Siyen-piler

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Siyen-piler
鮮卑
Xiānbēi

315-618
Başkent Belirlenmemiş
Din Animizm
Yönetim Konfederasyon
Hakan
 - 315 - 376 Tuoba Yilu
 - 581 - 618 Yan Çian
Türk tarihi
Kashgari map.jpg
Moğol tarihi
Mongol dominions1.jpg
Çin tarihi
Çin Tarihi

Siyen-piler (Çince: 鮮卑, pinyin: Xiānbēi, Wade-Giles: Hsien-pi), Moğolistan ve Mançurya sınırı civarında yaşamış göçebe kabile.

Etnik yapısı konusunda Moğol tezi, Tunguz tezi, Moğol ve Türk boylardan oluşan bir konfederasyon olduğuna dair tez de vardır.[1]

Vu-Huan (烏桓 wū huán) konfederasyonu Hiung-nu'ların güneydoğusunda Sien-Pi'ler Hiung nu'ların kuzeydoğusunda oluşturmuşdur. Hiung-nu birliğinden kopan bu topluluklar eski ortaklarına saldırmıştır. Sien Pi'lerin kalkış dönemi Hiung-nu'ların yıkılma dönemine denk gelmektedir. 87 ile 93 yılları arasında Hiung-nu'ların iki Şanyu'sunu (hükümdarlarını) öldürmüşlerdir.

Sien-Pi'lerin en namlı hükümdarları 2'nci yüzyılın ortalarından 181 yılına kadar tahtta kalmış Tan Şıhuay (檀石槐 tán shíhuái, 136 - 181) olmuştur. Tan Şıhuay kuzey Hiung-nu'ları mağlup etmeyi başarmış ve topraklarını İli nehrine kadar genişletmiştir. Çok kez (158 yılında güney Hiung-nu'ları ile birlikte) Çin Seddi'ni aşmıştır. Oğulları ve yeğenleri kendi yerini tutamamış ve böylece Sien Pi konfederasyonu 233 yılında dağılmıştır.

Sien-Pi'lerin bir bölümü Liaotung (遼東)'dan Henan'a doğru hareket etmiş ve orada Han Tsun (Murong Jun (慕容 mùróng huàng, ? - 360) komutası altında 352 yılında güney Hiung nu'ları mağlup etmiştir. Orada kurdukları Yan Hanedanları (Çian Yan ve Hou Yan) fazla ayakta duramamış ve 370 yılında aynı kendileri gibi kısa ömürlü Çian Çin (前秦) hanedanını kuran Tibetli Di kavminden Fu Jian (苻健)'a yenik düşmüştür. Ancak 16 yıl sonra 386 yılında bu bölgede Tabgaçlar (Tuoba) Tuoba Gui (拓跋珪) Kuzey Vey Hanedanı'nı kurmuştur. Tabgaçlar da Sien Pi'lerin zamanında bir Sien Pi boyuydu.

Sien Pi'lerin başlıca kolları[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğu Sien Pi: Duan (段), Murong (慕容), Yuwen (宇文)

Batı Sien Pi: Tuoba (拓跋) => Hanlaşma siyaseti => Yuan (元)

Kuzey Sien Pi: Muron Tuyuhun (慕容吐谷渾) 'Hunlar' çağında 'Sienpi' kavimlerinin başkanı, "Tanşihuai, 10 ayda doğmuştur".

Sien-Pi hanedanları[değiştir | kaynağı değiştir]

Sien pi hanedanları
Ülke adı Kurucu Dönem
Dai Tuoba Yilu 拓跋猗盧 315 - 376
Çian Yan 前燕 Murong Huang 慕容皝 337 - 370
Hou Yan 後燕 Murong Chui 慕容垂 384 - 409
Batı Çin 西秦 Çifu Guoren 乞伏國仁 385 - 431
Güney Liang 南涼 Tufa Wugu 禿髮烏孤 397 - 414
Güney Yan 南燕 Murong De 慕容徳 400 - 410
Kuzey Vey 北魏 Tuoba Gui 拓跋珪 386 - 534
Doğu Vey 東魏 Yuan Shanjian 元善見 534 - 550
Batı Vey 西魏 Yuan Baoju 元宝炬 535 - 556
Kuzey Çi 北齊 Yuwen Jue 宇文覚 550 - 577
Kuzey Çov 北周 Gao Yang 高洋 557 - 581
Sui Yan Çian 楊堅 581 - 618

Kaynak[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Wolfgang-Ekkehard Scharlipp Die frühen Türken in Zentralasien, (Orta Asya'nın eski Türkleri) Darmstadt 1992, S. 10

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]