Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (Rusça) Союз Советских Социалистических Республик Soyuz Sovyetskih Sotsialistiçeskih Respublik ← 1922 – 1991 ↓ Sovyetler Birliği Bayrağı Sovyetler birliği arması Slogan Пролетарии всех стран, соединяйтесь! ("Dünyanın Bütün İşçileri, Birleşin!") Milli Marş Enternasyonal (1922-1944) SSCB Millî Marşı (1944-1991) Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği Başkent Moskova Resmi dili Rusça (De facto), diğer 14 cumhuriyetin dili ve bölgesel diller eşit statüdedir Yönetim Federal Sosyalist Cumhuriyet S.B.K.P. Genel Sekreteri  - 1922-1953(İlk) Josef Stalin  - 1985-1991(Son) Mihail Gorbaçov Devlet Başkanı  - 1922-1946(İlk) Mikhail Kalinin  - 1988-1991(Son) Mihail Gorbaçov Başbakanı  - 1922–1924(İlk) Vladimir İlyiç Lenin  - 1991(Son) Ivan Silayev Parlamento Yüksek Sovyet Meclisi Tarih  - Kuruluş tarihi 30 Aralık, 1922  - Yıkılış tarihi 26 Aralık, 1991 Yüzölçüm  - 1991 22.402.200 km² (8.649.538 sq mi) Nüfus  - 1991 est. 293.047.571       Nüfus yoğunluğu 13,1 /km²  (33,9 /sq mi) Para Birimi Sovyet Rublesi Önceller Ardıllar Rusya İmparatorluğu Rusya Beyaz Rusya Ukrayna Moldova Gürcistan Ermenistan Azerbaycan Kazakistan 20px Özbekistan Türkmenistan Kırgızistan Tacikistan Estonya Litvanya Letonya

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (Rusça: Союз Советских Социалистических Республик, tr: Soyuz Sovyetskih Sotsialistiçeskih Respublik, IPA: [sɐˈjʊs sɐˈvʲeʦkʲɪx səʦɪəlʲɪˈstʲiʨɪskʲɪx rʲɪsˈpʊblʲɪk] ( dinle)), Sovyetler Birliği (Rusça: Советский Союз, tr: Sovyetskiy Soyuz) ya da SSCB (СССР, SSSR) olarak da bilinir, Rus Çarlığı'nın 1917 Şubat Devrimi ile yıkılmasının ardından Ekim Devrimi ile iktidara gelen Bolşevikler tarafından aynı topraklar üzerinde kurulan ve 1991'e değin varlığını koruyan devlet. Avrupa'nın doğu kesimiyle, Asya'nın kuzey kesimi boyunca yayılan SSCB, son yıllarında 22.403.000 km²'lik yüzölçümüyle dünyanın en büyük ülkesiydi. Nüfus bakımından da 293.047.571 (Haziran 1991) kişiyle 3. sırada yer alıyordu. Aynı zamanda dünyanın başlıca siyasî ve askerî güçlerinden biri olan Sovyetler Birliği, batısında Norveç, Finlandiya, Baltık Denizi, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan ve Romanya, güneyinde Karadeniz, Türkiye, İran, Afganistan, Çin Halk Cumhuriyeti, Moğolistan ve Kuzey Kore yer alıyordu. Kuzey ve doğu sınırlarını ise Kuzey Buz Denizi ve Büyük Okyanus çiziyordu. Birliğin başkenti Moskova, para birimi Sovyet Rublesiydi.

1917 Ekim Devrimi, başka bir deyişle Bolşevik İhtilali ile kurulan SSCB, Soğuk savaş sürecinde ABD'nin karşısındaki güç konumunda idi. 1985 yılında Gorbaçov'un iktidarı sırasında başlayan Glasnost ve Perestroyka ile başlayıp 6 yıl süren reformların ardından 1991 yılının sonunda Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği resmen dağıldı ve birliğe bağlı bazı ülkeler bağımsızlıklarını ilan ettiler. Birliği oluşturan şimdi bağımsız olan 15 devletten 12'si bir araya gelerek Bağımsız Devletler Topluluğu'nu oluşturdular.

