Sığırcık

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Sığırcık
Korunma durumu: Asgari endişe (LC)
Fransa'da erişkin S. v. vulgaris
Fransa'da erişkin S. v. vulgaris
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Aves (Kuşlar)
Takım: Passeriformes
(Ötücü kuşlar)
Familya: Sturnidae
(Sığırcıkgiller)
Cins: Sturnus
Tür: S. vulgaris
Binominal adı
Sturnus vulgaris
Linnaeus, 1758
Doğal yaşam alanı:       Yaz konuğu       Yerleşik        Kış konuğuSokulmuş yaşam alanı:       Yaz konuğu       Yerleşik
Doğal yaşam alanı:       Yaz konuğu       Yerleşik       Kış konuğuSokulmuş yaşam alanı:       Yaz konuğu       Yerleşik
Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Sığırcık ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Sığırcık ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Sığırcık ya da bayağı sığırcık (Sturnus vulgaris), ötücü kuşlar takımından, sığırcıkgiller familyasına ait orta boyutlarda bir kuş türüdür. Yaklaşık 20 cm. boyunda ve parlak siyah tüylere sahip olan sığırcığın tüylerinde yılın bazı dönemlerinde beyaz benekler görülür. Bacakları pembe renkli olan bu kuşun gagası kışları siyah yazları ise sarı renklidir. Genç kuşların tüyleri erişkinlerden daha kahverengi tonlardadır. Özellikle topluluk hâlinde bulunduğunda çok gürültücü olan bu kuşun şakıması müzikal bir tonda olmasa da çeşitlilik arzeder. Taklitçilik yetisi ile edebiyatta kendine yer edinmiştir.

Sığırcık doğal yaşam alanı olan Avrupa'nın ılıman bölgeleri ve Asya'nın batısında on iki kadar alt türü ile açık alanlarda üremektedir. Ayrıca Avustralya, Yeni Zelanda, Kuzey Amerika ve Güney Afrika gibi farklı bölgelere de sokulmuş bir türdür. Avrupa'nın güneyi ve batısı ile Asya'nın güneybatısında yaşayan türleri yerleşik iken kuzeydoğu popülasyonları kışları doğal yaşam alanları içinde daha güneye ve daha batıya ve ayrıca İber Yarımadası'nın daha güneyi ile Afrika'nın kuzeyine göç ederler. Yapay ya da doğal ovuklara düzensiz yuvalar yapan bayağı sığırcığın dişileri dört ila beş adet parlak açık mavi yumurta yumurtlarlar. İki haftalık kuluçka süresinden sonra yumurtadan çıkan yavrular bir üç hafta daha yuvada kalır. Her yıl bir ya da iki kere üreme denemesinde bulunurlar. Hepçil olan bu kuş türü çeşitli omurgasızın yanı sıra tohum ve meyvelerle de beslenirler. Çeşitli memeli ve yırtıcı kuş türleri tarafından avlanıkları gibi hem iç hem de dış parazitlerden mağdurdurlar.

Omurgasız zararlılarla beslendikleri için çok sayıda bayağı sığırcıktan oluşan büyük kuş sürüleri ziraat için faydalı oldukları gibi meyve ve tohumlarla beslendikleri için kendileri de zararlı olarak sayılabilmektedir. Kentsel alanlarda büyük sürülerin çıkardığı gürültü de rahatsız edici olabilmektedir. Özellikle sokuldukları bölgelerde itlaf gibi yöntemlerle kontrol altına alınmaya çalışılsa da Batı Avustralya dışında başarılı olunamamıştır. Sığırcık popülasyonu Avrupa'nın batısı ve kuzeyinde yavruların beslenmesi için gerekli olan omurgasızların sayılarının azalması nedeniyle 1980'lerden beri düşüşe geçmiştir. Ancak buna rağmen muazzam küresel popülasyonları nedeniyle Dünya Doğa ve Doğal Kaynakları Koruma Birliği (IUCN) tarafından asgari endişe altındaki türler arasında listelenmektedir.

Adlandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Sığırcık ilk olarak Linnaeus tarafından 1758 yılında Systema Naturae adlı eserinde Sturnus vulgaris adı ile tanımlanmıştır.[1] Cins adı Sturnus Latince "sığırcık" ve epiteti vulgaris de Latince "bayağı" demektir.[2]

Divânu Lügati't-Türk'te bu kuş sıkırçık / sıkırçuk olarak geçer.[3] Eski Türkçe'de "çığırmak, ötmek" anlamına gelen "sıkır-" kökü ile "-çuk" küçültme ekinin birleştirilmesiyle oluşturulduğu düşünülmekle birlikte "şakıma" anlamına gelen "sıkırça-" köküne "-ık" eki eklenmesiyle oluşturulduğuna dair yorumlar da bulunmaktadır ve kelimenin kökünün sığır kelimesiyle bir ilgisi yoktur.[4] Babürnâme'de Çağatay Türkçesinde çuğurçuk olarak geçer.[4] Osmanlıca'da sığırcuk / sığırcık;[5], Farsçadan alıntılanmış olarak "anlayışlı kuş" anlamında mürg-i zîrek / mürg-i zeyrek;[6] zürzür olarak kullanılırdı.

