Pelikan

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Vikipedi:TaksokutuVikipedi:Taksokutu
Pelikan
Tepeli pelikan Pelecanus crispus
Tepeli pelikan
Pelecanus crispus
Bilimsel sınıflandırma
Alem: Animalia (Hayvanlar)
Şube: Chordata (Kordalılar)
Sınıf: Aves (Kuşlar)
Takım: Pelecaniformes
(Pelikansılar)
Familya: Pelecanidae
(Pelikangiller)
Rafinesque, 1815
Cins: Pelecanus
Linnaeus, 1758
Tip tür
Pelecanus onocrotalus
Linnaeus, 1758
Diğer adları
Kutan
Türler

8 tür, metne bakınız.

Dış bağlantılar
Commons-logo.svg Wikimedia Commons'ta Pelikan ile ilgili çoklu ortam belgeleri bulunur.
Wikispecies-logo.svg Wikispecies'te Pelikan ile ilgili detaylı taksonomi bilgileri bulunur.

Pelikan ya da kutan[1], monotipik pelikangiller (Pelecanidae) familyasını ve Pelecanus cinsini oluşturan iri su kuşu türlerinin ortak adı. Uzun gagaları, avlanmak için kullandıkları ve yutmadan önce gagalarıyla topladıkları avın bulunduğu suyu süzmeye yarayan geniş boğaz keseleri en ayırtedici özellikleridir. Kahverengi pelikan ve Peru pelikanı dışındaki türlerinin tüyleri genellikle soluk renklidir. Tüm türlerinin gagaları, keseleri ve yüzlerindeki tüysüz deri üreme mevsiminden önce parlak renklere kavuşur. Yaşayan sekiz türü dönencelerden ılıman kuşağa kadar olan bölgelerde yaşar ancak Güney Amerika'nın iç kısmında, kutup bölgelerinde ve açık denizde bulunmazlar. Pelikanlara ait fosil kayıtları Fransa'da Oligosen döneminden kalma ve günümüz pelikanlarının gagasına benzeyen fosil buluntularıyla birlikte en az 30 milyon yıl öncesinden itibaren vardır. Uzun süre fregat kuşları, karabataklar, tropik kuşları ve sümsük kuşları ile akraba olduğu düşünülen pelikanlar günümüzde Pelecaniformes takımında sınıflandırılmaktadır ve en yakın akrabaları ise pabuç gagalı ve hamerkoptur. Aynı takım içinde yeralan aynaklar, kaşıkçılar ve balıkçıllar ise uzak akrabalarıdır. Genellikle su yüzeyinde ya da yüzeye yakın yakaladıkları balıklarla beslenirler ve kıyılar ile göllerde yaşarlar. Koloniler oluşturarak üreyen pelikanlar sıklıkla toplu olarak avlanırlar. Beyaz tüylü dört türü yerde yuva yapmayı tercih ederken kahverengi ya da gri renkli diğer dört türü ise ağaçlarda yuvalanmayı tercih etmektedir.

Pelikanlarla insanlar arasındaki ilişkiler sıklıkla çekişmeli olmuştur. Hem ticari hem de zevk için yapılan balıkçılık için rekâbet kaynağı olarak görüldüklerinden insanların zulmüne uğramıştır. Yaşam alanı yokolması ve çevre kirliliğinden muzdariptirler. Üç türü korunma durumu açısından önem arzetmektedir. Ayrıca mitoloji, Hristiyan ve arma bilimi ikonografisi açısından kültürel öneme sahiptirler.

Taksonomi ve sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

Etimoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Pelecanus cinsi ilk olarak Linnaeus tarafından 1758 yılında Systema Naturae eserinin 10. baskısında tanımlanmıştır. Linnaeus ayırıcı özelliklerini düz ve ucu kıvrık bir gaga, doğrusal burun delikleri, tüysüz yüz ve tamamen perdeli ayaklar olarak belirtmiştir. Bu ilk tanım pelikanların yanı sıra fregat kuşlarını, karabatakları ve sümsük kuşlarını da içermekteydi.[2] Cins adı Grekçe "balta" anlamına gelen, πελεκυς (pelekys) kelimesinden türeyen[3] πελεκάν (pelekan) kelimesinden gelir.[4] Antik çağlarda bu kelime hem pelikanlar hem de ağaçkakanlar için kullanılmaktaydı.[5]

Taksonomi[değiştir | kaynağı değiştir]