Etimoloji

SSCB'nin 15 cumhuriyetin resmi dillerindeki adı:

• Rusça - Союз Советских Социалистических Республик
• Ukraynaca - Союз Радянських Соціалістичних Республік
• Beyaz Rusça - Саюз Савецкых Сацыялiстычных Рэспублiк
• Özbekçe - Совет Социалистик Республикалари Иттифоқи
• Kazakça - Советтік Социалистік Республикалар Одағы
• Gürcüce - საბჭოთა სოციალისტური რესპუბლიკების კავშირი
• Azerice - Совет Сосиалист Республикалары Иттифагы
• Letonca - Padomju Sociālistisko Republiku Savienība
• Moldovaca - Униуня Републичилор Совиетиче Сочиалисте
• Litvanyaca - Tarybų Socialistinių Respublikų Sąjunga
• Kırgızca - Советтик Социалисттик Республикалар Союзу
• Tacikçe - Иттиҳоди Ҷумҳуриҳои Шӯравии Сосиалистӣ
• Ermenice - Սովետական Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն
• Türkmence - Совет Социалистик Республикалары Союзы
• Estonca - Nõukogude Sotsialistlike Vabariikide Liit

Tarih

SSCB'nin dağılması

Daha çok bilgi için: Mihail Gorbaçov

Ülkeler arası birlik bozulunca ve son SSCB başbakanı Mihail Gorbaçov istifa edince 24 Ağustos 1991 tarihinde yıkıldı^{[kaynak belirtilmeli]}.

Yönetim

Sovyetler Birliği

Bu makale serisinin bir parçasıdır: SSCB'nin devlet yapısı

Birlik hükümeti Anayasa Hükümet Halk Komiserleri Kurulu Bakanlar Kurulu Bakanlar Kabinesi Devlet Konseyi Devlet Başkanlığı Bakanlıklar Komünist parti Komünist Parti Kongre Genel Sekreter Politburo Merkezi Komite Sekreterlik Orgbüro Liderlik Lider Başbakan Kabineler SSCB Devlet Başkanı Devlet Başkanı Yardımcısı Yasama Sovyetler Kongresi Merkezi Yürütme Komitesi Yüksek Sovyet Birlik Sovyeti Uluslar Sovyeti Prezidyum Halk Milletvekilleri Kongresi Başkan Yargı Hukuk Yüksek Mahkemesi Halk Mahkemesi Genel Savcılık Adalet Bakanlığı İdeoloji Devlet İdeolojisi Sovyet demokrasisi Marksizm-Leninizm Leninizm Stalinizm Yaşam ve baskılar Yaşam Demografi Eğitim Aile Sovyetizm Din Ulaşım Baskı Sansür İnsan hakları Büyük Temizlik GULAG Propaganda Nüfus transferi Kızıl Terör

Atlas  SSCB Portalı

Hükümet

Yüksek Sovyet

Vladimir Lenin 1920'de topluluğa hitap ediyor.

