Stavisky Olayı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Stavisky Olayı, (Fransızca: Affaire Stavisky) Fransa'da 1933'te, Alexandre Stavisky (d. 1886, Slobodka, Ukrayna - ö. 1934, Chamonix) adlı bir Ukrayna Yahudisi tarafından gerçekleştirilen bir dolandırıcılığın ortaya çıkarılmasıyla Fransız politik çevrelerinde patlak veren mali skandal. Faşistlerin cumhuriyet karşıtı eylemleri için gerekçe oluşturmuş ve büyük bir siyasi bunalıma yol açmıştır.


Olay Aralık 1933'te, Fransız vatandaşlığına geçmiş Ukrayna Yahudisi banker Alexandre Stavisky'nin Bayonne'da kurduğu bir kredi kuruluşunun mevduat sertifikalarının karşılıksız olduğunun anlaşılmasıyla başladı. Stavisky, kurucusu olduğu Crédit municipal de Bayonne bankası adına, karşılıksız mevduat sertifikaları düzenlemişti. Olaya parlamento çevrelerinden ilişkili olduğu kimselerin, basının ve yüksek düzeydeki bazı kamu görevlilerinin de adı karışmıştı (birçok kişi mahkemeye çıkarıldı).

Stavisky, 8 Ocak 1934'te Chamonix'te kaldığı bir dağ evinde uğradığı bir polis baskını ile yaralı ele geçirildi, ertesi gün de, cerrahların onu kurtarma çabalarına karşın yaşamını kaybetti.[1] Polisin Stavisky'nin intihar ettiği yönündeki resmi açıklaması ne sağ da, ne de solda inandırıcı bulunmadı. Stavisky'nin oldukça karanlık bir biçimde ölmesi, özellikle sağcı çevrelerde olayın bir cinayet olduğunu ve Stavisky'nin milletvekili ve bakanlar gibi üst düzey kişilerin de adının karıştığı bir skandalı örtbas etmek için öldürüldüğü kanısını güçlendirdi.

Hükümetin olayı kapatma çabaları da, parlamenter rejiminin çürüdüğü yolundaki inancın kamuoyunda destek bulmasına yol açtı. Action Française ve Croix-de-feu (Ateşten Haç) gibi cumhuriyet karşıtı faşist hareketler, hükümeti devirmek amacıyla birçok kitlesel gösteri ile Parlamento'ya ve Yahudiler'e karşı şiddetli bir basın kampanyası düzenlemeye başladılar. Ortaya çıkan skandal, iktidarın rüşvetçilikle suçlanmasına ve bakan Camille Chautemps'in düşmesine yol açtı (27 Ocak). Gitgide yaygınlaşan gösteriler birbiri ardı sıra iş başına gelen iki başbakanın istifa etmesine neden oldu. 6 Şubat 1934'te parlamento önünde düzenlenen bir gösteri sokak çatışmasına dönüştü ve 15 kişinin ölümüyle sonuçlandı. Soruşturmada görev alan danışman Albert Prince'in 21 Şubat'taki ölümü de (intihar ya da cinayet) büyük bir olasılıkla bu olaydan kaynaklanmıştı.

Aynı ay, eski başbakanlardan Gaston Doumergue'in başkanlığında merkez partilerinden oluşan bir koalisyon hükümetinin kurulmasıyla olaylar yatıştı.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Joseph Kessel çeviri: Mehmet Ali Kayabal, Stavısky Rezaleti Devlet Yolsuzluklarının Ağababası Hükümetleri Deviren Skandal, Milliyet Yayınları, 1976