Pelikanlar adlarını zengin bir taksonomik tarihçeye sahip olan Pelecaniformes (Pelikansılar) takımına vermiştir. Bu takımın geleneksel üyeleri olan tropik kuşları, yılanboyunlar, karabataklar, sümsük kuşları ve fregat kuşları tekrar gözden geçirilmiş, tropik kuşu kendin takımı Phaethontiformes içinde, diğerleri de Suliformes takımı içinde yeniden sınıflandırılmışlardır. Onların yerine ise balıkçıllar, aynaklar, kaşıkçılar, hamerkop ve pabuç gagalı Pelecaniformes takımına aktarılmıştır.[6] Moleküler kanıtlar pabuç gagalı ile hamerkopun pelikanlarla kardeş grup oluşturduğunu belirtir[7] ancak bu üç soyun tam akrabalık ilişkileri hakkında bazı şüpheler bulunmaktadır.[8]



Suliformes


Pelecaniformes


Balıkçılgiller (Ardeidae)



Aynaklar ve kaşıkçılar (Threskiornithidae)






Hamerkop (Scopus umbretta)



Pabuç gagalı (Balaeniceps rex)




Pelikanlar (Pelecanus)






Hackett'a göre Kladogram.[6]

Yaşayan en yakın akrabaları

Fosil kaydı[değiştir | kaynağı değiştir]

Fosil kaydı pelikan soyunun en az 30 milyon yıldır yaşadığını göstermektedir. Bilinen en eski pelikan fosili Fransa'nın güneydoğusunda Luberon'da yer alan Oligosen döneminin başlarından kalma kalıntılardır ve günümüzdeki pelikanlara oldukça benzemektedir.[9] Fosilin gagası hemen hemen tamamen korunmuştur ve morfolojik olarak günümüz pelikanlarının gagası ile birebir aynıdır, dolayısıyla o dönemde beslenme için kullanılan gaga ve boyun kesesinin var olduğu söylenebilir.[9] Miyosen'in başlarından kalma bir fosil, bazı özelliklerinin kendine has olması düşünüldüğünden Miopelecanus gracilis olarak adlandırılmış ancak daha sonradan bu farklılıkların Pelecanus cinsinin türleri arasındaki varyasyonların içinde kaldığı düşünülmüştür.[9] Eosen'in son döneminden kalma Protopelicanus cinsi ise pelikanımsı ya da sümsük kuşumsu olabileceği gibi Pelagornithidae familyasından benzer bir su kuşu da olabilir.[10] Geçerli bir tanımlama sağlayacak kadar yeterli fosil kanıtlarına dayanmadan tanımlanmış olan Miyosen döneminden kalma Liptornis cinsi ise nomen dubium olarak değerlendirilir:[11]

Avrupa'da bulunan çok sayıda pelikan fosiline karşın Kuzey Amerika'da daha az sayıda fosil bulunmuştur.[12] Fosil kalıntılarından çeşitli Pelecanus türleri tanımlanmıştır:[13]

  • Pelecanus cadimurka, Rich & van Tets, 1981 (Pliyosen sonu, Güney Avustralya)[14]
  • Pelecanus cautleyi, Davies, 1880 (Pliyosen başı, Siwalik Hills, Hindistan)[13]
  • Pelecanus fraasi, Lydekker, 1891 (Miyosen'in ortası, Bavyera, Almanya)[13]
  • Pelecanus gracilis, Milne-Edwards, 1863 (Miyosen başı, Fransa)[13]
  • Pelecanus halieus, Wetmore, 1933 (Pliyosen sonu, Idaho, ABD)[15]
  • Pelecanus intermedius, Fraas, 1870 (Miyosen'in ortası, Bavyera, Almanya)[13]
  • Pelecanus odessanus, Widhalm, 1886 (Miyosen'in sonu, Odessa yakınında, Ukrayna)[16]
  • Pelecanus schreiberi, Olson, 1999 (Pliyosen'in başı, Kuzey Carolina, ABD)[12]
  • Pelecanus sivalensis, Davies, 1880 (Pliyosen'in başı, Siwalik Hills, Hindistan)[13]
  • Pelecanus tirarensis, Miller, 1966 (Oligosen'in sonu ile Miyosen'in ortası, Güney Avustralya)[17]

Yaşayan türler[değiştir | kaynağı değiştir]