SSCB Yüksek Sovyeti iki meclisten oluşur: Birlik Sovyeti ve Milliyetler Sovyeti. Her iki mecliste de 750 üye vardır ve her iki meclisin de yasa önerme gücü eşittir. Bir yasa her iki Mecliste çoğunlukla kabul edildiğinde yürürlüğe girer. Birlik Sovyeti’ne tüm halkın nüfusunun eşit biçimde temsilci seçtiği bir organken (300.000 kişiye bir temsilci); Milliyetler Sovyeti’ne seçilecek üye sayısı, Birlik Cumhuriyetleri için 32, Özerk Cumhuriyetler için 11, Özerk Bölgeler için 5, Özerk Topraklar için 1 olarak önceden saptanmıştır. SSCB Yüksek Sovyeti, genellikle yılda iki kez ve iki-üç gün süreyle toplanır. Ne ki her toplantıdan önce ve sonra milletvekili komisyonlarının ve sürekli organ olan Yüksek Sovyet Prezidyumu’nun çalışmaları nedeniyle yoğun bir yasama etkinliği gösterirdi. Yüksek Sovyet toplantıları arasındaki dönemde Prezidyum, komisyon çalışmalarını eşgüdümlü kılar, milletvekillerinin etkinliklerine yardımcı olur ve devlet başkanlığı işlevlerini yerine getirir. Prezidyum'un 1'i SSCB'nin başkanı, 15'i birlik cumhuriyetlerinin başkanları, 1'i sekreter, 20'si üyeler olmak üzere 37 üyesi var ve iki meclisin ortak toplantısında seçilirler. Her meclis, yönetim dallarına ve etkinlik alanına göre uzmanlaşmış 16’şar milletvekili komisyonu oluşturur. Bu 32 komisyonda yaklaşık 1.000 milletvekili görev alır. Birlik Cumhuriyetleri’nin ve Özerk Cumhuriyetlerin Yüksek Sovyetleri, her cumhuriyetin en yüksek devlet organlarıdır. Tek meclisten oluşurlar ve seçimleri 5 yılda bir yapılır. Milletvekili sayısı cumhuriyetin nüfusuna bağlıdır. Örneğin; RSFSC Yüksek Sovyet’inde 975, Türkmenistan Yüksek Sovyeti’nde 330 üye vardır. Yerel sovyetler, belli bir yönetsel birimde devlet otoritesini uygularlar. İki buçuk yılda bir seçim yapılır ve yaklaşık 2.300.00 temsilci belirlenir.

Hukuk

Kolluk kuvvetleri

Daha çok bilgi için: SSCB İçişleri Bakanlığı, Milis (polis), İç Birlikler ve KGB

İdari yapılanma

Cumhuriyetler

1977 Anayasasına göre SSCB, ulusların kendi yazgılarını özgürce belirlemeleri ve hak eşitliğine sahip Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri’nin özgürce birleşmesine dayalı sosyalist federalizm ilkesi temeli üzerinde kurulmuş ve on beş egemen federe cumhuriyeti kapsayan birleşik federal çok uluslu bir devletti. Federe cumhuriyetlerden her birinin, Birlik Anayasası temeline dayalı ve ulusal özelliklerine göre düzenlenen kendi anayasası ve yüksek devlet erki organları vardır: Yüksek Sovyet, Yüksek Sovyet Prezidyumu, Bakanlar Konseyi, Yüksek Mahkeme, Emekçi Temsilcileri sovyetleri ve onların yürütme komiteleri. Her Cumhuriyet’in Yurttaş ve Ceza Yasası, İş Yasası vb. de içlerinde yasaları, ulusal marşı, bayrağı ve başkenti vardır. Her cumhuriyet yabancı bir devletle doğrudan ilişkiye geçme, antlaşma imzalama, diplomatik temsilci değiş-tokuşunda bulunma ve SSCB’den ayrılma hakkına sahiptir. Kimi birlik cumhuriyetlerinin içinde özerk cumhuriyetler yeralır. 20 Özerk Cumhuriyet’ten 16’sı RSFSC’de, 2’si Gürcistan’da, 1’i Özbekistan’da, 1’i de Azerbaycan’dadır. Özerk cumhuriyetler, federe cumhuriyetin bütünleyici parçası olan bir siyasal oluşumdur; herbirinin kendi anayasası ve yüksek erk organları vardır ve toprakları Özerk Cumhuriyet’in kendi onayı olmaksızın değişikliğe uğratılamaz. Toplamı 8 tane olan özerk bölgelerden 5' RSFSC’de, 1’i Gürcistan’da, 1’i Azerbaycan’da, 1’i de Tacikistan’dadır. Bunlar, yönetsel özerklikten yararlanan ulusal ve mekansal oluşumlardır. 10’u RSFSC’de 1’i Gürcistan’da, 1’i Azerbaycan’da, 1’de Tacikistan’da yeralan özerk topraklar ise, ulusal azınlıklara ayrılmıştır. 1977 Anayasası’na göre SSCB tüm halkın sosyalist devletidir. Tüm erk halka aittir.

