Stay-behind

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Atla: kullan, ara

Stay-behind, (bu terimin İngilizce kelime anlamı “geride kalanlar” olarak tercüme edilebilir) NATO bünyesindeki ülkelerde sol örgütlenmeye karşı oluşturulan yasadışı silahlı kuvvetler. Soğuk Savaş sırasında Sovyetler Birliğinin işgal ihtimali bahane edilerek oluşturulan gizli örgütlenmeler kuruldukları ülkelerde siyasi hayatı şekillendirmek için kullanılmıştır.^[1] Ülkemizdeki 12 Eylül Darbesi de bu kapsamda değerlendirilmelidir.

Konu başlıkları

1 Genel bakış
2 Soğuk Savaş yılları
- 2.1 Soğuk Savaş yıllarında Türkiye'deki uzantıları
3 Stay-behind planları
4 Ayrıca bakınız
5 Kaynakça
6 Dış bağlantılar
7 Stay-Behind Resmi Web Sitesi

[değiştir] Genel bakış

Stay-behind operasyonunda, bir ülke başka bir ülke tarafından işgal edilme tehlikesine karşı kendi topraklarında gizli örgütlenmeler ve planlar gerçekleştirir. Eğer işgal gerçekleşirse, yapılan hazırlıklar yerel direnişin başlangıcı için kullanılacak, düşman cephe gerisinde casuslar faaliyet gösterebilecektir. Küçük çaplı operasyonlar olduğu gibi bütün ülkeyi içeren operasyonlar da planlanmıştır. II. Dünya Savaşı sırasında birçok ülke buna göre planlama yapmış, İngiltere Auxiliary Units ve Nazi Almanyası Werwolf bu planları yürürlüğe koymuştur.

[değiştir] Soğuk Savaş yılları

Soğuk Savaş sırasında NATO ve CIA birçok Avrupa ülkesinde stay-behind kuvvetleri oluşturulmuştur. Bu kuvvetlerin olası bir Varşova Paktı ülkesinin işgali durumunda veya ülkedeki komünist partilerin demokratik şekilde seçilmesi durumunda aktif olacağı planlanmıştır. Bu gizli orduların kullanması için saklanmış şekilde gizli silah depoları İtalya, Avusturya, Almanya, Hollanda ve diğer ülkelerde ortaya çıkartılmıştır. Bu tip NATO operasyonlarından en bilineni Gladio Operasyonudur ve 24 Ekim 1990 tarihinde İtalyan Başbakanı Giulio Andreotti tarafından açıklanmıştır. Çoğu örnekte stay-behind kuvvetleri gerçek amacının dışına çıkmış, işgali önlemek yerine iç siyasette aktif yer almışlardır. Ülkenin yarı-işgal altında öne süren bu güçler özellikle sol siyasete karşı tavır alarak silahlı eylemlerde bulunmuş hatta darbelerde yer almışlardır. İtalya örneğinde olduğu gibi bazı ülkelerde terör ortamı yaratılmış, Yunanistan örneğinde olduğu gibi aşırı-sağ askeri cunta yönetimleri kurulmuş veya Türkiye’deki 12 Eylül 1980 örneğinde olduğu gibi askeri darbeler yapılmıştır.

[değiştir] Soğuk Savaş yıllarında Türkiye'deki uzantıları

Daha çok bilgi için: Kontrgerilla

[değiştir] Stay-behind planları

Auxiliary Units (İngiltere)
Gladio (İtalya ve diğer bir çok ülke)
Özel Harp Dairesi (Türkiye)
GAL (İspanya)
I&O (Hollanda)
Lochos Oreinon Katadromon, LOK (Yunanistan)
OWSGV (Avusturya)
Plan Bleu, La Rose des Vents, Arc-en-ciel (Fransa)
ROC (Norveç)
SDRA8, STC/Mob (Belçika)
Bund Deutscher Jugend - Technischer Dienst, TD BJD (Almanya)
Nihtilä-Haahti plan (Finlandiya)
Projekt-26, P-26 (İsviçre)
Werwolf (Nazi Almanyası)
Regional Force Surveillance Units (Avustralya)
İsveç’de Informationsbyrån isimli bir stay-behind örgütü bulunmaktadır. Örgütün 1950-60’lı yıllarda 3-4.000 personeli olmuş ve bu personel ABD ve İngiltere’de kontr-gerilla savaş eğitimi almıştır. 1951 yılında Stockholm’de bulunan CIA masasının şefi William Colby NATO üyesi Norveç ve Danimarka stay-behind kuvvetlerinin İsveç ve Norveç gibi tarafsız ülkelerde eğitilmesini savunmuştur. Bu kapsamdaki faaliyetler 1953 yılında yakalanan azılı faşist Otto Hallberg’in sorgusunda ortaya çıkmış ve İsveç stay-behind kuvvetleri ifşa edilmiştir. Ancak garip bir şekilde Hallberg hakkındaki suçlamalar düşmüş, kendisi serbest bırakılmıştır.