Türkân Şoray

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Türkân Şoray
Genel bilgiler
Doğum 28 Haziran 1945 (1945-06-28) (69 yaşında)
Eyüp, İstanbul, Türkiye
Uyruk  Türkiye
Evlilik(ler)i Cihan Ünal (1983-1987)
Çocukları Yağmur Ünal
Ebeveyni Halit Şoray
Meliha Şoray
Meslek(ler) Oyuncu, senarist, yönetmen
Etkin yıllar 1960-günümüz
Altın Portakal Ödülleri
En İyi Kadın Oyuncu
1964 Acı Hayat
1968 Vesikalı Yarim
1987 Hayallerim, Aşkım ve Sen
1994 Bir Aşk Uğruna
1996 Yaşam Boyu Onur Ödülü
Ödüller
Altın Koza Film Festivali
En İyi Kadın Oyuncu
1973 Mahpus

Türkân Şoray, (d. 28 Haziran 1945, İstanbul), Türk oyuncu, senarist ve yönetmen. Türk sinemasında "Sultan"[1] lakabıyla anılmaktadır. 1960'larda sinema ile tanışmış, ilk sinema ödülü 1964 Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde "Acı Hayat" filmiyle en başarılı kadın oyuncu ödülünü[1] almıştır. Toplamda 222 filmde rol alan Şoray, dünyanın 'en çok film çeviren' kadın oyuncusudur[2][3]. Şoray, 12 Mart 2010 tarihinde Unesco Türkiye iyi niyet elçisi seçilmiş ve "Sevgiyle yapılamayacak bir şey yoktur diye düşünüyorum. Gücü sevgiyle birleştirirsek, birçok sorunun üstesinden gelebiliriz"[4] demiştir. Ayrıca Şoray'ın kendi adını taşıyan bir ilkokul vardır.

Sinema oyuncuları Hülya Koçyiğit, Filiz Akın ve Fatma Girik'le birlikte, Türk sinemasının bir dönemine damgasını vurmuş[5] dört önemli kadın oyuncudan biri kabul edilir. Bu dörtlü içerisinde, yönetmenlik yapan tek sinema oyuncusudur. Başrolünde kendisine eşlik eden Kadir İnanır ile oynadığı 1972 yapımlı Dönüş[6], 1976 yapımlı Bodrum Hakimi, 1973 yapımlı Azap'ın tek başına yönetmenliğini ve 1981 yapımlı Yılanı Öldürseler filminin Şerif Gören ile birlikte yapmıştır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'un Eyüp ilçesinde doğan Türkân Şoray memur bir ailenin ilk çocuğudur. Nazan ve Figen adında iki kızkardeşi daha olan Şoray'ın babası vefat etmişti. Annesi Meliha Şoray (1927-1984)'ın desteğiyle sinemaya adım atan Şoray, 1962 yılında Galatasaray eski Asbaşkanı Rüçhan Adlı (1923-1995) ile 20 yıl bir birliktelik yaşadı. Bu süre içinde birkaç defa ayrılıp barışan çift, Rüçhan Adlı'nın eşinden bir türlü boşanamaması yüzünden yollarını ayırdı. Türkân Şoray, 1995 Ağustos'unda hastaneye kaldırılan Adlı'yı son anlarına kadar yalnız bırakmadı. Tiyatro oyuncusu Cihan Ünal ile 1983'te evlenmiş 1987'de ayrılmış ve bu evlilikten Yağmur adlı bir kızları olmuştur.

Sinema Kariyeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Yeşilçam'a adım[değiştir | kaynağı değiştir]

Oturdukları Karagümrük'teki ev sahiplerinin kızı olan sinema oyuncusu Emel Yıldız ile bir film setine giden Türkân Şoray, Türker İnanoğlu'nun teşviki ile Yeşilçam'a adım atar. Emel Yıldız'ın yerine Şoray'ın da kariyerinin başlangıcı anlamına gelen 1960 yılı yapımlı "Köyde Bir Kız Sevdim" filminde başrol oynar.

1960'lar: İlk yılları[değiştir | kaynağı değiştir]

Fatih Kız Lisesi ortaokulu bölümünde okurken[7], Karagümrük'teki ev sahiplerinin kızı olan sinema oyuncusu Emel Yıldız daha sonra Panter Emel olarak tanınmıştır. Yıldız ile bir film setine giden Türkân Şoray, Türker İnanoğlu'nun teşviki ile Yeşilçam'a adım atar. Emel Yıldız'ın yerine Şoray'ın da kariyerinin ilk sinema filmi olan 1960 yılı yapımlı "Köyde Bir Kız Sevdim" filminde Baki Tamer ile başrol oynamıştır. Türkân Şoray sinemaya başlamasıyla ilgili anısını şöyle anlatır:

"Sinemaya girmeden önce mahallemize bir film seti geldi. Filmin bir setini mahallemizde çekeceklerdi. Başrol oyuncusu kadını gördüğümde 'ne kadar güzel bir kadın' dedim. Bu kadın Muhterem Nur'du. Öyle şaşkın bir şekilde bakınırken yanıma bir adam geldi ve 'Sen de filmlerde oynamak ister misin?' diye sordu. Korktum ve hemen eve kaçtım. Bu adamın da daha sonra Memduh Ün olduğunu öğrendim. O zaman film setinden kaçmıştım ama daha sonra film setleri hayatım oldu." der[8].