Sovyetler Birliği'nin cumhuriyetleri
#	Sovyet cumhuriyeti		Nüfus (1989)	Yüzölçümü (km²) (1991)	Başkent	Harita
1		Rusya SFSC	147 386 000	17 075 200	Moskova
2		Ukrayna SSC	51 706 746	603 700	Kiev
3		Beyaz Rusya SSC	10 151 806	207 600	Minsk
4		Özbekistan SSC	19 906 000	447 400	Taşkent
5		Kazakistan SSC	16 711 900	2 727 300	Alma Ata
6		Gürcistan SSC	5 400 841	69 700	Tiflis
7		Azerbaycan SSC	7 037 900	86 600	Bakü
8		Litvanya SSC	3 689 779	65 200	Vilnius
9		Moldova SSC	4 337 600	33 843	Kişinev
10		Letonya SSC	2 666 567	64 589	Riga
11		Kırgızistan SSC	4 257 800	198 500	Frunze
12		Tacikistan SSC	5 112 000	143 100	Duşanbe
13		Ermenistan SSC	3 287 700	29 800	Erivan
14		Türkmenistan SSC	3 522 700	488 100	Aşgabat
15		Estonya SSC	1 565 662	45 226	Talinn
—		SSCB	293 047 571	22 402 200	Moskova

Halk temsilcileri

Halk devlet erkini, SSCB’nin siyasal temelini oluşturan Halk Temsilcileri Sovyetleri aracılığıyla yürütür. Devletin diğer organlarının tümü, Sovyetler’in denetimine tabidir ve onlara karşı sorumludur. Devletin örgütlenmesi ve etkinliği, demokratik merkeziyetçilik ilkesine uygun olarak gerçekleşir. Bir başka deyişle, devlet erki organlarının tümü seçimle gelir ve etkinlikleri konusunda halka hesap vermek zorundadırlar; üst organların kararlarını alt organlar uygulamak durumundadır. Devlet yaşamındaki en önemli sorunlar halkın tartışmasına açılır ve bu konularda halk oylamasına gidilir. Anayasa’ya göre siyasal sistemin gelişmesindeki ana yönelim, sosyalist demokrasinin sürekli derinleştirilmesidir. SSCB’nin siyasal temelini oluşturan Halk Temsilcileri Sovyetleri, hem yasama, hem de yürütme erkine sahiptir. Etkinlik gösterdiği bölgede Sovyetler yalnızca yasa çıkarmakla ve karar almakla kalamaz, aynı zamanda siyasal, ekonomik, toplumsal ve kültürel gelişmeye ilişkin her sorun konusundaki kararları yürütürler. Her halk temsilcisinin, Sovyet’in etki alanındaki devlet kurumlarının tümünü, işletmeleri, devlet çiftliklerini ve kolhozları denetleme yetkisi vardır; Sovyet içinde yürüttüğü çalışmalar konusunda da, seçmenlerine rapor vermek durumundadır. Çalışmaları konsunda seçmenlerin çoğunluğu kendisini yetersiz görürlerse, diledikleri zaman onu görevden alır ve bir başkasını seçebilirler. Her Sovyet kendi etkinlik alanında en yüksek otoriteye sahiptir ve Sovyetler’in tümü tek bir devlet otoritesi sistemi oluşturur. Bu sistem, SSCB Yüksek Sovyeti'ni, 15 Birlik Cumhuriyeti’nin yüksek sovyetlerini, 20 Özerk Cumhuriyeti ve 59.991 yerel Sovyeti kapsar. Her Sovyette devlet yönetim organları olarak hem Bakanlar Konseyleri, hem de Yürütme Komiteleri vardır.

Askeriye

Daha çok bilgi için: Sovyet Kara Kuvvetleri, Sovyet Deniz Kuvvetleri, Sovyet Hava Kuvvetleri, Sovyet Hava Savunma Kuvvetleri ve Stratejik Füze Kuvvetleri