Modern Türk dillerinde Azericede soğırçın / sığırçın, Kırım Tatarcasında sırçık / sığırcak / sıyırcın / çıyırcık, Tatarcada sıyırçık, Başkurtçada sıyırsık, Özbekçede çuğurçik, Kırgızcada çığırçık, Kumukçada sıyırtğış, Teleütçede sığırtçık ve Hakasçada sıgırçah biçimlerinde yaşamaktadır.[7]

Anadolu'da sığırcığa çekirgekuşu, çoğurcuk, sakızgan, sar, sarec, sari ve zurzur denirken[8] Kıbrıs ağzında Rumca'dan gelen mavrobullo adı verilir.[9]

Taksonomi ve sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Sığırcıkgiller (Sturnidae) familyası sokulmuş olduğu bölgeler haricinde tamamen Eski Dünya'ya özgü bir familyadır ve en çok tür çeşitliliği Güneydoğu Asya ile Sahra altı Afrika'da görülür.[10] Sturnus cinsi polifiletiktir ve üyeleri arasındaki bağlantılar tam olarak açıklanamamıştır. Sığırcığın en yakın akrabası kara sığırcıktır.[11] Göçmen olmayan kara sığırcık Buzul Çağı'ndan sonra buzulların çekilmesi sırasında İber Yarımadası'nda kalmış bir S. vulgaris popülasyonundan türleşmiş olabilir[12] ve mitokondriyal DNA araştırmaları kara sığırcığın, sığırcığın bir alt türü olarak sınıflandırılmasını önermektedir. Aslında sığırcık popülasyonları arasında görülen genetik varyasyonlar sığırcık ile kara sığırcık arasındaki genetik farklılıklardan daha büyüktür.[13] Her ne kadar Buzul Çağı'nın ortasından kalma sığırcık fosilleri mevcut olsa da[14] sığırcıkgiller familyasında bulunan türler arasındaki ilişkileri çözümlemenin önündeki sorunlardan biri bu fosil kalıntılarının daha sonraki dönemlerde kesintiye uğramasıdır.[12]

Alt türler[değiştir | kaynağı değiştir]

vulgaris alt türü
Kuzey İrlanda'da S. v. vulgaris.
faroensis alt türü
Faroe Adaları'nda S. v. faroensis.
tauricus alt türü
Ukrayna'da S. v. tauricus.
porphyronotus alt türü
S. v. porphyronotus.

Sığırcığın boyutlarının ve erişkin tüylerinin renk tonlarının klinal olarak değiştiği çeşitli alt türleri bulunmaktadır. Coğrafi alanda kademeli varyasyonların yaygın geçiş karakteristiklerinin görülmesi nedeniyle otoriteler arasında alt türlerin tanımlanması konusunda farklılıklar bulunmaktadır.[15][16]