Yaşayan sekiz pelikan türü iki gruba ayrılabilir: Yerde yuvalanan ve asıl olarak erişkinleri beyaz tüylü olan Avustralya pelikanı, tepeli pelikan, ak pelikan ve Amerika ak pelikanı. Ağaçlarda ya da deniz kayalıklarında yuvalanan ve erişkinleri gri ya da kahverengi tüylü olan küçük pelikan, Pelecanus philippensis, kahverengi pelikan ve Peru pelikanı. Daha çok deniz kıyılarında yaşayan ve önceden aynı tür olarak değerlendirilen[18] kahverengi pelikan ile Peru pelikanı bazen diğer türlerden ayrılarak Leptopelicanus alt cinsinde sınıflandırılır.[19] Ancak iki ana evrimsel soy olduğu görünmesine rağmen her iki görünüşe sahip olan ve benzer yuvalanma davranışı gösteren türler her iki evrimsel soyda da bulunmaktadır. En farklı tür olan ak pelikan bu cinsin Eski Dünya kökenli olduğunu göstermektedir. Dolayısıyla Leptopelicanus geçerli bir kategori ise içinde Amerikan ak pelikanını da barındırmalıdır. Tepeli pelikan önceleri P. philippensis'in bir alt türü olarak görülmekteydi ancak hem yuvalanma davranışları hem de morfolojik farklılıkları nedeniyle artık kendi başına bir tür olarak kabul edilmektedir.[20]

Pelecanus cinsinin yaşayan türleri
Adı ve bilimsel adı Resmi Tanımı Dağılımı ve korunma durumu
Kahverengi pelikan
Pelecanus occidentalis
Linnaeus, 1766
Kahverengi pelikan
Uzunluk 1,4 m., kanat boyu 2 ila 2,3 m., ağırlık 3,6 ila 4,5 kg.[21] En küçük pelikan türüdür; kahverengi tüyleri ile ayırt edilir ve dalarak avlanır.[22] Beş alt türü vardır. Kuzey Amerika ve Karayiplerden Güney Amerika'nın kuzeyi ve Galapagos adalarına kadar deniz kıyılarında yaşar.[23] Korunma Durumu: Asgari endişe (LC)[24]
Peru pelikanı
Pelecanus thagus
Molina, 1782
Peru pelikanı
Uzunluk 1,52 m., kanat açıklığı 2,48 m.[25] ortalama ağırlığı 7 kg.[26] Koyu renklidir, tepesinden boyunlarının yanları boyunca beyaz bir kuşak iner. Monotipik. Güney Amerika'nın Pasifik kıyısında €kvador ve Peru'dan güneye doğru Şili'nin güneyine kadar.[23] Korunma durumu: Neredeyse tehdit altında (NT)[27]
Pelecanus philippensis
Gmelin, 1789
Pelecanus philippensis
Uzunluğu 1,27 ila 1,52 m., kanat açıklığı 2,5 m., ağırlığı yak. 5 kg.[28] Baştan aşağı gri ve beyaz tüyler. Üreme mevsiminde boyun arkasında gri taç tüyleri, pembe makat ve benekli boyun kesesi[28] Monotipik. Güney Asya'da Pakistan'ın güneyinden Hindistan boyunca Endonezya'ya kadar.[23] Filipinler'de ve muhtemelen Çin'in doğusunda soyu tükenmiştir.[28] Korunma durumu: Neredeyse tehdit altında NT)[29]
Küçük pelikan
Pelecanus rufescens
Gmelin, 1789
Küçük pelikan
Uzunluğu 1,25 ila 1,32 m., kanat açıklığı 2,65 ila 2,9 m.[30] ağırlık 3,9 ila 7 kg.[31] Tüyleri gri ve beyazdır, sırtında pembemsi tüyler bulunabilir, üst gagası sarı, boyun kesesi de gridir.[30] Monotipik. Afrika, Seyşeller ve Arabistan Yarımadasının güneybatısı;[23] Madagaskar'da soyu tükenmiştir.[32] Korunma durumu: Asgari endişe (LC).[33]
Amerika ak pelikanı
Pelecanus erythrorhynchos
Gmelin, 1789
Amerika ak pelikanı
Uzunluğu 1,3 m ila 1,8 m., kanat açıklığı 2,44 m ila 2,9 m., ağırlığı 5 ila 9 kg.[34] Tüyleri yalnızca uçarken görünen siyah birincil ve ikincil uçuş tüyleri dışında tamamen beyazdır. Monotipik. Kuzey Amerika iç suları, kışları Meksika.[23] Korunma durumu: Asgari endişe.[35]
Ak pelikan
Pelecanus onocrotalus
Linnaeus, 1758
Ak pelikan
Uzunluğu 1,40 ila 1,75 m., kanat açıklığı 2,45 ila 2,95 m., ağırlığı 10 ila 11 kg.[36][37] Tüyler beyaz, yüzdeki ve ayaktaki tüysüz deriler pembedir. Monotipik. Akdeniz'in doğusundan doğuya doğru İndoçin'e ve Malay Yarımadasında, güneye doğru Güney Afrika'ya kadar.[23] Korunma durumu: Asgari endişe (LC).[38]
Tepeli pelikan
Pelecanus crispus
Bruch, 1832
Tepeli pelikan
Uzunluğu 1,6 ila 1,8 m., kanat açıklığı 2,7 ila 3,2 m., ağırlığı 10 ila 12 kg.[36][37] En büyük pelikan türüdür. Kıvrık ense tüyleri, gri ayakları ve grimsi-beyaz tüyleri ile ak pelikandan ayrılır.[30] Monotipik. Avrupa'nın güneydoğusundan Hindistan ve Çin'e doğru olan bölge.[23] Korunma durumu: Korunmasız (VU).[39]
Avustralya pelikanı
Pelecanus conspicillatus
Temminck, 1824
Avustralya pelikanı
Uzunluğu 1,6 ila 1,9 m., kanat açıklığı 2,5 ila 3,4 m., ağırlığı 4 ila 8,2 kg.[40] Siyah primer uçuş tüyleri dışında beyaz tüylü ve çok büyük soluk pembe gaga. Monotipik. Avustralya ve Yeni Gine. Yeni Zelanda, Solomon Adaları, Bismarck Takımadaları, Fiji ve Wallacea'da konuk olarak.[23] Korunma durumu: Asgari endişe.[41]