Siyasal Sistem

Çok Uluslu Devlet

1974'de Sovyetler Birliği'nde halkların dağılımı

Rus Çarlığı, sınırları içerisinde birbirinden ırk, dil, din bakımından farklı toplulukları barındırırdı. Bunların arasında Ruslar diğerlerini yönetir konumdaydı. Bütün bu halkları merkezi otoriteye bağlı kılabilmek için Ruslaştırma politikası izlenirdi. Devrimden sonra diğer uluslar Ruslarla eşit konuma geldi. Bağımsızlıkları kabul edilen uluslar federalizm ilkeleri içinde biraraya getirildi. Sovyetler Birliği, 15 birlik cumhuriyetinden meydan gelmekteydi. Ayrıca bunların içinde özerk cumhuriyet, eyalet ve bölgeler vardı. Cumhuriyetlerden her biri, federal devletin yetkisine girmeyen konularda bağımsızdı. Federal devletin yetkileri arasında: -Sovyetler Birliği’nin uluslarası ilişkileri ile savunulması; -Sovyetler Birliği’nin iç örgütlenişi; -Ekonominin genel yönetimi; -Hukuksal örgütlenme ile kültürel örgütlenmenin genel yönetimi;

Sosyalist Demokrasi

Kremlin, Sovyetler Birliği'nin hükümet merkezi.

Devlet iktidarının temel kurumu, iki meclisli Yüce Sovyet’ti. Bu meclislerden biri (Birlik Sovyeti) Sovyetler Birliği’ndeki halkların bütününü, ötekisi (Ulusal Topluluklar Sovyeti) ise federe cumhuriyetleri ve özerk bölgeleri temsil eder. Yüce Sovyet bir yasama organıdır. Yürütme organını oluşturan Bakanlar Kurulu’nu seçen de bu Yüce Sovyettir. Sovyetler Birliği’nde, Batı demokrasilerinde çeşitli biçimlerde uygulanan güçler ayrılığı ya da görev bölünmelerine benzeyen bir durum yoktu. Güçler birliği ve dikey bir yetki paylaşımı vardı. Bütün yetki Yüce Sovyet’in elindeydi. Prezidyum, ondan aldığı yetkileri onun adına kullanıyordu. Bakanlar Kurulu da alınan kararları uyguluyordu.

Tek parti anlayışı

Batı demokrasilerinden farklı olarak, Sovyet demokrasisi tek partiliydi. Bu parti, Sovyetler Birliği Komünist Partisi adını taşıyordu. Komünist Parti’nin kendi kongrelerindeki kararları, Sovyetler Birliği’nin siyasal yaşamında bir aşama niteliği taşırdı. Devlet mekanizmasının ve tüm halkın gerçek dinamosu bu partiydi. Kurulan mahalle, ilçe, il konseyleri ile tüm Sovyet yurttaşları aynı zamanda yönetime katılıyor ve SBKP üyesi sayılıyordu. Tek parti anlayışının ideolojik boyutu ise, sermaye ve emek çelişkisi yok edildiği için, tüm halkın emekçi olması ve bu partinin tüm emekçileri yönetimde temsilî değil, fiilî bir birey olarak görmesidir.

Özgürlüklerin Anlamı

Sovyetlerde özgürlüklerin anlamı Batı’dakinden farklıydı. Marksist anlayışa uygun olarak, özgürlükler, soyut ve mutlak veriler olarak değil, toplum yapısında belli bir sürece göre yapılacak değişikliklerle gerçekleşecek şeyler olarak kabul edilirdi.

Sosyal Tablo

Sosyalist ilkelere dayanan üretim biçimi ve ilişkilerinden dolayı Sovyetler Birliği'nde toplum, bütün kurumlarıyla Batı'dakinden farklı bir toplum yapısı olarak ortaya çıkmıştı.

Sınıfsız Toplum

Sovyetler Birliği'nde, devrimden önceki eski sınıf ve zümreler kalmamıştı; "Soylular" sınıfı bütünüyle ortadan kalkmıştı; "Ruhban" ise, sosyal planda sadece bir meslekti; "Burjuvazi" bütün biçimleriyle tasfiye edilmişti. Sovyetler Birliği'nde bir işçinin, bir mühendisin, bir opera sanatçısının topluma verdiklerinin birbirinden farklı şeyler olduğu kabul edilir ve buna göre emekleri karşılanırdı. Bu farklılıklar bir takım sınırlamalara bağlıydı:

