Sarıhumma

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Esculaap4.svg     Bu maddede yazılanlar yalnızca bilgi verme amaçlıdır.
Yazılanlar, doktor uyarısı ya da önerisi değildir.
Sarıhumma
Sınıflandırma ve dış kaynaklar
YellowFeverVirus.jpg
Çoklu sarıhumma
Hastalık Veri Tabanı 14203
ICD-10 kodu A[1]
ICD-9 kodu 060
ICD-O kodu MXXXX/Y
MedlinePlus 001365
eMedicine med/2432
emerg/645
MeSH D015004

Sarıhumma Grip benzeri bir tablodan, ağır karaciğer hastalığı ve kanamalı ateşe kadar geniş bir hastalık tablosuna yol açan akut viral bir hastalıktır.[1]

Tarihi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sarı humma salgını ilk defa 1700'lerde İtalya, Fransa, İspanya ve İngiltere'de patlak vermiştir.[2] On dokuzuncu yüzyılda İspanya'da 300.000 kişinin sarı hummadan öldüğüne inanılıyor.[3] 1802'de Haiti Devrimi esnasında Fransız askerleri sarı humma saldırısına maruz kaldılar; ordunun yarısı bu hastalıktan dolayı telef oldu.[4] 20. yüzyılın başlarında hastalığın insanlara bulaşma yöntemininin anlaşılması (öncelikli olarak sivri sinekler) ve bir aşının ve diğer önleyici önlemlerin geliştirilmesini sağlayan, gönüllülerin de katıldığı (ki bazıları bu yüzden öldü) araştırmalar yapılana kadar Batı Yarımkürenin diğer yerlerinde çıkan salgınlarda binlerce kişi öldü.

Sarı humma tropik bölgelerde Aedes aegypti türü sivrinekler aracılığı ile yayılır

Patojenez[değiştir | kaynağı değiştir]

Sarı hummanın Afrika'daki bölgesel dağılımı (2005)
Sarı hummanın Güney Amerika'daki bölgesel dağılımı (2005)

Sarı hummaya Flaviviridae ailesinden pozitif iplikçikli tek dizili bir RNA virüsü olan arbovirus sebep olur. Enfeksiyon hastalıklı eklem bacaklının tükürüğünde bulunan virüsü deri yoluyla bırakması sonucunda başlar. Bu sivri sinekler Afrika'da Aedes simpsaloni, A. africanus, ve A. aegypti, Güney Amerika'da Haemagogus cinsi ve Fransa'da Sabethes cinsini kapsar. Enfeksiyondan sonra virüs ilk önce yerel olarak çoğalır bunu takiben bağışıklık sistemi yoluyla vücudun kalanına yayılır.[5]

Bulaşma Yolları[değiştir | kaynağı değiştir]

Virüs, günümüzde tropik bölgelerde görülür ve sivrisinekler aracılığı ile insanlara bulaşır. Etkili bir aşının varlığına rağmen birçok Afrika ve Güney Amerika ülkesinde hemorajik hastalığın önemli sebeplerinden biridir. Sarı tabiri bazı hastalarda görülen sarılık semptomundan gelir.[6]

Hastalığı Önleme[değiştir | kaynağı değiştir]

Sıtmada olduğu gibi sivrisineklerden korunmak büyük önem taşır. Sarı hummadan aşı ile korunmak da mümkündür. Sarı hummanın bulunduğu bölgelere gidenlerden veya bu bölgelerden diğer ülkelere geçenlerden sarı humma aşısı olduklarını belgelendirmeleri istenebilir. Aşı sertifikası aşıdan 10 gün sonra ve 10 yıl süre ile geçerlidir. Diğer aşılarla aynı anda, farklı yerlere uygulanabilir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Schmaljohn AL, McClain D. (1996). "Alphaviruses (Togaviridae) and Flaviviruses (Flaviviridae)". Baron S. Medical Microbiology (4th ed. bas.). Univ of Texas Medical Branch. ISBN 0-9631172-1-1. 
  2. ^ TKH Virology Notes: Yellow Fever
  3. ^ Tiger mosquitoes and the history of yellow fever and dengue in Spain
  4. ^ Bollet, AJ (2004). Plagues and Poxes: The Impact of Human History on Epidemic Disease. Demos Medical Publishing. ss. syf. 48–9. ISBN 1-888799-79-X. 
  5. ^ Ryan KJ; Ray CG (editors) (2004). Sherris Medical Microbiology (4th ed. bas.). McGraw Hill. ISBN 0-8385-8529-9. 
  6. ^ Anker M, Schaaf D, et al (2000-01-07). "WHO Report on Global Surveillance of Epidemic-prone Infectious Diseases" (PDF). WHO. ss. 11. http://www.who.int/csr/resources/publications/surveillance/WHO_Report_Infectious_Diseases.pdf. Erişim tarihi: 2007-06-11.