Sözcükte anlam değişmesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Sözcükte anlam değişmesi, Türkçede meydana gelen bir dil olayıdır. Bazı sözcükler zaman içinde farklı anlamlar kazanabilir. Kendi içinde beşe ayrılır; anlam iyileşmesi, anlam kötüleşmesi, anlam genişlemesi, anlam daralması ve güzel adlandırma. Dildeki anlam değişmesi sürekli devam eder.

Anlam iyileşmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sözcüklerin kötü anlamı terk edip, iyi anlam kazanmasıdır.

  • Örnekler: İlk sözcük eski, ikinci sözcük yeni anlamıdır.
    • Yavuz: Kötü / Yavuz: Yiğit

Anlam kötüleşmesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Sözcüklerin iyi anlamı terk edip, kötü anlam kazanmasıdır.

  • Örnekler: İlk sözcük eski, ikinci sözcük yeni anlamıdır.
    • Canavar: Canlı / Canavar: Yırtıcı
    • Amele: İşçi / Amele: Aşağılayıcı anlam

Anlam daralması[değiştir | kaynağı değiştir]

Sözün kavram ve anlam bakımından bir daralmaya uğrayarak, eskiden anlattığı şeyin ancak bir bölümünü, bir türünü anlatır duruma gelmesi, bir sözün genel bir anlamdan özel bir anlama, geniş bir anlamdan daha dar bir anlama geçişi, anlam daralması olarak adlandırılır.[1]

  • Örnekler: İlk sözcük eski, ikinci sözcük yeni anlamıdır.
    • Erik: Ağaç, meyve, gıda / Erik: Meyve
    • Oğlan: Hem kızlara hem de erkeklere denir / Oğlan: Erkeklere denir
    • Eski Türkçe Tüne: geceyi geçirmek, gecelemek./ Türkiye Türkçesi Tüne: Yalnız kuşlar ve evcil kanatlı hayvanlar için kümeste veya tünekte gecelemek.

Anlam genişlemesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Bir sözcüğün özel bir anlamı terk edip, genel bir anlam almasıdır.

  • Örnekler: İlk sözcük eski, ikinci sözcük yeni anlamıdır.
    • Ön: Güneşin doğduğu yön / Ön: Varlıkların esas alınan yüzü
    • Yol: yürünen yer / Yol: yöntem

Güzel adlandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Doğrudan kullanılması hoşa gitmeyen kavramların yerine iyi kavramların kullanmaktır

  • Örnekler:
    • Verem = ince hastalık
    • Ölüm = vefat etmek
    • Cin = üç harfliler

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Günay Karaağaç, Türkçenin Dil Bilgisi, Sayfa 606 c.2.