Bengi dönüş

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Sonsuz döngü sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara

Bu madde, Friedrich Nietzsche maddesinin alt başlığıdır.

Bengi dönüş (sonsuz dönüş, ebedi dönüş ya da ebedi tekerrür) düşüncesi, zamanın döngüsel bir formda olduğu ve olayların bu döngüsellikte sonsuza dek yinelenmiş olduğu, yinelendiği ve yineleneceği tezini içermektedir. Friedrich Nietzsche bu düşünceyi etik anlamda oluştaki yaratıcılığın, en yüksek yaşama gücünü elde etmenin, acıyla başa çıkmanın ve Üstinsan'ı meydana getirme aracı olarak geliştirmiştir. Ayrıca bengi dönüş, aktif nihilizmin kendini gösterdiği güçlü sınıfın ön koşuludur.

Bengi dönüş, Friedrich Nietzsche'nin başyapıtı olan Böyle Buyurdu Zerdüşt'ün ana sorunudur.[1]

Gelişimi[değiştir | kaynağı değiştir]

Friedrich Nietzsche, otobiyografik ve özeleştirel Ecce Homo kitabında düşüncenin gelişimini şöyle anlatır:

Zerdüşt’ün öyküsünü anlatayım artık. Yapıtın ana sorunu olan bengi dönüş düşüncesi, erişilebilecek olan en yüksek onaylama ilkesi – 1881 ağustosuna aittir: bir kağıt parçası üstüne karalanmış, altına şu yazılmıştır: ‘‘İnsan ve zamanın 6000 ayak ötesinde.’’[1]

Nietzsche bengi dönüşten ilk kez Şen Bilim'de şöyle söz eder:

Yaşadığın ve yaşamakta olduğun bu hayatı, yeniden ve sayısız kere daha yaşamak zorunda kalacaksın; içinde yeni hiçbir şey olmayacak: Yaşamındaki her acı, her sevinç, her bir düşünce ve her bir soluk, tarif edilemeyecek kadar küçük ya da büyük her şey, arka arkaya ve aynı sırayla, sana dönecek - ağaçların arasından süzülen şu alacakaranlık ve şu örümcek bile, şu an ve ben kendim bile. Varoluşun sonsuz kum saati, içinde toz lekesi olan sen ile, yeniden ve yeniden başaşağı çevrilecek![2]

Etik[değiştir | kaynağı değiştir]

Bengi dönüş etik düzeyde, insanların yaşamlarını en yüksek noktaya "onu bir daha yaşamayı isteyerek" ulaşacaklarını anlatır. Varlığın en kesin gerçeği olan yok oluş, bengi dönüş ile olumlanabildiğinde korkutuculuğunu yitirir. Nietzsche'ye göre, insan yaşamını tamamladığında ölüm korkusu ortadan kalkacaktır. Bu "yaşamı tamamlama" olgusu, bengi dönüşe, yani bütün acılarıyla ya da fatalist yapısıyla da olsa yaşamı yeniden yaşamaya "evet" diyebilme gücüne sahip olmaktır.

Bengi dönüş amor fati'nin de ön koşuludur. İnsanların kendi seçimleri olmayan yazgılarını sevebilmeleri için onu acılarla birlikte yeniden yaşamayı onaylamak ve bengi dönüşle yaşamı böylece olumlamak gerekir.

Büyük Yetiştirme[değiştir | kaynağı değiştir]

Friedrich Nietzsche, Güç İstenci notlarında bengi dönüşü büyük yetiştirme fikri olarak sunar. Buna göre, belirsiz olan aktif ve pasif nihilizm bu fikirle belirlenecektir; efendi-köle sınıfı ikiliği de buna göre biçimlenecektir.

Benim felsefem, tüm diğer düşünce tarzlarının nihayetinde yok olmasını sağlayacak muzaffer bir fikri getirmektedir. Bu, büyük yetiştirme fikridir: bunu taşıyamayan ırklar kınanır; en büyük yarar olarak kabul edenler, hükmetmek üzere seçilmişlerdir.[3]

Büyük yetiştirme fikri olarak bengi dönüş, dejenere olmuş köle sınıfına kendini yok etme hakkını verecektir.[3] Nietzsche dejenere olmuş bireylerin, "kötü yazgılıların", olabildiğince hızlı bir biçimde göçüp gitmelerinin[4], ölerek acılarının dinmesinin gerektiğini ileri sürer ve bunu kendi insan sevgisi[5] olarak nitelendirir, çünkü bu durumda insan daha az acı çekmiş olur.

Bilimsellik[değiştir | kaynağı değiştir]

Nietzsche düşüncesini Güç İstenci notlarında, evrende atomların sınırlı sayıda olduğunu ortaya koyan, termodinamiğin birinci yasası olan enerjinin korunumu yasasına dayandırır.

Enerjinin korunumu yasası, bengi dönüşü gerektirir.[3]

Bengi dönüşe her ne kadar yalnızca etik düzeyde yaklaşılsa da, Nietzsche görüşünü kozmolojik anlamda kanıtlamak istemiştir.

Bengi dönüş, yalnızca etik düzeyde değil, varlık düzeyinde bir düşüncedir. Yine 1883 yılında yazdığı Güç İstenci notlarından birinde[3] bengi dönüşün doktrin olarak kanıtlanmasını bir evre olarak sunar.

