Primer (kimya)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Primer tarihte ilk olarak kimyada ‘’ ilk çıkan, temelini oluşturan ‘’ manasında kullanılmıştır. Örneğim Primer ürünler ve Primer tepkimeler gibi.

Organik Kimyada[değiştir | kaynağı değiştir]

Kırmızı ile işaretlenen atomlar farklı atom gruplarındaki merkez atomlarını temsil etmektedirler.

Bu şemada primer Sekunder, tersiyer ve kuartet merkez atomları karşılaştırılmıştır.

primer sekunder tersiyer Kuartet
Karbonun Organik
kimyadaki bağları
Prim. Hydrocarbon Structural Formulae V.1.png Sec. Hydrocarbon Structural Formulae V.1.png Tert. Hydrocarbon Structural Formulae V.1.png Quart. Hydrocarbon Structural Formulae V.1.png
Alkol Prim. Alcohol Structural Formulae V.1.png Sec. Alcohol Structural Formulae V.1.png Tert. Alcohol Structural Formulae V.1.png Bulunmamaktadır.
Amin Prim. Amine Structural Formulae V.1.png Sec. Amine Structural Formulae V.1.png Tert. Amine Structural Formulae V.1.png Quart. Ammonium cation Structural Formulae V.1.png
Karbon asit amidler Prim. Amide Structural Formulae V.1.png Sec. Amide Structural Formulae V.1.png Tert. Amide Structural Formulae V.1.png Bulunmamaktadır
Fosfin Prim. Phosphine Structural Formulae V.1.png Sec. Phosphine Structural Formulae V.1.png Tert. Phosphine Structural Formulae V.1.png Quart. Phosphonium Cation Structural Formulae V.1.png


Organik kimyada Primer (birincil) kelimesinin anlamı merkezdeki atomun (Karbon, Azot, Fosfor) bir bağı organik kısımla (R), geri kalan bağların hidrojen atomuyla yapmak üzere sadece hidrojen ve organik kısımla bağ yapmış atomlar primer diğer bir değişle birincil olarak adlandırılır.

Burada organik kısımlar alkil, aril, alkil aril, vb… olabilirler. Primer alkoller merkez atom olarak karbon atomu (merkez atom = Karbon ] ), primer aminler merkez atom olarak Azot (merkez atom = Azot ) ve fosfinlerde ise merkez atomu olarak fosfor atomu (merkez atom = Fosfor ) yer almaktadır.[1]

Örnek olarak:

  • Alkanlarda merkez atomu olan karbon atomuna bir sübstitüentin yanı sıra üç tanede hidrojen atomu bağlıdır.
  • Primer alkollerde ise bir sübstitüentin yanı sıra sadece iki tane hidrojen atomu bağlıdır.
  • Primer aminler de bu durum pek farklı değildir bu sefer merkez atomu olan azot biri organik grupla ve ikisi hidrojen atomuyla olmak üzere toplam üç bağ yapmıştır.


Primer bileşiklerin yapısında fonksiyonel grubunu engelleyecek bir başka grubun olamaması, bu bileşiklerde klasik tepkimelerin gerçekleşmesini kolaylaştırmaktadır. Bu tepkimelere örnek olarak primer alkoller ve primer aminler verilebilir. Primer karbonlar için örnek olarak Etan ya da klormetan verilebilir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynak[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Otto-Albrecht Neumüller (Herausgeber): Römpps Chemie Lexikon, Frank'sche Verlagshandlung, Stuttgart, 1983, 8. Auflage, S. 4170, ISBN 3-440-04513-7.