Alt türler[17]
Alt türler Otorite Dağılımı Yorumlar
S. v. vulgaris Linnaeus, 1758 Avrupa'nın en uzak kuzeybatı ucu ile ve en uzak güneydoğu ucu dışında çoğu yerinde; ayrıca İzlanda ve Kanarya Adaları'nda.
S. v. faroensis Feilden, 1872 Faroe Adaları S. v. vulgaris'ten özellikle gagası ve ayakları olmak üzere kısmen daha büyüktür. Erişkinlerin tüylerindeki yeşil parıltı daha koyu ve mattır, ayrıca daha az lekelidir. Gençlerin tüyleri kurum karasıdır; çeneleri ve karınları beyazımsıdır; boğazları kara beneklidir.
S. v. zetlandicus Hartert, 1918. Shetland Adaları faroensis alt türüne benzer ancak boyut olarak faroensis ile vulgaris alt türü arasındadır. Fair Adası, St. Kilda ve Dış Hebridler'de bulunan kuşların boyutları bu alt tür ile vulgaris arasındadır ve otoriteye göre vulgaris ya da zetlandicus alt türünde sınıflandırılırlar.
S. v. granti Hartert, 1903 Azorlar vulgaris gibidir ancak özellikle ayakları olmak üzere daha küçüktür. Sıklıkla, özellikle üst kısımlarında, tüyler mor parıltılıdır.
S. v. poltaratskyi (Finsch, 1878) Başkurdistan'ın doğusundan Ural Dağları boyunca doğuya Sibirya'nın ortasına, [[[Baykal Gölü]]'ne ve Moğolistan'ın batısına kadar olan bölge. vulgaris gibidir ancak başındaki tüylerin parıltısı mor, sırtındaki tüylerin yeşil, yan bölgelerindeki tüylerin morumsu-mavi ve kanat üstü tüylerinin parıltısı da mavimsi-yeşildir. Uçarken kanat altlarında açık tarçın-ten rengi tüyler görülür.
S. v. tauricus Buturlin, 1904 Kırım Yarımadası ve Dinyeper'in doğusundan Karadeniz boyunca doğuya ve Anadolu'nun batısına doğru. Yüksek rakımda yerine purpurascens alt türü geçer. vulgaris gibi ancak kanatları daha uzundur. Baş tüylerinin parıltısı yeşil, gövdenin bronz-mor, ve yanlar ile kanatların üzerinin parıltısı yeşilimsi bronzdur. Kanat altları uçları soluk olmak üzere siyahımsıdır. Üreme döneminde hemen hemen hiç beneği yoktur.
S. v. purpurascens Gould, 1868 Türkiye'nin doğusundan Tiflis ve Sevan Gölü'ne kadar olan bölgede. Karadeniz'in doğu kıyılarında yüksek rakımlarda tauricus alt türünün yerine bulunur. vulgaris gibi ancak kanatları daha uzundur ve tüylerin yeşil parıltısı yalnızca kulak üstü, ense ve üst göğüste görülür. Bronz parıltıya sahip yanları ve kanat üst tüyleri dışında mor parıltılıdır. Kanat altlarının kenarları ince beyaz çizgili koyu renklidir.
S. v. caucasicus Lorenz, 1887 Volga Deltası'ndan Kafkasya'nın doğusuna doğru ve komşu bölgelerde. Başı ve sırtı yeşil parıltılı, ensesi ve karnı mor parıltılı, kanat üstleri daha mavimsi parıltılıdır. Kanat altları purpurascens gibidir.
S. v. porphyronotus (Sharpe, 1888) Orta Asya'nın batısında, Çungarya Aladağları ile Altay Dağları arasında poltaratskyi alt türüne kademeli geçiş yapar. tauricus alt türüne çok benzer ancak daha küçüktür ve tamamen allopatriktir. purpurascens, caucasicus ve nobilior alt türleri ile çevrelenir.
S. v. nobilior (Hume, 1879) Afganistan, Türkmenistan'ın güneydoğusu ve Özbekistan ile İran'ın doğusundaki komşu bölgeler. purpurascens gibidir ancak daha küçüktür ve kanatları da daha kısadır. Kulak üstleri mor parıltılı, altları ve kanat üstlerinin parıltısı daha kızılımsıdır.
S. v. humii (Brooks, 1876) Keşmir'den Nepal'e Küçük boyutludur; mor parıltı bazen yanlardan kuyruk üstüne kadar olmak üzere ense bölgesinde sınırlıdır, gerisi yeşil parıltılıdır. Bu alt tür bazen Hodgson tarafından verilen indicus adı ile sınıflandırılır.[18][19]
S. v. minor (Hume, 1873) Pakistan Küçük boyutlu; yeşil parıltı baş, karnın altı ve sırt bölgesinde sınırlıdır diğer yerleri mor parıltılıdır.

Fair Adası, St. Kilda ve Dış Hebridler'de bulunan kuşların boyutları bu alt tür ile vulgaris arasındadır ve otoriteye göre vulgaris ya da zetlandicus alt türünde sınıflandırılırlar. Bu adalarda tipik olarak bulunan koyu renkli genç kuşlara ara sıra İskoçya'da ve diğer yerlerde de rastlanır dolayısıyla daha önceleri izole oldukları sanılan faroensis ile zetlandicus alt türleri arasında gen akışı olduğu sonucu çıkarılır.[20][21]

Başka alt türler de tanımlanmıştır ancak artık geçerli olarak kabul edilmemektedir. Çoğu çeşitli alt türlerin dağılımlarının birleştiği yerlerde görülen ara türlerdi. Bunların arasında şunlar sayılabilir: Rusya'nın batısında vulgaris ile poltaratskyi alt türleri arasındaki geçiş ırkları olan S. v. ruthenus Menzbier, 1891 ve S. v. jitkowi Buturlin, 1904; Balkanlar'ın güneyinden Yunanistan ve İstanbul Boğazı boyunca Ukrayna'nın ortasına kadar vulgaris ile tauricus alt türlerinin geçiş ırkları olan S. v. graecus Tschusi, 1905 ve S. v. balcanicus Buturlin & Harms, 1909; İran'ın kuzeyinde caucasicus ve nobilior arasında geçiş ırkları olan S. v. heinrichi Stresemann, 1928. İran'ın güneyinde Fars Eyaleti'nde bulunan S. v. persepolis Ticehurst, 1928 S. v. vulgaris alt türüne çok benzemektedir ve bunun ayrı bir popülasyon mu olduğu ya da Avrupa'nın güneydoğusundan göç eden kuşlar mı olduğu belirli değildir.[16]

Fiziksel özellikleri[değiştir | kaynağı değiştir]

Genç
Londra'da bir masaya tünemiş genç sığırcık. Tüyleri asıl olarak gri-kahverengidir.