Poincaré yinelenme teoremi[değiştir | kaynağı değiştir]

Matematikte bengi dönüş kavramıyla ilgili olarak Poincaré yinelenme teoremi bulunmaktadır. Buna göre, dinamikleri hacmini koruyan ve sınırlı mekansal hacimle sınırlanan bir sistem, yeterli süre sonra, baştaki durumuna çok yakın bir biçimde yinelenecektir. Bu bengi dönüşe bir kanıt sayılabilir, ancak Nietzsche'nin tam olarak önerdiği şey, evrendeki en büyükten en küçüğe kadar bütün olayların aynı sıralamayla[6] hiç şaşmayacak biçimde yineleneceğidir. Bunun nedeni ise 19. yüzyıla egemen olmuş nedensellik ilkesidir. Egemen görüşe göre nedensellik ilkesi kesin ve çok ağır bir determinizmi getirerek insan için özgürlük sorununu yaratır; ancak Nietzsche, özgürlüğü bir çeşit paradoks olarak olanaklı kabul eder. Şöyle ki, insanın bengi dönüş karşısında vereceği yanıt belirsizdir ve aktif-pasif nihilizm ikiliği insanın yaşamı boyunca belirsiz kalacaktır.[3] İnsan yaşamının çeşitli dönemlerinde bengi dönüş karşısında aktif ya da pasif nihilistçe tepki gösterebilir. Nietzsche bu belirsizliği de över ve belirsizliğe sanat için uygun bir ortam olarak yaklaşır. Onaylama ilkesi olarak bengi dönüş bu belirsizlikle yaratmayı getirir. Fatalizm Nietzsche felsefesinde her zaman olumlanır.

Fizikteki nedensellik ilkesi göz önünde bulundurulduğunda Poincaré yinelenme teoremine göre bengi dönüşün kozmolojik anlamda olasılığının varlığı kanıtlanmış olur; çünkü nedensellikle, eğer sistemdeki etkiler aynıysa sonuçlar da aynı olacaktır.

Modern kozmoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

1930'larda ortaya atılan Sarkaç Evren teorisi evrenin Big Bang ile başlayıp Big Crunch ile süren sonsuz bir dönüş içinde olduğuna dayanır. Massachusetts Teknoloji Enstitüsü profesörü Max Tegmark'a göre, eğer evren yeterince sabitse ya da enerjinin korunumu yasasındaki gibi sınırlıysa, Dünya'nın bütün Hubble hacminin tarihindeki özdeş durumlar yeniden görülebilir.[7]

Modern kozmolojik tasarılar Peter Lynds tarafından da yapılmıştır. Peter Lynds, 2006 yılında bir sonsuz yinelenme modeli öne sürmüştür.[8] Aynı zamanda James Quirk, sonsuz yinelenme düşüncesine kuantum mekaniğinin işleyişini yorumlayarak yaklaşmıştır.[9]

Varlık felsefesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Friedrich Nietzsche'nin varlık görüşü de bengi dönüşü temel alır. Ona göre varlık sonsuz dönüş içindeki oluştur, Ur-Eine'dir (tek birlik). Bütün çeşitlilik ve formlar oluşa dayanır ve oluşla bütündür.[3]

Nietzsche kendi içindeliği ve sınırları reddeder. Varlık sonsuz oluş olduğuna göre bu oluştan bağımsız "şey"ler ya da bağımsız formlar düşünmek yanlıştır. Oluş hiçbir zaman durmayacağına göre formların kendi başına varlıkları yoktur ve dolayısıyla da kendi içinde bir şey yoktur.[10]

Sınırları reddedip tek birliğe, Ur-Eine'ye ulaşmak Dionysosça birlik ve bütünlüğü getirir. Ulaşılabilecek en yüksek güç bu birliktedir. Varlıkla bu derecede bütün olmak egonun gereksizliğini ortaya koyar. Friedrich Nietzsche, 1967 yılında bir mektupta[11] "insanlığın egoizminin yeterince zeki olmadığını ve zekasının da yeterince egoist olmadığını" yazar. Böyle Buyurdu Zerdüşt'ün her sayfasına dağılmış olan bu düşünceler bengi dönüş ile anlam kazanmaktadır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Friedrich Nietzsche, 1888, Ecce Homo, Böyle Buyurdu Zerdüşt, 1. ISBN 9789754684162
  2. ^ Friedrich Nietzsche, 1882, Şen Bilim, En Ağır Yük çev: Mete Avcı Metheus
  3. ^ a b c d e f Friedrich Nietzsche, 1884, Güç İstenci ISBN 9789754689044
  4. ^ Friedrich Nietzsche, 1883, Böyle Buyurdu Zerdüşt, Ölüm Öğütleyenler Üzerine
  5. ^ Friedrich Nietzsche, 1888, Deccal: Hıristiyanlığa Lanet ISBN 9754684308
  6. ^ "...her bir düşünce ve her bir soluk, tarif edilemeyecek kadar küçük ya da büyük her şey, arka arkaya ve aynı sırayla, sana dönecek..." Friedrich Nietzsche, Şen Bilim, En Ağır Yük. ISBN 975468507x
  7. ^ Max Tegmark (2003). "Parallel Universes". In "Science and Ultimate Reality: from Quantum to Cosmos", honoring John Wheeler's 90th birthday. J. D. Barrow, P.C.W. Davies, & C.L. Harper eds. Cambridge University Press (2003). arXiv:astro-ph/0302131. Bibcode 2003astro.ph..2131T.
  8. ^ Lynds, "On a finite universe with no beginning or end"
  9. ^ "Circular causality: A physical hypothesis of eternal recurrence"
  10. ^ Friedrich Nietzsche, Güç İstenci, Kendi İçindelik ve Görünüş, 1886-1887
  11. ^ Friedrich Nietzsche, Seçilmiş Mektuplar, Naumburg'da 6 Nisan 1867 tarihli bir mektubunda. ISBN 9754689167

Referanslar[değiştir | kaynağı değiştir]