• Spekülasyon yoluyla kazanç elde etmek olası değildi. Çünkü, Sovyetler Birliği'nde borsa veya tahvil piyasası yoktu.
• Zorunlu gereksinim maddelerinin fiyatları düşük, onun dışında kalanların fiyatları ise yüksek tutulmuştu. Böylece herkes, kısa dönemde zorunlu gereksinimleri karşılandığına ve onun dışında kalanların satın alınması da büyük tasarrufları gerektirdiğine göre, para biriktirmek büyük bir önem taşımamaktaydı.
• Bireyin sosyal planda yükselme olanakları -herkese açık eğitim örgütü ile- geniş ölçülere vardırılmıştı. Bir işçi ya da köylü çocuğu kapitalist ülkedekilerden daha kolaylıkla istediği mesleğe sahip olabilirdi

Aile, Kadın ve Çocuk

1917 Ekim Devrimi’nden hemen sonra, aile kurumu parçalanır duruma geldi: Bir yandan, bütün baskıların ortadan kaldırılması ve özgür aşkı savunan bazı anarşistler; öte yandan toplumun içinde bulunduğu iktisadi ve sosyal koşullar, aileyi bir süre sarstı. Evlenme ve boşanma işleri yalınlaştırıldı. Çocuk aldırmak serbest bırakıldı. Zamanla, koşullar iyileştikçe, ailenin güçlendirilmesine önem verildi: 1936’da çocuk düşürmek yasaklandı ve aynı zamanda gebe kadınlara devletin ilgisi ve yardımı artmaya başladı. 1944 yılında aile ile ilgili olarak çıkarılan bir kanunla, evlenme kurumuna verilen değer arttı. Bunun dışında evlilik dışı olan çocuk ve anası maddi ve manevi olarak korundu ve yardım gördü. Kadın, bütün üretim faaliyetlerine katılmaktadır: Kadınlar, kolhozlarda, tarımsal yaşamda çok etkin rol oynarlardı, maden ve sanayide çalışanların %30’da kadındı. Başta, bu doğumların fazla olmasından ileri geliyordu. Çocuk, devletin ücretsiz doğumevlerinde doğardı. Çocuğun bakımına, çok sayıda kreş ve çocuk bahçesiyle devlet destek olurdu. Kreş ve çocuk bahçeleri kentlerden köylere ve kolhozlara kadar yayılmıştı.

Eğitim ve Bilimsel Araştırma

Çarlık Rusyasında çocukların ve yetişkinlerin hemen hemen beşte dördü okuma olanaklarından yoksundu. Rusya’da yapılan 1897 genel nüfus sayımına göre, dokuz yaşında ve daha yukarı yaşta olup okuma yazması olmayanların oranı, nüfusun %76’sını buluyordu. Kadınlarda bu oran %88’e yükseliyordu. Ekim Devrimi’nden sonra, eğitim sorununa, rejimin gelişmesi ve sağlamlaşmasına doğrudan etkisi olan bir sorun olarak bakıldı.

Sovyetler Birliği’nin son dönemlerinde okuma yazma bilen insan sayısı %100'e yaklaşmıştı. 14 yaşına dek kişinin bütün eğitim masraflarını devlet karşılardı. Yüksek öğretimde, geniş bir burs sistemi uygulanırdı. Üniversite ögrencilerinin dörtte üçü civarı devletten burs alırdı. Üniversite öğrencilerinin yarıya yakını işçi ve köylü çocuklarıydı.

Ekonomi

DneproGES, 1932'de yapımı tamamlanan Sovyet hidroelektrik santrali.

Merkezî sosyalist plana dayalı bir ekonomiye sahip olan SSCB'nin ekonomik temelini üretim araçlarının sosyalist mülkiyeti oluşturur.

Kültür

Sanat

Sovyet yönetimi, devletle kiliseyi birbirinden ayırdı. Ne var ki, uygulamada, Çarlık rejimini tutan bir kısım ruhban, sert yaptırımlarla karşılaşırken, yoğun bir din aleyhtarı propaganda yürütüldü. Olaylar 1924’te yatıştı. 1929 yılında, bir dine inananlara toplantı yapma ve dernek kurma hakkı verildi. 1943’de Ortdoks Kilisesinin kendisine patrik seçmesi ve ruhani meclis kurmasına müsade edildi. Sovyetler Birliği'nde, kilise ve devlet arasındaki ilişkiler özel bir kurum tarafından düzenlenirdi.