Sığırcık 19 ila 23 cm. boyunda, 31 ila 44 cm. kanat açıklığına sahip 58 ila 101 g. ağırlığında bir kuştur.[17] Standart ölçüleri arasında kanat genişliği 11,8 ila 13,8 cm., kuyruğu 5,8 ila 6,8 cm., gaga uzunluğu 2,5 ila 3,2 cm. ve tarsus uzunluğu 2,7 ila 3,2 cm. arasındadır.[17] Tüyleri yanardöner siyah, mor ya da yeşil parıltılı ve özellikle kışın beyaz beneklidir. Erişkin erkek sığırcıkların alt tüyleri erişkin dişi sığırcıklardan daha az beneklidir. Erkeklerin nümayiş sırasında kullandığı boğaz tüyleri dişilere göre daha uzun ve daha seyrek iken dişilerin boğaz tüyleri daha kısa ve uçları sivridir. Tıknaz ayakları pembemsi kızıl ya da grimsi kızıl renklidir. Uçları sivri olan dar ve konik gagaları kışları kahverengimsi siyah renktedir ancak yazları dişilerin gagaları limon sarısı rengine dönüşürken erkeklerin gagaları tabanı mavi-gri olmak üzere sarıya dönüşür. Yılda bir kere, yaz sonunda üreme dönemi bittikten sonra tüy değiştirirler ve yeni çıkan göğüs tüylerinin ucu beyaz olurken kanat ya da sırt tüylerinin ucu da ten rengi olur. Tüylerin uçlarının beyaz ya da ten rengi olması sığırcığa yeni tüyleri çıktığında benekli görünümünü sağlar. Üreme döneminde beneklerin azalmasının nedeni ise tüylerin ucundaki beyaz ve ten rengi kısımların yıpranmasıdır. Genç kuşların tüyleri gri-kahverengidir ve ilk kışlarından itibaren erişkinlerin tüy renklerine sahip olurlar ancak özellikle kafada olmak üzere kısmen gençlere özgü kahverengi tüyleri korurlar.[15][22] Erkeklerde koyu kahverengi, dişilerde de açık kahverengi ve gri olan iris rengine göre cinsiyetleri belirlenebilir. İris ile her zaman koyu renkli olan göz bebeği arasındaki kontrastın tahmini cinsiyet ayrımında %97 doğru sonuç verir. Boğaz tüylerinin uzunluğu da hesaba katıldığında bu şekilde cinsiyet %98 olarak doğru tahmin edilebilmektedir.[23][24]

Tüy değiştiren genç kuş
Kaliforniya'da erişkin olmayan sığırcık. Kısmen tüylerini değiştirmiş ancak kafa ve ensede gençlere özgü kahverengi tüyler göze çarpmaktadır.

Sığırcık zıplayarak değil yürüyerek ya da koşarak yerde ilerler. Canlı bir şekilde uçarlar; üçgen şekilli kanatlarını hızla çarparak ve periyodik olarak çok fazla yükseklik kaybetmeden kısa kısa süzülerek ve tekrar kanat çırpmaya dönerek uçarlar. Sürü hâlindeyken kuşlar hemen hemen aynı anda kalkar, birlikte döner, yoğun bir şekilde uçar ya da araları açılarak geniş bir alana yayılır tekrar birleşir ve aynı anda yere konarlar.[22] Sığırcık göç sırasında saatte 60 ila 80 km. hız yaparak uçar 1.000 ila 1.500 km. mesafe katedebilir.[25]

Aralarında Sturnus cinsinin de bulunduğu bir çok sığırcık türünün kafatası ve kasları arayıcı beslenme şekline uygun olarak adapte olmuştur.[26] Bu adaptasyon en çok kara sığırcık ve Sturnus cineraceus türü ile birlikte sığırcıkta belirgindir ve çenenin açılmasını sağlayan kaslar genişlemiş ve gözlerin gaganın ucuna bakacak şekilde yerleşebilmesi için kafatası daralmıştır.[27] Bu şekilde sığırcık gagasını toprağa sokup açarak saklı besinlere ulaşabilmektedir. Sığırcığın bu beslenme yöntemi için gerekli olan fiziksel özelliklere sahip olması muhtemelen bu kadar geniş bir alana yayılmasına yardımcı olmuştur.[17]

İber Yarımadasında, Akdeniz'in batısında ve Afrika'nın kuzeybatısında sığırcık, kara sığırcık ile karıştırılabilir. Yakından, özellikle de şakırken gözlemlendiğinde, kara sığırcığın boğaz tüylerinin daha uzun olduğu görülür.[28]

Ses[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir sığırcığın şakıması
Şakıyan erişkin erkek
Şakıyan ve uzun boğaz tüylerini gösteren erişkin erkek sığırcık.