Şoray'a ilk Altın Portakal ödülü getiren 1964 yapımlı yönetmenliğini Metin Erksan'nın yaptığı başrollerinde Şoray ve Ekrem Bora'nın yer aldığı Acı Hayat filmi "Manikürcü Nermin"'i canladıran oyuncu için kariyerinde önemli basamak olmuştur[9]. 1968 yılında, Şoray'a kariyerinde ikinci Altın Portakal ödülünü Sait Faik Abasıyanık'ın 'Menekşeli Vadi' adlı öyküsünden esinlenerek Safa Önal tarafından senaryosu yazılan[10] Vesikalı Yarim filmi kazandırmış, yıllar sonra filmin yenilenmiş kopyasının yeniden yayımlandığı İstanbul Film Festivali'nde konuşan Şoray film için şöyle demiştir:

"Türk sinemasının yeri çok zor doldurulacak bir yönetmen olan Lütfi Akad'la çalışmış olmak benim için çok mucizevi bir şeydir. 'Türkan, gözlerinle oynayacaksın' diyordu bana. Gözlerimle oynamayı Lütfi Akad öğretti bana."[10]
–Türkân Şoray, 2013 (İstanbul Film Festivali)

1980'ler: Ustalık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Başrolde bir eşe sahip oyuncuların başarılı olduğu[11] filmlerde Şoray'a onlarca erkek sinema aktrisi eşlik etmiştir. Klasikleşmiş birkaç Şoray filminde de eleştirmen Agah Özgüç'ün değimiyle[12] 'Seyirciyi aldatmak, daha fazla para kazanmak için' yayınlanmamış ancak seyirciye yayınlanmış gibi afişi basılmıştır. Şoray'ın Ediz Hun'la oynadığı 1980 yapımı Tabancamın Sapını Gülle Donatacağım adlı filmin afişinde Türkân Şoray ve Kemal Sunal olmasına karşın Ediz Hun ve Türkân Şoray'ın oynadığı Güllü Geliyor Güllü filmi vardır. Kemal Sunal, sadece figüran oyuncudur. Sonrasında Kemal Sunal'ın popüler oluşuyla aynı film başka adla, başka afişle tekrar yayınlanmıştır. İlginç olaylardan biride Keşanlı Ali filmi olup görüntü yönetmeninin adı olan Ali, film afişinde Keşanlı’nın altına büyük harflerle yazıldığından 'Keşanlı Ali' olarak adlandırılıyor.

Şoray'ın ilginç sinema deneyimlerinden biri kendisi ile Filiz Akın'ın Günahkâr Kadın filminde bir araya getiren Ülkü Erakalın'dan henüz 17 yaşındayken bir film çekimi sırasında yediği tokat olmuştur[13].

1990'lı yıllarla birlikte, televizyon dizileri çalışmalarına da ağırlık vermeye başlamıştır. Yaptığı bu çalışmalardan en çok ses getiren ve uzun ömürlü olanları, başrollerini Şener Şen'le paylaştığı İkinci Bahar ve Haluk Bilginer ile paylaştığı Tatlı Hayat olmuştur.

Filmografi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bugüne kadar 203 filmde rol almıştır. Türkân Şoray ilk televizyon programı olan ve NTV'de yayınlanan konuklarıyla birlikte kendi sinema kariyerinin konuşulduğu televizyon programı Sinema Benim Aşkım[14] sunmuştur[15]. Şoray programında sinema oyuncuları ile sinema kariyerini anlatmaktadır[16].

Televizyon programları[değiştir | kaynağı değiştir]

Ödülleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • "Sinemam ve Ben" (otobiyografi), Türkân Şoray, NTV Yayınları, 2012, İstanbul.

