Tâhir'ül Mevlevî

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Tâhir'ül Mevlevî
Tâhir'ül Mevlevî
Tâhir'ül Mevlevî
Doğum 13 Eylül 1877(1877-09-13)
İstanbul
Ölüm 20 Haziran 1951 (73 yaşında)
Meslek Gazeteci, Müderris, Edebiyat Tarihçisi

Tâhir'ül Mevlevî (d. 13 Eylül 1877 - ö. 20 Haziran 1951), şair, yazar, Mevlevî Dedesi, mutasavvıf, gazeteci, müderris, mesnevî-hân ve edebiyat tarihçisi gibi çok yönlü kişiliği ile tanınır. İskilipli Âtıf Efendi ile İstiklal Mahkemelerinde yargılanmıştır.[1]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Babası Hacı Mustafa Saffet Bey İstanbulludur. Annesi Emîne Emsâl Hanım Kafkasyalıdır. Asıl adı Mehmed Tâhir'dir. Divânçe-i Tâhir, Amuzgâri Fârisî, Dest-Âviz-i Fârisî-Hanan isimli kitapları ve ilk şiirlerinde Mehmed Tâhir ismini kullanmış, daha sonra Mevlevî tarikatına intisâb etmesi ile birlikte yazı ve şiirlerinde Tâhir'ül Mevlevî ismini kullanmaya başlamış ve bundan sonra adı bu şekilde anılmıştır.

İlköğrenimini Hekimbaşı Ömer Efendi Mekteb-i ibtidâîsi’nde yapar. Gülhâne Askerî Rüştiyesi ve Menşe-i Küttâb-ı Askerîye'de okur. 1892 yılının Haziran ayında henüz on beş yaşında iken Bâb-ı Seraskerî Piyâde Dâiresi’ne (savunma bakanlığı) tâyin edilir. Bütün hayatı ilimle geçen Tâhir'ül Mevlevî almış olduğu tahsili yeterli bulmaz ve kendisini daha iyi yetiştirebilmek için birçok âlimden özel dersler alır. Fâtih Camii baş imamı Filibeli Mehmed Râsim Efendi ve Galata Mevlevîhânesi Şeyhi Mehmed Es'ad Dede'nin derslerine devam eder ve Es’ad Dede'den Mesnevî icâzetnâmesi alır. Mevlânâ'ya ve Mevlevîliğe büyük alâka duyması sonucunda Şeyh Mehmed Celâleddin Efendi'den sikke giyer ve 1894 tarihinde Mevlevî tarikatı sâlikleri arasında yerini alır.

Şurada burada zamanın tahrîp ve imhâsına mâruz kalmış Mevlevîlikle ilgili eserleri gün ışığına çıkarmak gibi bir gayeyle Bayezid’de “Tâhir Dede Kütüphanesi” adında bir sahaf dükkânı açar. Aynı tarihlerde haftalık bir gazete çıkarmaya karar verir. Karabet Efendi'nin "Resimli Gazete"sini kiralayarak ilk nüshasını çıkarır. Fakat bu ilk sayının kapağına Mecmua-i Medâyih-i Hazret-i Mevlânâ’nın ilânıyla beraber bir Mevlevî sikkesi resmi basıldığından, o vakit veliaht bulunan ve Mevlevî muhibbi olan V. Mehmed namına propaganda yapıldığı gerekçesiyle gazete kapatılır. Tâhir Olgun sorguya çekilir, fakat suç oluşturacak bir hareketi görülmediğinden serbest bırakılır. Maruz kaldığı tavır ve baskılar karşısında, büyük bir masraf yaparak giriştiği kitapçılıktan altı ay sonra pişmanlıkla ayrılır.

4 yıl gibi bir süre Nâzime Sultan’ın yalısında vekilharçlık vazifesinde bulunur. Mizacına uygun görmediği için buradan da ayrılır. 1 Şubat 1904’te Orman ve Maâdin Nezaret’inde açılan bir imtihanı kazanarak defter-i kebîr kalemine kâtip tayin edilir. Yine aynı yıl Burhân-ı Terakkî ve Rehnümâ-yı Füyûzât adlı özel okullarda Farsça ve İslâm Tarihi okutmaya başlar.

