Sarkis Torosyan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Torosyan

Sarkis Torosyan (1891 - 17 Ağustos 1954) Çanakkale Savaşı'nda Ermeni asıllı medalya kazanan Osmanlı kaptan ve anılarında göre, savaş'daki ilk İngiliz savaş gemisi batiran ilk kişi.[1][2][3] Ermeni Soykırımda, ailesi katledildi, ve Torosyan taraf değiştirdi ve Osmanlı İmparatorluğu karşı mücadelede katıldı.[2][3][4] Amerika Birleşik Devletleri'ne göç etti ve anılarını yayınladı. Bazı Türk tarihçilere göre onun hic yaşamadiğini söyler.[5][6] Torosyan torunları Amerikan tarihçi Paul Vartan Sookiasian tarafından keşfedildi. Oradan, tarihçi Taner Akçam Torosyan'in torunla röportaj yaptı.[7]

Kendi yiğitliği, yönetiminin niteliği ve akıllı komutanlığından dolayı İngiltere ve Fransa tarafından yüksek ödüller alır.[2] Müttefiklerin ödüllerinden başka Torosyan Osman, Alman, Avusturya ve Bulgaristan tarafından da ödülleri alır.[2]

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Torosyan Kayseri'ye yakin Ermeni nüfuslu Everek (Develi) ilçesinde 1893 yılında doğdu. Lokal bir Ermeni Okuluna gitti. Torosyan hep Türk asker olmak istemiş ama Osmanli kurallarina göre Hristyanlar Osmanli orudusuna katılamaz. 1908deki Jön Türk devrimde kurallari değişti ve Türk subay olmuş. Askeriye okulu bitirince, Torosyan Almanyaya gider.

Çanakkale Savaşı[değiştir | kaynağı değiştir]

Dünya Savaşı başladıktan sonra, Torosyan Osmanlı İmparatorluğa döndü. Çanakkale Savaş sırasında Cape Helles'de komutanlık yapti. Anılarında, Sarkis Torosyan anlatır ki üç İngiliz savaş kruvazörü batırdı Şubat 19 ve 18 Mart arasında. Torosyan anlatır ki bu gemi HMS E15'di. Enver Paşa onun başarılarından etkilenmiş ve teşekkür etdi:[7]

- Osmanlı Ordu-yu Hümâyunu Başkumandanlığı Vekâleti

- Kayseri Sancağı Everek Kazasından Topçu Yüzbaşısı
Ohan oğlu Serkis Torosyan

- Doğum 307 [1891-1892]

Ordumuzun ağır topçu 6. Alay batarya kumandanlarımızdan Yüzbaşı Serkis Bey Çanakkale harbi esnasında Ertuğrul tabyasının kumandanı olup 6 ve 12 Şubat 330 [19 ve 25 Şubat 1915] tarihinde boğaza doğru hücum eden düşman harp vapurlarına karşı cesaret ve fedâkârâne harp ederek bir düşman harp vapurunun tahribiyle diğer bir harp vapurunu dahi zedelemiş olduğu ve keza Rumeli Hamidiye tabyasının kumandanlığını üzerine alarak 5 Mart 331 [18 Mart 1915] tarihinde düşman harp vapurlarının boğaza doğru tehdit hücumlarına karşı cesaret ve fedâkârâne harp ederek diğer bir düşman harp vapurunun tahribiyle mumaileyh [adı geçen] mecrûh olduğu [yaralandığı] ve ordu-yu hümâyuna [Osmanlı ordusuna] göstermiş olduğu cesaret ve fedâkârânesinden dolayı ordu namına mumaileyhe [adı geçene] karşı beyan-ı teşekkürle 3 Kanun-ı evvel 330 [16 Aralık 1914] tarihinden itibaren yüzbaşı kıdemine terfii ile Devlet-i Aliyye-i Osmaniye harp madalyasına nâil olmuş olmakla işbu tasdikname mumaileyh yedine [adı geçenin kendisine] i’tâ kılındı [verildi].
5 Mayıs 331 [18 Mayıs 1915]. Başkumandan Vekili ve Harbiye Nâzırı Enver

Ermeni tehciri sırası[değiştir | kaynağı değiştir]