Propaganda

Propaganda, Komünist yönetim için daha en başından itibaren öncelikli bir alandı ve SSCB döneminin sonuna kadar da bu önemli yerini korumuştur. Devlet tekelindeki bir etkinlik olarak örgütlenen propaganda, kitle bilincini komünist hedefler doğrultusunda biçimlendirip yönlendirmek amacıyla kullanılmıştır. Kitle eğitiminin ve okur-yazarlığın yaygınlaşmasına koşut olarak, siyasal bilinçlendirmeye yönelik pek çok propaganda tarzı geliştirilmiştir. Sovyet propagandasının başlıca hedefleri, devrimci mücadele tarihinin kutsanması, sosyalist çalışma ahlâkının teşviki ve komünist olmayan tüm güçlerle değerlerin kötülenmesi yönünde olmuştur. Sovyet propagandasının belli başlı biçimleri hep görsel olmuş, geniş kitlelerin görebilmesi açısından uygun, hareketlendirici sloganlarla desteklenmiş büyük ölçekli yapıları, ilânları ve duvar resimlerini tercih etmiştir. Yerleşik uygulama zamanla değişikliklere uğramış ve geliştirilmişse de propagandanın ana temaları hep aynı kalmıştır. Bunlar arasında en sık rastlanan ve eğitici nitelik taşıyanları, daha çok çalışmaya ve üretimi artırmaya çağıran türde propaganda araçlarıdır. Daha esinlendirici ve bilinçaltı algılamalara yönelik olan tür ise, komünist devletin ilk kurucularına ilişkin bir dizi mit yerleştirmeye yöneliktir. Lenin kültü, Sovyet propagandasında tek başına egemen olan kahramanlık miti durumundadır. Bu kült, ziyaretçilerin gezmesi amacıyla hazırlanan bir Mozole'de bulunan Lenin'in mumyalanmış vücudunun, yarı dinsel bir saygı görmesini de içerir. Hitler ve Mussolini dönemlerinde geliştirilene benzer bir "totaliter" tarzı 1930'lar ve 40'ların Stalinist mimarîsini de karakterize eder.

Felsefe

Sovyetler Birliği’nde felsefi araştırmalar resmi olarak Marksist düşünce odaklıydı. Bu, kuramsal olarak nihai felsefi doğru ve nesnellik temeliydi. 1920’ler ve 1930’lar boyunca, Rus düşüncesinin diğer eğilimleri baskılandı (pek çok filozof göç etti, başkaları sürüldü). Stalin 1931’de diyalektik materyalizm’i Marksizm Leninizm ile özdeşleştiren bir karar çıkartarak, bütün komünist devletlerde ve Komintern aracılığıyla çoğu Komünist partide geçerli olacak resmî felsefe haline getirdi. Bolşevik yönetimin başlangıcından itibaren Sovyet felsefesinin resmî amacı (her derste yer alması zorunlu bir öğretim konusuydu), Komünist düşüncelerin kuramsal olarak anlatılmasıydı. Bununla birlikte, 1917 Ekim Devrimi'nden sonra, hem felsefi hem siyasi mücadeleler damgasını vurmuş ve artık eskisi gibi dogmatik olunmayıp daha ilerici ve olumlu konular tartışılır hale getirmiştir. Evald Vasilevich Ilyenkov 1960’ların önde gelen filozoflarından biriydi, Leninist Diyalektik ve Positivizmin Metafizikliği (Leninist Dialectics & Metaphysics of Positivism) (1979) kitabında, 1920’lerin “mekanikçiler ile “diyalektikçiler” tartışmasını yeniden açtı. 1960’lar ve 1970’lerde analitik felsefe (analytical philosophy) ve mantık deneyciliği (logical empiricism) dahil Batı felsefeleri Sovyet düşüncesi üzerinde iz bırakmaya başladılar.

