Sistematik yanlılık
 |
Bu maddedeki bazı bilgilerin kaynağı belirtilmemiştir. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına bakabilirsiniz. Maddeye uygun biçimde kaynaklar ekleyerek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
Sistematik yanlılık, sistemden kaynaklanan ve genelde sistematik hatalara yol açan bir önyargıdır. Ekseriyetle sistemik yanlılık ile aynı anlamda kullanılmakla birlikte sistematik daha eski ve daha yaygın formudur.
[değiştir] Sistematik (veya) rastgele
Sistematik önyargıya tipik bir örnek olarak, doğru yapılmayan kalibrasyon veya işaretleme hatasından dolayı gerçek sıcaklıktan her zaman üç derece daha soğuk gösteren bir termometre verilebilir. Buna karşın, gerçek sıcaklıktan her iki yöne doğru (±) rastgele beş derece farklı değerler gösteren bir termometre ise, rastgele hata'ya örnektir.
Bir kez farkedildikten ve boyutları bilindikten sonra sistematik önyargının telafisi kolaydır. Yukarıdaki örnekte olduğu gibi, termometrenin her zaman gerçek sıcaklığın üç derece altında gösterdiği bilindiği için, tüm okunan değerlere üç derece ilave edilerek sistematik düzeltme yapılabilir. Diğer durumlarda ise, sistematik önyargıdan şüphelenilse ve hatta farkedilse bile, hatanın boyutlarını belirlemek mümkün olmadığı için düzeltme de yapılamaz. Rastgele hatalar bazen deneylerin tekrar edilmesi ve ortalama almak suretiyle azaltılabilir fakat bazı durumlarda tekrarlama operasyonu mümkün olmayabilir.
Sistematik önyargının varlığını ve nedenlerini farketmek, bağımsız bir bilgi kaynağı yoksa zor olabilir, zira rastgele hataların sonucu olan yüksek saçınımlı değerler kavramının kendisi, önyargılı bir sistemin doğru olmayan fakat uyumlu sonuçlarından daha dikkate değerdir.
Sistematik önyargı aynı zamanda; sistemin, kararlı, kasıtlı, ve planlanmış insanî etkiler neticesinde önyargı ürettiği anlamına da gelebilir.