Sığırcık gürültücü bir kuştur. Şakıması hem melodik hem de mekanik sesler içeren seslerin ritüel şekilde birbirini izlemesinden oluşur ve çeşitlilik gösterir. Daha çok erkek sığırcık şakır ve şakıması genellikle bir dakika ya da daha fazla sürer. Her bir şakıma tipik olarak ara vermeden birbirini takip eden dört çeşit şakıma türünden oluşur. Şakıma bir dizi arı notalardan oluşan ıslıklarla başlar ve bunları diğer kuş türlerinin şakımalarından ya da doğada duyulan insan yapısı seslerden taklit edilerek oluşan çeşitli sekanslarla devam eder. Taklit edilen sesin yapısı ve basitliği frekansından daha çok önem taşır. Her ses sekansı kuş tarafından bir kaç kez tekrar edildikten sonra diğer sekansa geçilir. Çeşitlilik gösteren bu bölümden sonra bir dizi tekrar eden gaganın birbirine vurulması ile oluşan sesler gelir ve sonunda yine çeşitli sekanslardan oluşan yüksek frekanslı şarkı ile şakıma biter. Her kuşun kendine özgü bir repertuarı vardır ve en yetenekli kuşların 35 kadar çeşide varan şarkı tipi ile 14 kadar gagaların vurulması ile çıkarılan farklı sesleri olabilir.[29]

Erkekler üreme döneme yaklaştıkça sürekli şakırlar ve çiftler oluştuktan sonra daha az şakımaya başlarlar. Dişi kuş ortalıkta iken erkek bazen yuvaya uçarak girişe konar ve şakıyarak dişiyi yuvaya davet eder. Yaşlı kuşların repertuarı genç kuşlardan büyüktür. Daha uzun ve çeşitli şekilde şakıyan erkek kuşların dişileri kendilerine çekmesi daha kolaydır dolayısıyla da üreme şansları daha yüksektir. Dişilerin daha karmaşık şakıyan erkekleri tercih ettikleri görülür. Daha karmaşık şarkılara sahip olan sığırcıklar bu sayede daha genç ve tecrübesiz sığırcıklara karşı yuvalarını da daha kolay koruyabilmektedirler.[29]

Üreme dönemi dışında da kuşların şakıdığı görülür ancak tüy değiştirirken şakımazlar. Genellikle erkekler daha çok şakısa da dişilerin de bazen şakıdıkları görülür. Üreme dönemi dışında yapılan şakımaların işlevi anlaşılamamıştır.[29] Aralarında sürü çağrısı, tehdit çağrısı, saldırı çağrısı, homurtu çağrısı ve çiftleşme çağrısı gibi çağrılar bulunan on bir farklı çeşit şakıma tespit edilmiştir.[30] Alarm çağrısı kulak tırmalayıcı bir çığlıktır ve bir arada yemek arayan sığırcık sürüsünden sürekli olarak bir hırıltı sesi duyulur.[22] Tünerken ve yıkanırken sürekli karşılıklı şakırlar ve o kadar yüksek bir ses çıkarırlar ki çevredeki insanlar bu gürültüden rahatsız olabilir. Sığırcık sürüsü birlikte uçarken kuşların kanatlarının senkronize olarak hareket etmesinden çıkan belirgin rüzgâr sesi yüzlerce metre öteden duyulabilir.[30]

Davranış ve ekoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Hollanda Rotterdam'da büyük bir sığırcık sürüsü uçarken.

Sığırcık özellikle sonbahar ve kış mevsimlerinde olmak üzere oldukça sosyal bir kuştur. Sürüyü oluşturan kuş sayısı çok farklılık gösterse de tünediklere yerlerde devasa ve aşırı gürültücü sürüler oluştururlar. Bu büyük sürülerin oluşmasının nedeninin doğan ve atmaca gibi yırtıcı kuşlara karşı bir savunma mekanizması olduğu düşünülmektedir.[31][32] Sürü uçarken sıkışık bir küre biçimi alır ve bu küre sürekli olarak büyür, küçülür, şekil değiştirir ve sürünün belirli bir lideri yoktur. Her sığırcık en yakın komşusunun hareketine göre yönünü ve hızını değiştirmektedir.[33] İstisnai olarak sayıları 1,5 milyona kadar varan sığırcığın şehir merkezlerinde, ormanlıklarda ve sazlıklarda oluşturduğu devasa sürüler dışkılarıyla sorunlara yol açabilmektedir. Bu sürülerin dışkıları 30 cm. kalınlığa erişebilmekte ve içerdiği kimyasallar nedeniyle ağaçların ölümüne yol açmaktadır. Küçük miktarlarda ise dışkılar gübre görevi görmektedir. Dolayısıyla orman bekçileri sürüleri bulundukları yerden kaldırıp ihtiyaç olan yere yönlendirmeye çalışarak bu etkiden yararlanmakta ve büyük toksik dışkı birikintilerinin oluşmasını engellemeye çalışmaktadırlar.[34]

Danimarka Jutland'da bahar aylarında Tønder ve Ribe arasında deniz kıyısında bulunan Tønder ve Esbjerg belediyelerinin bataklıkları üzerinde günbatımında bir milyondan fazla sığırcığın oluşturduğu sürülerin uçuşu gözlemlenebilir. İskandinavya'nın kuzeyindeki kuşlar nisan ayının ortasında üreme bölgelerine göç etmek için ayrılmadan önce mart ayından itibaren büyük sürüler hâlinde toplanmaya başlarlar. Sürü davranışının yarattığı gökyüzünde silüet olarak görülen karmaşık şekillerin oluşturduğu fenomene yörede sort sol ("kara güneş") adı verilir.[35] Birleşik Krallık'ta kış ortasında beş ila elli bin arasında kuşun oluşturduğu sürüler güneş doğmadan hemen önce gözlemlenebilir. Yörede bu sürülere "mırıltı" anlamına gelen murmuration adı verilir.[36]

Beslenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Kuzey İrlanda'da bir çiftlikte besin arayan sığırcık sürüsü.