Hakkında yazılanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Yeşim Tabak (2 Aralık 2013). "Türkan Şoray ile Söyleşi". Mithat Alam Film Merkezi. http://www.mafm.boun.edu.tr/files/344_turkan_soray.pdf. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014. 
  2. ^ Esra Yalçınalp (Temmuz, 2013). ""Karun Hazinelerini Sevgi İçin Reddederim."". Skylife. http://www.skylife.com/tr/2013-07/yasam/karun-hazinelerini-sevgi-icin-reddederim. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014. 
  3. ^ "'Dünyanın En Çok Film Çeviren Kadın Oyuncusu'". Haber Vitrini. 21 Ekim 2006. http://archive.is/QrA1j. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014. 
  4. ^ "Şoray 'UNICEF-İyi Niyet Elçisi' oldu". Yeni Şafak. 2010. http://yenisafak.com.tr/Aktuel/?i=246386/. Erişim tarihi: 2 Ağustos 2010. 
  5. ^ "Türkiye'nin İlk Kadın Filmleri Festivali". Uçan Süpürge. 10-17 Mayıs 2012. http://www.ucansupurge.org/dosya/15festivaltanitimdosyasi.pdf. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014. 
  6. ^ "Soru: Türkan Şoray'ın ilk yönetmenlik denemesi olan ve başrollerini Kadir İnanır'la paylaştığı filmin adı nedir?". Bunu Bil, NTVMSNBC. http://www.bunubil.com/genelkultur/detay.php?detayno=ds0u348977. Erişim tarihi: 17 Mart 2010. 
  7. ^ "Türkân Şoray'ın Kaleminden". Orta Doğu Teknik Üniversitesi. http://www.metu.edu.tr/~e118869/hayati.html. Erişim tarihi: 17 Mart 2010. 
  8. ^ "Türkân Şoray nasıl oyuncu oldu". Yeni Şafak. 17 Şubat 2010. http://yenisafak.com.tr/Aktuel/?i=242127. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012. 
  9. ^ "Türkân Şoray’la anılar". Zaman. 15 Aralık 2012. http://www.zaman.com.tr/cumartesi/turkan-sorayla-anilar/2028773.html. Erişim tarihi: 2 Ocak 2012. 
  10. ^ a b "Türkan Şoray: 'Gözlerimle oynamayı Lütfi Akad'dan öğrendim'". Radikal. 8 Nisan 2013. http://www.radikal.com.tr/hayat/turkan_soray_gozlerimle_oynamayi_lutfi_akaddan_ogrendim-1128693. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014. 
  11. ^ "Yeşilçam’ın Lanetli Kadınları". Cinedergi. http://www.cinedergi.com/mobil/sayi/39/28/. Erişim tarihi: 29 Temmuz 2012. 
  12. ^ "Yeşilçam tarihi sözlüğe giriyor". Akşam. 29 Temmuz 2012. http://www.aksam.com.tr/yesilcam-tarihi-sozluge-giriyor--129475h.html. Erişim tarihi: 25 Aralık 2012. 
  13. ^ "Film Karelerine Gizlenmiş Anılar Keşfe Çıkacak". Beykoz Güncel. 25 Aralık 2012. http://www.beykozguncel.com/1960-film-karelerine-gizlenmis-anilar-kesfe-cikacak.html. Erişim tarihi: 25 Aralık 2012. 
  14. ^ "Şoray ilk televizyon programına başlıyor". NTVMSNBC. http://www.ntvmsnbc.com/id/25044046/. Erişim tarihi: 14 Ocak 2010. 
  15. ^ "Sinema benim aşkım". Hürriyet. 
  16. ^ "Ediz Hun ve Filiz Akın 'Sinema Benim Aşkım'da". NTVMSNBC. 23 Ocak 2010. http://www.ntvmsnbc.com/id/25047581/. Erişim tarihi: 2011. 
  17. ^ "Altın Koza'nın aşkı: Türkan Şoray". Milliyet. 2 Ağustos 2012. http://sanat.milliyet.com.tr/altin-koza-nin-aski-turkan-soray/sinema/haberdetay/02.08.2012/1575412/default.htm. Erişim tarihi: 14 Ocak 2014. 
  18. ^ "1991 Yılında Seçilen Devlet Sanatçıları". Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı. http://guzelsanatlar.kulturturizm.gov.tr/Genel/BelgeGoster.aspx?F6E10F8892433CFF63F3FD91FC2A1E7D1084D1ED2B222F12. Erişim tarihi: 18 Nisan 2010. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Commons'ta Türkân Şoray ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikisöz'de Türkân Şoray ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.

Önce gelen:
Önce gelen yoktur.
Antalya Altın Portakal Film Festivali
En İyi Kadın Oyuncu

Acı Hayat
1964
Sonra gelen:
Fatma Girik
(1965 - Keşanlı Ali Destanı)
Önce gelen:
Fatma Girik
(1967 - Sürtüğün Kızı)
Antalya Altın Portakal Film Festivali
En İyi Kadın Oyuncu

Vesikalı Yarim
1968
Sonra gelen:
Hülya Koçyiğit
(1969 - Cemile)
Önce gelen:
Müjde Ar
(1986 - Aaahh Belinda ve Adı Vasfiye)
Antalya Altın Portakal Film Festivali
En İyi Kadın Oyuncu

Hayallerim, Aşkım ve Sen
1987
Sonra gelen:
Gülşen Bubikoğlu
(1988 - Kurtar Beni)
Önce gelen:
Müjde Ar
(1993 - Yolcu)
Antalya Altın Portakal Film Festivali
En İyi Kadın Oyuncu

Bir Aşk Uğruna
1994
Sonra gelen:
Zuhal Gencer
(1995 - Sekizinci Saat)