Meşrutiyetin ilânından sonra Rehber-i Vatan gazetesinin kurucuları arasında yer alır. Nekregû dergisinde “Tâhir Safvet” imzasıyla mizahî yazılar yazar. Derginin kapanmasından sonra çıkan Nekregû ile Pişekâr’da yazmaya devam eder. Bir ara İttihat ve Terakki’ye girmişse de daha sonra istifa eder. Beyânü’l-Hak, Sırât-ı Müstakîm ve Sebîlü’r-reşâd’ta sürekli yazar.

14 Aralık 1909’da Dârü’ş-Şafakati’l–İslâmiyye’nin edebiyat ve kompozisyon öğretmenliğine tayin edilir. Burada 35 yıl öğretmenlik yapar.1920’de Mahfil dergisini çıkarır.20 Ağustos 1923-7 Aralık 1025 tarihleri arasında Fatih Camii’nde Mesnevî dersleri verir. 1924’te İmam Hatip Mektebi’ne öğretmen olur.

1929’da Maltepe Askerî Lisesi edebiyat öğretmenliğine ve bu vazifede gösterdiği liyâkat dolayısıyla bir sene sonra, Ağustos 1931’de terfien Kuleli Askerî Lisesine naklolunur ve 10 yıl kadar orada görev yapar. Son memuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı Kütüphaneler Müdürlüğü Tasnif-i Kütüb Komisyonu azalığıdır. Burada, yazma dîvânları toplayan bir katalog hazırlar. (İstanbul Kütüphaneleri Türkçe Yazma Dîvânlar Katoloğu, İstanbul,1947). Beşiktaş’taki Mûsikî Mektebi’nde Türkçe derslerine girer.1948’den sonra İslam Yolu adlı bir dergi çıkarır.

Ömrünün son seneleri rahatsızlıkla geçmiştir. 1951 yılında İstanbul’da vefat eder. Fars ve Türk edebiyatları, tarih, Mevlânâ, Mevlevîlik vs. konularda pek çok eser yazmış, tercümeler yapmıştır. 1940’lı yılları telifat ve edebî faaliyetler açısından yoğun geçmiş, dostlarını kaybettiğinden bu yıllarda yakındığı yalnızlığını sürekli yazarak unutmaya çalışmıştır. 1950 senesinin sonlarına doğru rahatsızlığı artmış, 20 Haziran 1951’de vefât etmiş, Merkez Efendi Kabristanlığı’nda toprağa verilmiştir.

Edebî hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Şiir yazmaya, 16 yaşındayken Hâfız’ın gazellerinden bazılarını manzum olarak tercüme etmekle başlamış; geride arûz ve hece vezinleriyle muhtelif mevzûlarda yazılmış birçok manzûme bırakmıştır. Kendisi arûz vezniyle yazılmış yüzlerce manzûmeden oluşan mürettep bir dîvâna sahip olduğundan Dîvân Edebiyatı'nın Osmanlı'nın son dönemi ile Cumhuriyet döneminde yaşamış son ve en önemli temsilcilerindendir. Fakat maalesef hakkında fazla araştırma yapılmamıştır ve yazma eserleri tanınmadığı için de Edebiyat Tarihi'nde hakkında fazla bir ma’lûmât bulunmamaktadır.

Tarih düşürme konusunda çok başarılı olan Tâhir'ül Mevlevî, değişik olay ve kişilerle ilgili çok sayıda tarih kıt'ası ve tarih manzûmeleri nazmetmiştir.

Yazılarını sâde ve akıcı bir üslupla yazar. Şiir ve yazılarının en belirgin özelliği samimiliktir. İnandığına sonuna kadar bağlı kalan oldukça hassas bir şairdir. Tâhir'ül Mevlevî’nin Türk ve İslâm tarihi, siyer, Türk Edebiyatı, Fars Dili ve Edebiyatı, Mevlânâ ve Mevlevîlik, edebî bilgiler, şiir şerhi, çeviri, biyografi, basın hayatı gibi değişik konularda yazılmış olan önemli eserleri vardır. Onun Edebiyat Lügati bugün için dahi önemli bir kaynaktır. Mesnevî Şerhi ise kuşkusuz en önemli eseridir ve bugün de ilgiyle okunmaktadır.