Sığırcık en çok zararlı ve eklem bacaklılar gibi böceklerle beslenir. Yedikleri böcekler arasında örümcekler, çayır sivrisinekleri, güveler, mayıs sinekleri, yusufçuklar, küçük kızböcekleri, çekirgeler, kulağakaçanlar, sinir kanatlılar, tüylü kanatlılar, sinekler, kın kanatlılar, testere sinekleri, arılar, yaban arıları ve karıncalar sayılabilir. Bu böceklerin hem erişkin hem de larvalarını yiyen sığırcıklar ayrıca solucanlar, salyangozlar, küçük amfibiler ve kertenkelelerle de beslenirler.[37] Başarılı bir üreme için omurgasızlarla beslenmeleri gerekli olsa da sığırcık hepçildir ve aynı zamanda tahıl, tohum, meyve, nektar ve fırsat çıkarsa besin atıklarıyla da beslenebilir.[38][39][40] Yüksek oranda sakkaroz içeren besinleri kolaylıkla metabolize edemeyen sığırcıkgiller bu özellikleriyle çoğu kuş familyasından ayrılırlar ancak üzüm ya da kiraz gibi meyveleri metabolize edebilmektedirler.[41] Azorlar'da izole olarak yaşayan sığırcık alt türü burada bulunan ve soyu tehdit altındaki Sterna dougallii kuşunun yumurtaları ile beslenmektedir. S. dougallii bahar aylarında üreme kolonileri için Azorlar'a gelmeden önce yöredeki sığırcık popülasyonunun itlafı gibi önlemlerle sayılarının kontrol altında tutulmasına çalışılmaktadır.[13]

Erişkin sığırcık yavruları beslemek için yerden besin ararken.

Sığırcıkların beslenmek için çeşitli yöntemleri bulunsa da en çok kullandıkları yöntemde yerde dolaşarak toprak üstünde ya da hemen altında bulunan böcekleri avlamaktır. Genellikle kısa otların arasında dolaşmayı tercih ederler ve sıklıkla otlayan hayvanların arasında ya da üstünde[40] dış parazitleri ile beslenirken görülürler.[17] Büyük sürüler, "silindir beslenme" denen bir davranış sergiler; sürü hâlinde yerde beslenirken, sürünün arkasındakiler sürekli olarak beslenme fırsatlarınının daha iyi olduğu ön kısma uçarak beslenirler.[38] Sürü ne kadar büyükse, bir arada beslenen kuşlar birbirlerine o kadar yakındır. Sıklıkla bir yerde bir süreliğine beslenen sürü topluca daha önce beslendikleri başka yerlere uçarak beslenmeye devam ederler.[38]

