arka.jpg
Emniyet Şeridi[değiştir | kaynağı değiştir]

Arka yüzde kesik gümüşi çizgilerden oluşur. Banknot ışığa tutulduğunda düz bir hat şeklini alır ve her iki yüzden görülür. Üzerinde "TCMB" harfleri bulunur.

Bir YTL Emniyet Şeridi 1.gif Bir YTL Emniyet Şeridi 2.gif

Gizli görüntü[değiştir | kaynağı değiştir]

Banknotun yatay konumda, göz hizasında ışığa doğru tutulması halinde görülebilen "TC" harflerinden oluşan gizli görüntü.

Bir YTL Gizli Görüntü 1.gif Bir YTL Gizli Görüntü 2.gif

Filigran[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön ve arka yüzde, banknot ışığa tutulduğunda görülebilen, Atatürk portresinin küçüğünden ve 1 rakamından oluşan filigran.

Bir YTL Filigran.gif

Bütünleşik görüntü[değiştir | kaynağı değiştir]

Banknot ışığa tutulduğunda, arka yüzdeki parçayla birbirini tamamlayan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası amblemi.

Ön Taraf Arka Taraf Bütünleşik Hali
Bir YTL Bütünleşik Görüntü Ön Taraf.gif Bir YTL Bütünleşik Görüntü Arka Taraf.gif Bir YTL Bütünleşik Görüntü.gif
Mikro yazı[değiştir | kaynağı değiştir]

Atatürk portresinin altındaki yatay şeridin altında büyüteçle okunabilen "BİR" yazısı.

Bir YTL Mikro Yazı.gif

Kabartma Baskı[değiştir | kaynağı değiştir]

Ön yüzde parmakla dokunulduğunda hissedilebilen kabartma baskı.

Kabartma Baskı 1 YTL.gif Bir YTL Kabartma Baskı.gif

Diğer güvenlik özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]
  • Ultraviyole ışık altında görülebilen kırmızı ve mavi renkte kılcal lifler.
  • Arka yüzün sol üst tarafında siyah, sağ alt tarafında kırmızı renkte basılı ve ultraviyole ışık altında parlayan seri ve sıra numaraları.
  • Ultraviyole ışık altında parlamayan özel banknot kağıdı.

Yeni Kuruş[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeni kuruş (YKr), Yeni Türk lirasının 100'de biri değerinde olan para birimidir.

1 Ocak 2005 tarihinden itibaren tedavüle çıkmıştır ve değeri 10.000 Türk lirası 1.000.000 kuruşa eşittir. 1 Ocak 2009 tarihinde kuruşun tedavüle girmesi ile birlikte tedavülden kalkmıştır.

Değeri Ağırlığı (gr) Çapı (mm) Kalınlığı(mm) Kenar Özelliği Metal (%) Arka tarafı Ön tarafı
1 YKr 2,7 17 1,65 Düz Cu 70, Zn 30 1 YKr (arka) 1 YKr (ön)
5 YKr 2,95 17 1,7 Düz Cu 65, Ni 18, Zn 17 5 YKr (arka) 5 YKr (ön)
10 YKr 3,85 19,25 1,7 Düz Cu 65, Ni 18, Zn 17 10 YKr (arka) 10 YKr (ön)
25 YKr 5,3 21,5 1,9 Tırtıllı Cu 65, Ni 18, Zn 17 25 YKr (arka) 25 YKr (ön)
50 YKr 6,9 23,85 1,95 İri Şeklinde Tırtıl Halka:
Cu 81, Ni 4, Zn 15
Göbek:
Cu 75, Ni 15, Zn 10
50 YKr (arka) 50 YKr (ön)
1 YTL 8,3 26,15 1,95 Aralıklı Tırtıl Halka:
Cu 75, Ni 15, Zn 10
Göbek:
Cu 81, Ni 4, Zn 15
1 Lira (ön) 1 Lira (arka)

Dokuzuncu emisyon[değiştir | kaynağı değiştir]

5083 sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun"un[9] 1'inci maddesi uyarınca, Bakanlar Kurulu Yeni Türk lirası ve Yeni Kuruş'ta yer alan "Yeni" ibarelerini kaldırmaya yetkili kılınmış olup "Yeni" ibarelerinin 1 Ocak 2009 tarihinde kaldırılmasına ilişkin söz konusu Bakanlar Kurulu Kararı 5 Mayıs 2007 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

E9 Emisyon Grubu Türk lirası banknotlar 4 farklı sık bulunan ve 2 farklı nadir bulunan ( 100 ve 200 TL ) kupürden oluşmaktadır. Banknotların tamamı Türkiye'de basılmıştır.