Fiziksel özellikler[değiştir | kaynağı değiştir]

Ağzını açmış ve hava kesesini şişirmiş olan kahverengi pelikan.
Amerika ak pelikanının gagasında üreme mevsiminde çıkan yumru.
ABD'de yuvasında yavrusu ile kahverengi pelikan. Bu tür uygun ağaç olmadığı zaman yerde yuvalanır.[42]

Pelikanlar çok büyük kuşlardır ve en önemli ayırt edici özellikleri çok uzun gagaları, bu gaganın kanca şeklinde aşağı kıvrılmış üst gaganın ucu ve alt gagaya bağlı çok büyük boğaz kesesidir. Alt gaganın kafaya bağlandığı kemiği ince olması ve esnek dil kasları kesenin balık yakalamak ve bazen de yağmur suyu toplamak[19] için sepet gibi kullanılmasına olanak sağlar ancak balıkların yutulmasına engel olmamak için dil çok küçüktür.[43] Boyunları uzundur ve geniş, tamamen perdeli ayakları, kısa ve kalın bacakları vardır. Uçan kuşlar arasında en ağırlarından olan[44] pelikanlar hantal görünümlerine rağmen iskeletlerinde ve derilerinin altında bulunan hava keseleri sayesinde görece hafiftirler.[19] Kuyrukları kısa ve kare şeklindedir. Kanatları uzun ve geniştir, süzülerek uçmak için uygun şekildedir ve 30 ila 35 arasında oldukça çok sayıda ikincil uçuş tüyü vardır.[45]

Erkekler genellikle dişilerden daha büyüktür ve gagaları da daha uzundur.[19] En küçük pelikan türü kahverengi pelikandır ve bu türün en küçük bireyleri 2,75 kg ağırlığında, 1,06 m. boyundadır ve kanat açıklıkları yalnızca 1,83 m.dir. En büyük pelikan türünün ise en büyük bireylerinin 15 kg. ağırlığı, 1,83 m. boyu ve 3 m. kanat açıklığı ile tepeli pelikan olduğu düşünülmektedir. Avustralya pelikanının gagası büyük erkeklerde 0,5 m.'ye kadar erişebilir[46] ki bu kuşlar arasında en uzun gagadır.[18]