Tâhir'ül Mevlevî, Osmanlı ve Cumhuriyet nesilleri arasında âdetâ bir kültür köprüsü teşkil eden âbide şahsiyetlerimizdendir. Kendisi, hayatını bedenen ve fikren, madden ve ma’nen iki aslî vazifeye adamıştır. Birincisi Mevlânâ ve Mevlevîliğe hizmet etmek, diğeri de makaleleriyle, eserleriyle bilgilerini, birikimini ve eski kültürü, eski edebî zevki zamanının gençlerine anlatmaktır.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Basılmış Eserleri:

  1. Mirât-ı Hz. Mevlânâ
  2. Dîvânçe-i Tâhir
  3. Nazım ve Eşkâli Nazım
  4. Edebiyat Lügati
  5. Teşebbüs-i Şahsî
  6. Şeyh Celâleddin Efendi Merhûm
  7. Cengiz ve Hülâgû Mezâlimi
  8. Şeyh Şâmilin Gazevâtı
  9. İslâm Medreseleri Talebelerine Târih Hülâsaları
  10. Şeyh Sa'dî'nin Bir Sergüzeşti
  11. Âmuzgâri Fârisî
  12. Destâviz Fârisî Hânân
  13. Efgan Emîri Abdurrahman Han
  14. Hindin Moğol Hükümdarları
  15. Hind İhtilâlî
  16. Şükûfe-i Bahâristan
  17. Hazret-i Peygamber ve Zamânı
  18. Hind Masalları
  19. Fuzûlîye Dâir
  20. Nev'î ve Sûriye Kasîdesi
  21. Bâkîye Dâir
  22. Müslümanlıkda İbâdet Târihi
  23. İslâm Askerine
  24. Manzum Bir Muhtıra
  25. Mesnevî'nin Eski ve Yeni Mu'terizleri
  26. Mesnevî'nin En Son Mu'terizine
  27. XII - XVI. Asır Şaîrlerinin Dîvanları Kataloğu
  28. Aylık (Mahfil) Mecmuası
  29. Târih-i İslâm Sahîfelerinden

Basılmamış Eserleri:

  1. Tefsîr-i Hüseynî Tercümesi (Nâtemam)
  2. Siyer-i Peygamberî (Bedr Gazâsına kadar yazılmıştır.)
  3. Târîh-i Enbiyâ
  4. Asr-i Saâdetde Müslümanlığın Medeniyyete Hizmetleri
  5. Şâir Giritli Ali İffet Merhum
  6. Kamerî Aylara Dâir Mâlûmat
  7. Büyüklerimizden Bâzı Zevât
  8. Tercümelerim
  9. Manzûm Bir Muhtıranın Zeyli
  10. Matbuat Âlemindeki Hayâtım
  11. Nedîmin Köşk Kasîdesi ve Şerhi
  12. Sünbüllüzâde Vehbinin (Tanâne) Kasîdesi ve Şerhi
  13. Ibni Kemâlin Yavuz Mersiyesi ve Şerhi
  14. Bursalı Gazâlî
  15. İki Mektup ve Sürûrî ile Gubâri
  16. Bâkînin Kâanûnî Mersiyesi ve Şerhi
  17. Bâkînin Sünbül Kasidesi ve Şerhi
  18. Yahya Bey'in Şehzâde Mustafa Mersiyesi ve Şerhi
  19. Nefi’nin (Hotin) Kasîdesi ve Şerhi
  20. Şerif Sabrinin Ebu Saîd Kasîdesi ve Şerhi
  21. Fuzûlinin Bağdad Kasîdesi ve Şerhi
  22. Fuzûlînin Şikâyetnâmesi ve Şerhi
  23. Kudemây-i Mevleviyye
  24. Veliyüddin Oğlu Ahmet Paşa Dîvânının Nesre Çevrilişi
  25. Dîvân-ı Tâhirülmevlevî (İkinci Dîvân)
  26. Dîvânçe-i Fârisî Tâhir

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları :

Vikisöz'de Tâhir'ül Mevlevî ile ilgili alıntılar bulunmaktadır.


Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Derin Tarih, Kasım 2013 (sayı 20), "Ankara İstiklal Mahkemesi Cumhuriyetin Engizisyon Aygıtı", Mehmet Sılay, s. 83.
  • Aşkın Sultanları Son Dönem İstanbul Mevlevîleri Sempozyum Kitabı; İ.B.B.
  • Tâhir’ül Mevlevî, Hayatı ve Eserleri, Dr. Atilla ŞENTÜRK, Nehir yay.