Sığırcıklarda üç farklı besin arama davranışı gözlemlenmiştir. En yaygın olan arama davranışında kuş gagasını sürekli olarak bir böcek bulana kadar toprağa saplar ve gagasını açarak toprakta bir delik bırakır. İlk olarak Konrad Lorenz tarafından gözlemlenen bu davranış[42] aynı zamanda plastik çöp torbalarını delmek ve delikleri genişletmek için de kullanılır. Genç sığırcıkları bu beslenme tekniğini geliştirmeleri için zamana ihtiyaçları vardır ve bu nedenle genellikle genç kuşlar daha az böcekle beslenmektedir.[28] İkinci bir yöntem havada uçan böcekleri gagalarıyla kapmaktır. En az kullanılan üçüncü yöntem ise yerde hareket hâlindeki bir omurgasısızı yakalamak için ileriye doğru hâmle yapmaktır. Solucanlar topraktan çekilerek yenir.[38] Besine erişimi kısıtlı olan ya da beslenme için gün ışığının azaldığı dönemlerde sığırcıklar yağ bağlayarak gövde kitlelerini artırırlar.[43]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ * Linnaeus, Carolus (1758) (Latince). Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata.. Holmiae. (Laurentii Salvii).. ss. 167. 
  2. ^ Jobling, James A (2010). The Helm Dictionary of Scientific Bird Names. Londra: Christopher Helm. ss. 367,405. ISBN 978-1-4081-2501-4. http://nature.baikal.ru/files/605/1408125013.pdf. 
  3. ^ Kaşgarlı Mahmud (2006). Divânu Lügati't-Türk. Ankara: TDK Yayınları. 
  4. ^ a b Nişanyan, Sevan. "Nişanyan Sözlük". https://nisanyansozluk.com/. 
  5. ^ Clauson, SG (1972). An Etymological Dictionary of Pre-Thirteenth- Century Turkish. Oxford. ss. 816a. 
  6. ^ Devellioğlu, F. (1999). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lugat. Ankara: Aydın Kitabevi. ss. 734. 
  7. ^ Räsänen, M. (1969). Versuch eines etymologischen Wörterbuchs der Türksprachen. Helsinki. ss. 415. 
  8. ^ Çakmak, Merete; Mary Işın (2005). Anadolu kuş adları sözlüğü: Türkçe, İngilizce, Latince. Kitap Yayınevi. ss. 98. 
  9. ^ Gümüşatam, Gürkan (2011). "Kavram Alanları Açısından Kıbrıs Türklerince Hayvanlara Verilen Adlar". Diyalektolog (3): 11-32. 
  10. ^ Feare, Chris; Craig, Adrian (1998). Starlings and Mynas. Londra: Christopher Helm. ss. 13. ISBN 0-7136-3961-X. 
  11. ^ Zuccon, Dario; Cibois, Alice; Pasquet, Eric; Ericson, Per G P (2006). "Nuclear and mitochondrial sequence data reveal the major lineages of starlings, mynas and related taxa". Molecular Phylogenetics and Evolution 41 (2): 333–344. doi:10.1016/j.ympev.2006.05.007. PMID 16806992. 
  12. ^ a b Zuccon, Dario; Pasquet, Eric; Ericson, Per G P (Eylül 2008). "Phylogenetic relationships among Palearctic – Oriental starlings and mynas (genera Sturnus and Acridotheres: Sturnidae)". Zoologica Scripta 37 (5): 469–481. doi:10.1111/j.1463-6409.2008.00339.x. http://www.nrm.se/download/18.251938811dab4a5dcc8000180/Zuccon+et+al+Sturnus+ZSC+2008.pdf. 
  13. ^ a b Neves, Verónica C; Griffiths, Kate; Savory, Fiona R; Furness, Robert W; Barbara K (2009). "Are European starlings breeding in the Azores archipelago genetically distinct from birds breeding in mainland Europe?". European Journal of Wildlife Research 56 (1): 95–100. doi:10.1007/s10344-009-0316-x. http://peer.ccsd.cnrs.fr/docs/00/53/52/48/PDF/PEER_stage2_10.1007%252Fs10344-009-0316-x.pdf. 
  14. ^ Bedetti, C (2001). "Update Middle Pleistocene fossil birds data from Quartaccio quarry (Vitinia, Roma, Italy)". Proceedings 1st. International Congress the World of Elephants: 18–22. 
  15. ^ a b Snow, David; Perrins, Christopher M (editors) (1998). The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes). Oxford: Oxford University Press. ss. 1492-1496. ISBN 978-0-19-854099-1. 
  16. ^ a b Vaurie, Charles (1954). "Systematic Notes on Palearctic Birds. No. 12. Muscicapinae, Hirundinidae, and Sturnidae". American Museum Novitiates 1694: 1–18. 
  17. ^ a b c d e Feare, Chris; Craig, Adrian (1998). Starlings and Mynas. Londra: Christopher Helm. ss. 183-189. ISBN 0-7136-3961-X. 
  18. ^ Bu ırk Hodgson tarafından Gray'in 1831 tarihli Zoological Miscellany kitabında S. indicus olarak tanımlanmıştır ve muhtemelen humii adı üzerinde taksonomik adlandırma önceliği bulunmaktadır. Gray, John Edward (1831). Zoological Miscellany. Wurtz: Treuttel. ss. 84. 
  19. ^ Rasmussen, Pamela C; Anderton, John C (2005). Birds of South Asia. The Ripley Guide. Volume 2. Washington DC and Barcelona: Smithsonian Institution and Lynx Edicions. ss. 583. ISBN 84-87334-66-0. 
  20. ^ Neves, Verónica (2005). Towards a Conservation Strategy of the Roseate Tern Sterna dougallii in the Azores Archipelago. Glasgow: University of Glasgow. ss. 63-73. http://theses.gla.ac.uk/13/1/nevesphd2006.pdf. 
  21. ^ Parkin, David; Knox, Alan (2009). The Status of Birds in Britain and Ireland. Londra: Christopher Helm. ss. 65, 305–306. ISBN 1-4081-2500-5. 