Kahverengi pelikan ve Peru pelikanı dışındaki diğer pelikanların tüyleri açık renklidir.[47] Üreme mevsiminden önce tüm türlerin gagaları, boğaz keseleri ve tüysüz yüz derileri daha canlı renklere bürünür.[48] Kahverengi pelikanın Kaliforniya alt türünün boğaz kesesi parlak kırmızı renge bürünür ve yumurtlamadan sonra solarak sararır. Peru pelikanının boğaz kesesi ise mavi renge bürünür. Amerika ak pelikanının erkeğinin gagasında üreme mevsiminden önce oluşan büyük yumru dişiler yumurtladıktan sonra dökülür.[49] Erişkin olmayan pelikanların tüyleri erişkin pelikanların tüylerinden daha koyu renklidir.[47] Yumurtadan yeni çıkan yavrular tüysüz ve pembe renklidir. 4 ila 14 gün içinde gri ya da siyah renge dönüşürler ve beyaz ya da gri hav tüyler çıkarmaya başlarlar.[50]

Hava keseleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İki kahverengi pelikanın 1939 yılında yaoılan teşrihleri sonucunda pelikanların kemiklerinde bulunan hava keselerinin yanı sıra derilerinin altında ventral kısımda boğaz, göğüs ve kanatlarının altında hava keselerinden oluşan bir ağ daha olduğu ortaya çıkarılmıştır.[51] Hava keseleri soluma sisteminin hava yollarına bağlıdır ve pelikan gırtlak dilini kapatarak hava keselerini şişirilmiş olarak tutabilir ancak nasıl şişirildikleri tam olarak anlaşılmamıştır.[51] Hava keseleri pelikanların su içinde batmamasını sağlar[52] ve balık yakalamak için uçarken dalış yaptığında suya giriş esnasındaki şoku sönümlemeye yardımcı olur.[51] Yüzeysel hava keseleri aynı zamanda gövde konturlarını yuvarlatarak gövdeyi kaplayan tüylerin daha etkili ısı yalıtımı yapmalarını ve iyi bir aerodinamik yapı sağlamalarını kolaylaştırır.[51]

Dağılımı ve yaşam alanı[değiştir | kaynağı değiştir]

Günümüz pelikanları Antarktika hariç tüm kıtalarda bulunurlar. Asıl olarak ılık bölgelerde yaşasalar da üreme alanları 45° Güney enlemi (Tazmanya'daki Avustralya pelikanları) ile 60° Kuzey enlemi (Kanada'nın batısındaki Amerika ak pelikanları) arasında uzanır.[18] Karadaki su havzalarında ve kıyılarda yaşayan kuşlar olarak kutup bölgelerinde, açık denizde ve Galapagos hariç okyanus adalarında, Güney Amerika'nın içlerinde ve Amazon Nehri'nin ağzından güneye doğru Güney Amerika'nın doğu kıyısında yaşamazlar.[19] Fosil kemik kalıntılarına Yeni Zelanda'nın Güney Adası kadar güneyde rastlandıysa da[53] burada az sayıda bulunmaları ve dağınık olmaları sebebiyle günümüzde olduğu gibi bu kuşların Avustralya'dan konuk olarak gelen pelikanlar olduğu düşünülmektedir.[54]

Davranış ve ekoloji[değiştir | kaynağı değiştir]

Süzülerek uçan Avustralya pelikanı
Geniş kanatlarını açarak süzülen Avustralya pelikanı.

Pelikanlar kuvvetli bacakları ve perdeli ayaklarıyla çok iyi yüzücüdürler. Başlarının arkasındaki üropigial bezden aldıkları yağlı salgıyı tüylerine sürerek su geçirmez hâle getirirler.[18] Kanatlarını gövdelerinin kenarında serbest şekilde tutarak gövdelerinin çok az bir kısmı suyun altında kalacak şekilde su üstünde yüzerler.[30] Gagaları açık şekilde boğaz keselerini sallama yoluyla buharlaşmayı artırarak serinlemeyi sağlarlar.[19] Kıyılarda, kumluklarda ve sığ sularda toplu hâlde tüner ve dolanırlar.[19]

Göğüs kaslarının içinde bulunan bağ dokular kanatları yatay olarak sıkı bir şekilde tutmaya yarar ve havada süzülerek uçmaları kolaylaşır. Termallerden yararlanarak bu şekilde 3.000 m yüksekliğe çıkabilir[55] süzülerek ve V şeklinde uçarak beslenme alanlarına doğru 150 km. lik mesafe kaydederek uçarlar.[18] Pelikanlar aynı zamanda su yüzeyi üzerinde alçaktan uçarken yer etkisi denen fenomenden yararlanarak sürüklemeyi zalatır ve taşımayı artırırlar. Kanatlar ve su yüzeyi arasından geçen hava daha yüksek yoğunluğa sıkıştığından ötürü yukarı doğru daha büyük bir taşıma kuvveti sağlar.[56] Dolayısıyla bu şekilde uçarken önemli ölçüde enerji tasarruf edilir.[57]