Dokuzuncu emisyon (E9 serisi) (2009 >)
Resim Değeri Boyutları Ana rengi Bilgi Tarih
Önyüz Arkayüz Önyüz Arkayüz Tedavüle çıkarılışı Tedavülden çekilişi
5new Türk Lirası front.jpg 5new Türk Lirası reverse.jpg 5 lira 64 × 130 mm Açık Mor Atatürk portresi Ordinaryüs Prof. Dr. Aydın Sayılı’ın bir portresi, güneş sistemi, atomun yapısı, DNA ve ilk çağ mağara resimleri 8 Nisan 2013
10 Türk Lirası front.jpg 10 Türk Lirası reverse.jpg 10 lira 64 × 136 mm Kırmızı Ordinaryüs Prof. Dr. Cahit Arf’ın bir portresi, “Arf Değişmezi”nden alınan bir kesitin yanı sıra “aritmetik diziler, abaküs, sayılar ve bilgisayar teknolojisinin temeli olan sayısal sistemi belirten ikili (Binary) sayı sistemini ifade eden rakamlar 1 Ocak 2009
20 Türk Lirası front.jpg 20 Türk Lirası reverse.jpg 20 lira 68 × 142 mm Yeşil Mimar Kemaleddin’in bir portresi, “Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası”nın çizgisel bir çalışması ile “kemer, dairesel motif ve mimarinin üç boyutlu yapısını simgelemek üzere küp, küre, silindir” gibi formlar 1 Ocak 2009
50 Türk Lirası front.jpg 50 Türk Lirası reverse.jpg 50 lira 68 × 148 mm Turuncu Fatma Aliye Topuz’un bir portresi, “hokka, tüy kalem, kâğıt ve kitap” gibi figürler ile kadın zerafetini simgeleyen “çiçek” motifleri 1 Ocak 2009
100 Türk Lirası front.jpg 100 Türk Lirası reverse.jpg 100 lira 72 × 154 mm Mavi Itri’nin bir portresi, “notalar, kudüm ve ud gibi enstrümanlar” ile Itri’nin Mevlevi kişiliğine uygun olarak “ney üfleyen Mevlevi dervişi” figürü 1 Ocak 2009
200 Türk Lirası front.jpg 200 Türk Lirası reverse.jpg 200 lira 72 × 160 mm Mor Yunus Emre’nin bir portresi, “Yunus Emre’nin anıt mezarı, dizelerinde yer verdiği gül motifi, barışı ve kardeşliği simgeleyen güvercin motifi ile felsefesini en iyi vurgulayan ‘Sevelim, Sevilelim’ dizesi 1 Ocak 2009
Kaynaklar: TCMB - Turkish Banknotes.info

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Kanunu". http://www.mevzuat.adalet.gov.tr/html/448.html. Erişim tarihi: 1 Ocak 2009. 
  2. ^ "Türk lirasının 165 yıllık serüveni". http://ntvmsnbc.com/news/461099.asp#storyContinues. Erişim tarihi: 1 Ocak 2009. 
  3. ^ "tcmb.gov.tr - Cumhuriyet Dönemi Banknotları". http://www.tcmb.gov.tr/. Erişim tarihi: 1 Ocak 2009. 
  4. ^ "Türk Lirası 80 yaşında". Milliyet Pazar. http://www.milliyet.com.tr/2007/12/03/pazar/paz01.html. Erişim tarihi: 07-09-2011. 
  5. ^ Mustafa Armağan Korku Duvarını Yıkmak Küller Altında Yakın Tarih 4 (4. Baskı Nisan 2011) İsmet İnönü paraların üzerinden Atatürk'ün resimlerini neden kaldırmış? sf 28-29
  6. ^ "TL Simgesine İlişkin Basın Duyurusu". http://www.tcmb.gov.tr/yeni/duyuru/2012/DUY2012-18.htm. Erişim tarihi: 01.03.2012. 
  7. ^ "Türk lirasının yeni simgesi açıklandı". http://www.haber7.com/haber/20120301/Turk-Lirasinin-yeni-simgesi-aciklandi.php. Erişim tarihi: 01.03.2012. 
  8. ^ "TL Simgesi". http://www.tcmb.gov.tr/yeni/iletisimgm/TLSimge.php. Erişim tarihi: 01.03.2012. 
  9. ^ "Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Para Birimi Hakkında Kanun". http://www.darphane.gov.tr/mevzuat/kanunytl.htm. Erişim tarihi: 14 Ocak 2009.