Ermeni tehciri zamanında, Sarkis Torosyan Enver Paşa'dan güvence aldı ailesi için. Fakat, Kayseri Valisi Salih Zeki Bey Enver Paşa'nin emiri yok sayılmış ve Torosyan ailesi'yi tehcir etti. Sarkis Torosyan'in babası Ohannes ve annesi Vartuhi öldürüldü ve sadece kız kardeşi Bayzar kurtarabildi kendini.[8] Torosyan, nişanlısı Cemileyle beraber Çanakkale’den Makedonya geçiyor ve sonra Romanya ve son olarak Suriye cephesine gönderiliyor ve Tel Halaf’taki kamplarda kız kardeşini buluyor ve hikâyeyi tüm ayrıntıları ile öğreniyor. Fakat kısa süre sonra, kız kardeşi Bayzar ve Jemileh hastalıkdan öliyor. Babasıni, annesini, kız kardeşi ve nişanlısi kaybettikten sonra, Türk hükümete karşı intikam peşine düşüyor.

Arap isyanı[değiştir | kaynağı değiştir]

1918 Eylül ayında Nablus Hezimeti sırasında Arap isyanına katılıp, eski ordusuna karşı savaşıyor.[8] Anılarında “Türk Ordusu’nun belinin kırılmasına katkıda bulunmuştum…” yazılmıştır.[9] Daha sonra, Şam'da Komutan Torosyan altı bin Arap süvari yönetiyordu.

Ermeni Lejyonu[değiştir | kaynağı değiştir]

Torosyan, Kilikya’lı Ermenilerin ve Fransız Kemallılara karşı, yerli savunma kavgalarında katılmış ve örgütlenmiş. Torosyan günlüğünde şüphelenir ki Fransız ordusu güvenli geçiş sağlamak için Kemalistlere silah ve mühimmat verilmiş. Ihaneti hissettikden sonra, ABD Pensilvanya eyaletinde yerleşir ailesinin davetiyle.

Mirası[değiştir | kaynağı değiştir]

Robert Fisk ve Ayhan Aktara göre, Torosyan'in hayatı ve başarıları unutulmuş ve Türk tarihiden silinmiş Ermeni kökenli olduğundan dolayı.[8][9][10]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Torossian, Sarkis (1947) (Personal Memoirs). From Dardanelles to Palestine: a true story of five battle fronts of Turkey and her allies and a harem romance. Boston: Meador Pub. Co.. ss. 219. 
  2. ^ a b c d "Sarkis Torossian: an Armenian hero of Dardanelle". Armenian Genocide Museum. http://www.genocide-museum.am/eng/24.04.2010d.php. Erişim tarihi: 2 January 2013. 
  3. ^ a b Aktar, Ayhan (2012) (Turkish). Yüzbaşı Sarkis Torosyan – Çanakkale’den Filistin Cephesi’ne. Istanbul: İletişim Yayınları. http://www.ayhanaktar.com/yuzbasi-sarkis-torosyan-canakkaleden-filistin-cephesine.html. Erişim tarihi: 2 January 2013. 
  4. ^ "Sarkis Torosian". Findagrave. http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=20609086. Erişim tarihi: 2 January 2013. 
  5. ^ Robert Fisk: The Armenian hero whom Turkey would prefer to forget. The Independent. Retrieved 12 May 2013.
  6. ^ "Sarkis Torossian Debate". Taner Akcam. http://www.tanerakcam.com/debates/sarkis-torossian-debate/. Erişim tarihi: 5 May 2013. 
  7. ^ a b "O kitapta sadece dedemin savaşta yaşadıkları var". Radikal. 1/6/2013. http://www.radikal.com.tr/radikal.aspx?atype=radikaldetayv3&articleid=1115559&categoryid=77. Erişim tarihi: 5 May 2013. 
  8. ^ a b c "Çanakkale’nin unutturulan kahramanı Sarkis Torosyan" (Turkish). Agos. August 10, 2012. https://www.agos.com.tr/haber.php?seo=canakkalenin-unutturulan-kahramani-sarkis-torosyan&haberid=2274. Erişim tarihi: 3 January 2013. 
  9. ^ a b Erciyes, Cem (17/08/2012). "Torosyan neden ihanet etti?". Radikal. http://www.radikal.com.tr/kitap/torosyan_neden_ihanet_etti-1097434. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2013. 
  10. ^ Fisk, Robert (12 May 2013). "The Armenian hero Turkey would prefer to forget". Indepedent. http://www.independent.co.uk/voices/comment/the-armenian-hero-turkey-would-prefer-to-forget-8612890.html. Erişim tarihi: 20 Mayıs 2013.