Erişkin pelikanlar iletişim için özellikle kanatların ve gagaların kullanıldığı görsel nümayiş ve davranışlardan yararlanırlar.[58] Agonistik davranışlar rakiplerini gagalamak ve gagaları ile ses çıkartmak, tehditkâr şekilde kanatlarını açıp sallamaktan ibarettir.[59] Erişkin pelikanlar koloni içindeyken homurtu şeklinde ses çıkarırlar ancak üreme mevsimi dışında ve koloni ile birlikte değilken genellikle sessizdirler.[30][60][61][62] Koloniler ise özellikle yavru kuşların çıkardıkları seslerle birlikte oldukça gürültülüdür.[58]


Beslenme[değiştir | kaynağı değiştir]

Pelikanlar 30 cm. uzunluğa kadar olan balıklarla beslenirler,[48] ayrıca amfibiler, kaplumbağalar, kabuklular ve ara sıra da kuşlarla da beslendikleri görülür.[63][64] Suda yaşayan avlarını genellikle su yüzünden ya da su yüzüne yakın derinliklerden alırlar.[47] Derin sularda ak pelikanlar genellikle yalnız başlarına avlanırlar. Kıyıya yakın yerlerde ise grup hâlinde küçük balık sürülerini çevreleyerek oluşturdukları hat boyunca su yüzünde kanatlarını çırparak sığ sulara sürükler ve burada balıkları avlarlar.[65] Boğaz keselerini genişleterek çok sayıda küçük balık yakalarlar ancak su yüzünde keselerindeki suyu boşalttıktan sonra avlarını yutarlar. Bu işlem bir dakikaya kadar sürdüğü için bu sırada diğer su kuşları pelikanların ağzından balıklarını çalabilirler.

Jamaika'da suya balık yakalamak için dalan kahverengi pelikanlar.

Büyük balıkları gagalarının ucuyla yakaladıktan sonra havaya fırlatır ve kafaları önce olmak üzere havada yakalayıp yutarlar. Bazen bir martı pelikanın başında durup gagalayarak dikkatini dağıtır ve açık gagasından balık çalabilir.[66] Pelikanlar da zaman zaman diğer su kuşlarından avlarını çalabilmektedir.[18]

Kahverengi pelikan, balık avlamak için genellikle suya dalış yapar.[65] Asıl olarak balık ile beslenen Avustralya pelikanı aynı zamanda çöplüklerde dolaşan bulduğu leşlerle birlikte[67] böcekleri, küçük kabukluları, ördekleri ve hatta küçük köpekleri de yiyebilen eklektik ve fırsatçı bir leşçi ve etoburdur.[67] Halk arasındaki inanışın aksine pelikanlar boğaz keselerinde besinlerini saklamazlar.[48]

Diğer kuşların pelikanlar tarafından yenmesi nadir de olsa Londra'da ak pelikanların güvercinleri yuttukları gözlemlenmiştir.[64] Güney Afrika'da ak pelikanların Morus capensis türü kuş yavrularıyla[68] birlikte Phalacrocorax capensis, Microcarbo coronatus, türü karabataklarla Larus dominicanus, Thalasseus bergii türü martıları ve Afrika penguenlerini yedikleri gözlemlenmiştir.[69] Kahverengi pelikanların ise Kaliforniya'da Uria aalge türü kuş yavrularını, Meksika'da sığır balıkçılı ve büyük ak balıkçıl yumurtaları ile yavrularını yedikleri bildirilmiştir.[70]

Üreme[değiştir | kaynağı değiştir]

Hindistan'da Pelecanus philippensis kolonisi. Bu tür yuvalarını ağaçlara yapar.
Hindistan'da yuvada yavrusunu besleyen Pelecanus philippensis.
Avustralya'da Avustralya pelikanı kolonisi. Bu tür yuvalarını yerde yapar.