  22. ^ a b c Coward, Thomas Alfred (1941). The Birds of the British Isles and Their Eggs (First series). Londra: Frederick Warne. ss. 38-41. http://archive.org/download/birdsofbritish00cowa/birdsofbritish00cowa.pdf. 
  23. ^ Smith, E L; Cuthill, I C; Griffiths, R; Greenwood, V J; Goldsmith, A R; Evans, J E (2005). "Sexing Starlings Sturnus vulgaris using iris colour". Ringing & Migration 22 (4): 193–197. doi:10.1080/03078698.2005.9674332. http://blx1.bto.org/pdf/ringmigration/22_4/smith.pdf. 
  24. ^ Harrison, James M (1928). "The colour of the soft parts of the starling". British Birds 22 (2): 36–37. 
  25. ^ Linz, George M; Homan, H Jeffrey; Gaulker, Shannon M; Penry, Linda B; Bleier, William J (2007). "European starlings: a review of an invasive species with far-reaching impacts". Managing Vertebrate Invasive Species Paper 24: 378–386. http://naldc.nal.usda.gov/catalog/17532. 
  26. ^ Feare, Chris; Craig, Adrian (1998). Starlings and Mynas. Londra: Christopher Helm. ss. 21-22. ISBN 0-7136-3961-X. 
  27. ^ del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew; Christie, David (eds) (2009). Handbook of the Birds of the World. Volume 14: Bush-shrikes to Old World Sparrows. Barselona: Lynx Edicions. ss. 665–667. ISBN 978-84-96553-50-7. 
  28. ^ a b del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew; Christie, David (eds) (2009). Handbook of the Birds of the World. Volume 14: Bush-shrikes to Old World Sparrows. Barselona: Lynx Edicions. ss. 725. ISBN 978-84-96553-50-7. 
  29. ^ a b c Feare, Chris (1996). "Studies of West Palearctic Birds: 196. Common starling Sturnus vulgaris". British Birds 89 (12): 549–568. 
  30. ^ a b Higgins, P J; Peter, J M; Cowling, S J (eds) (2006). Handbook of Australian, New Zealand, and Antarctic Birds. Volumes 7: Boatbill to Starlings. Melbourne: Oxford University Press. ss. 1923–1928. ISBN 0-19-553996-6. 
  31. ^ Taylor, Marianne; Holden, Peter (2009). RSPB Where to Discover Nature: In Britain and Northern Ireland. Londra: Christopher Helm. ss. 27. ISBN 1-4081-0864-X. 
  32. ^ Carere, Claudio; Montanino, Simona; Moreschini, Flavia; Zoratto, Francesca; Chiarotti, Flavia; Santucci, Daniela; Alleva, Enrico (2009). "Aerial flocking patterns of wintering starlings, Sturnus vulgaris, under different predation risk". Animal Behaviour 77 (1): 101–107. doi:10.1016/j.anbehav.2008.08.034. ISSN 0003-3472. 
  33. ^ Hildenbrandt, H; Carere, C; Hemelrijk, C K (2010). "Self-organized aerial displays of thousands of starlings: a model". Behavioral Ecology 21 (6): 1349–1359. doi:10.1093/beheco/arq149. ISSN 1465-7279. 
  34. ^ Currie, F A; Elgy, D; Petty, S J (1977). Starling roost dispersal from woodlands: Forestry Commission Leaflet 69. Edinburgh: HMSO. ISBN 0-11-710218-0. 
  35. ^ Winkler, Bjarne (2006-06-19). "Black Sun in Denmark". Earth Science Picture of the Day. NASA Earth Science Division, EOS Project Science Office and the Universities Space Research Association. http://epod.usra.edu/blog/2006/06/black-sun-in-denmark.html. Erişim tarihi: 2013-01-10. 
  36. ^ West, Meredith J; King, Andrew P (1990). "Mozart's Starling". American Scientist 78: 106–114. Bibcode 1990AmSci..78..106W. http://www.indiana.edu/~aviary/Research/Mozart%27s%20Starling.pdf. 
  37. ^ Adeney, J M (2001). "European starling (Sturnus vulgaris)". Introduced Species Summary Project. Columbia University. http://www.columbia.edu/itc/cerc/danoff-burg/invasion_bio/inv_spp_summ/Sturnus_vulgaris.html. 
  38. ^ a b c d Higgins, P J; Peter, J M; Cowling, S J (eds) (2006). Handbook of Australian, New Zealand, and Antarctic Birds. Volumes 7: Boatbill to Starlings. Melbourne: Oxford University Press. ss. 1907–1914. ISBN 0-19-553996-6. 
  39. ^ Thomas, H F (1957). "The Starling in the Sunraysia District, Victoria. Part I". Emu 57 (1): 31–48. doi:10.1071/MU957031. 
  40. ^ a b Kirkpatrick, Win; Woolnough, Andrew P (2007). "Common starling". Pestnote. Department of Agriculture and Food Australia. http://www.agric.wa.gov.au/objtwr/imported_assets/content/pw/vp/bird/common_starling.pdf. 
  41. ^ Hawkins, P; Morton, D B; Cameron, D; Cuthill, I; Francis, R; Freire, R; Gosler, A; Healey, S ve diğ. (2001). "The starling, Sturnus vulgaris". Laboratory Animals 35 (Supplement 1: Laboratory birds: refinements in husbandry and procedures): 120–126. doi:10.1258/0023677011912164. http://la.rsmjournals.com/content/35/suppl_1/120.full.pdf. 
  42. ^ Tinbergen, J.M. (1981). "Foraging decisions in starlings (Sturnus vulgaris L.)". Ardea 69: 1–67. http://ardeajournal.natuurinfo.nl/ardeapdf/a69-001-067.pdf. 
  43. ^ Witter, M S; Swaddle, J P; Cuthill, I C (1995). "Periodic food availability and strategic regulation of body mass in the European starling, Sturnus vulgaris". Functional Ecology 9 (4): 568–574. doi:10.2307/2390146. JSTOR 2390146. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]