Din

Rusya'daki dinsel kültürün kökleri, Hıristiyanlığın Doğu Ortodoks kolunda yatar. 17. yüzyılın büyük çatlama hareketine dek ülkenin Ortaçağ kültürü tek bir Ortodoks inanç doğrultusunda gelişti. 17. yüzyıldan sonra ise Rus Ortodoksluğu iki ana akımı izledi: kurumsallaşmış kilise düzeni çerçevesindeki ibadet ile bunun dışında kalan tarikat sofuluğu. Bolşevik Devrim, bu iki akımın ikisi üzerinde de sürekli baskılar uyguladı. Bu da, Komünist ideolojinin militan ateizminden ve din karşıtı konumundan kaynaklanıyordu. 1917'den bu yana Ortodoksluk ve Katoliklikten Musevilik ve İslamiyet’e kadar her tür din, baskı ve kovuşturma altında tutulmaktadır. Hıristiyanlar arasında en faal durumdaki azınlıklar, özellikle Baptistler ve Pantikostallar olmak üzere Protestanlardır. Ortodoks Kilise ise, toplu ibadetin verdiği manevî ortaklığı ve içe dönük tefekkürü merkez alan bin yıllık geleneğini korumaktadır. Ortaçağ sanatlarından Dostoyevski ve Tolstoy'un yapıtlarına kadar, dinin Rus kültürü üzerinde güçlü bir etkisi olmuştur. Dinsellikle doğrudan ilgili sanatlarda ise Ortodoksluk, ilâhî çağrışımlarıyla Rus ibadetinin ayrılmaz bir parçası haline gelen ikonaları ve enstrümanla eşlik edilmeyen koroları öne çıkarmıştır. Rus Ortodoks Kilisesi, Komünistler tarafından devrimden sonra başlatılan, 1920'li ve 30'lu yıllarda da süren militan ateist hareketin boy hedefi oldu. 1921 yılında Rusya'daki manastırların yarısından çoğu kapatılmıştı. Sayısız kilise tahrip edilir ya da din dışı amaçlar için kullanılır hale getirilirken, tutuklanan ya da idam edilen piskoposların sayısı 30'a varıyor, aynı akıbete uğrayan papazların sayısı da 1000'i aşıyordu. Kiliselerin tahribi, Moskova'da en yaygın anlamda uygulandı. Bu kentte, 1920'li ve 30'lu yıllarda, mevcut kiliselerin üçte ikisinden çoğu tahrip edildi. Din adamlarını hedef alan temizlikler sonucunda, 1939 yılında yalnızca 39 piskopos kalmıştı. Oysa, 1930 yılında bu sayı 163 idi.

II. Dünya Savaşı sırasında Stalin, yurtseverlik duyguları uyandırma plânının bir parçası olarak, kilisenin yeniden canlanmasına izin vermeyi uygun buldu. Bu politika sayesinde kilise bütünüyle yok olmaktan kurtuldu, papaz sayısını artırıp bir başpiskopos seçme olanağını buldu. Lâik kültür üzerindeki baskıları gevşetirken, kiliseyi ortadan kaldırmaya kararlı olan Kruşçev döneminde ise baskılar yeniden başladı.1970'lerde yönetimin düşmanlığı bir ölçüde azaldı; ancak ibadet ve din değiştirme üzerindeki sınırlamalar 1980'lere kadar özde değişmedi. Bu arada yönetim, ulusal kültür mirasının bir parçası olarak dinsel sanat yapıtlarına bakım gösterilmesine olanak tanıdı. Pek çok kilise yapı olarak restore edildi. Ancak bunlar ibadet yerleri olarak yeniden açılmıyor, çoğunlukla tarihsel yapı olarak değerlendiriliyordu.

Sovyetler Birliği Devlet Marşı

• 

  

  1944'ten 1953'e kadar kullanılan devlet marşı: Sovyetler Birliği Marşı

• 

  

  1977'den 1991'e kadar kullanılan devlet marşı: Sovyetler Birliği Marşı

Ayrıca bakınız

• Sovyetler Birliği'nin madalya ve nişanları
• SSCB Millî Futbol Takımı
• Azerice Vikipedi Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqı maddesi

Kaynakça

• Almanca Vikipedi'deki 8 Ekim 2008 tarihli Sowjetunion maddesi

Dış bağlantılar

• Ekim Devrimi 1.kısım
• Ekim Devrimi 2.kısım