Pelikanlar toplu yaşayan kuşlardır ve yuvalarını koloni olarak yaparlar. Çiftler üreme dönemi boyunca tekeşlidir ancak çift bağı yalnızca yuva bölgesindedir, yuvadan uzakta çiftler birbirinden bağımsızdır. Yerde yuvalanan beyaz renkli tüylere sahip olan türlerin karmaşık toplu kur nümayiş davranışları vardır. Bu kur sırasında bir grup erkek tek bir dişiyi havada, karada ve suda takip eder ve bu sırada birbirlerini gagaları ile dürter, iteler ve gagalarını açarlar. Kur nümayişi bir gün sürebilir. Ağaçta yuva yapan türlerin kur nümayişleri daha basittir ve yalnızca ağaçlara tüneyen erkeklerin dişileri çağırmasından ibarettir.[18] Üreme kolonisinin yeri yeterli miktarda balık kaynağı olmasına bağlıdır ancak pelikanlar beslenmek için termallerden yararlanarak yüzlerce kilometre uzağa süzülerek uçabilir.[48]

Avustralya pelikanının bulundukları çevreye göre değişiklik gösteren iki farklı üreme stratejisi vardır. Onlarca ya da yüzlerce bazen de nadiren binlerce kuştan oluşan koloniler mevsimsel olarak ya da sürekli olarak balık kaynağı olan kıyılarda ya da kıyıya yakın adalarda ürerler. Avustralya'nın kurak iç bölgelerinde, özellikle Eyre Gölü kapalı havzasında düzensiz taşkınlar geçici tuz gölleri oluşturduğunda ve tekrar kurumadan önce yeterli besin kaynağı sağlayabildiğinde pelikanlar 50.000 çifte kadar varabilen büyük koloniler hâlinde üreyebilirler.[55]

Tüm türlerde çiftleşme yuvalarda olur. Eşleşmeden hemen sonra başlayan çiftleşme dişi kuş yumurtlayana kadar 3 ila 10 gün kadar sürer. Yuvayı yapmak için gerekli malzemeyi erkek kuş getirir. Yerde yuvalananlar bu malzemeyi boğaz keselerinde taşırken ağaçta yuvalananlar gagaları ile tutarak getirir. Gelen malzeme dişi kuş tarafından basit bir kuş yuvası hâline getirilir.[18]

Yumurtalar oval şekilli, beyaz renkli ve kaba dokuludur.[19] Tüm türler en az iki yumurta yumurtlar, normal yumurta sayısı iki ila üç arasındadır ve nadiren altı yumurtaya kadar çıkar.[19] Hem erkek hem de dişi yumurtaları ayaklarının altında ya da üstünde tutarak değişmeli şekilde kuluçkaya yatabilir. Kuluçka süresi 30 ila 36 gün sürer.[19] Yumurtlama başarısı rahatsız edilmeyen çiftler için %95'e kadar çıkabilse de yavrular arasındaki rekâber ve kainizm nedeniyle yuvada genellikle tek yavru kalır. Hem anne hem de baba yavruları besler. Küçük yavruları beslemek için ebeveyn yedikleri besinleri kusarlar. Bir haftalık olduktan sonra yavrular kafalarını ebeveynlerinin boğaz kesesine sokup beslenmeye başlarlar.[50]

Yerde yuvalanan türlerin ebeveynleri bazen biraz büyümüş olan yavrularını beslemeden önce başlarından çekerek sürürler. Bu türlerin yavruları 25 günlükten itibaren[19] 100 kuşa kadar gruplar hâlinde biraraya gelir ve ebeveyn bu grup içinde kendi yavrularını tanıyarak yalnızca onları beslerler. Yavrular 6 ila 8 haftalık olduklarında ortalıkta gezinmeye, yüzmeye ve toplu olarak beslenmeye başlar.[18] Tüm türlerin yavruları 10 ila 12 hafalık iken palazlanırlar. Bundan sonra ebeveynleri ile birlikte kalsalar bile artık ebeveynleri tarafından beslenmezler.[19] DOğal yaşam ortamlarında pelikanlar 15 ila 25 yıl yaşamaktadırlar, esaret altında bir pelikanın 54 yaşına ulaştığı kaydedilmiştir.[48]

Korunma durumu ve tehditler[değiştir | kaynağı değiştir]

Popülasyonlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Küresel olarak pelikan popülasyonları dört ana faktörden kötü olarak etkilenmektedir: Aşırı avlanma ve deniz kirliliği kaynaklı balık popülasyonlarının azalması; yaşam alanı yokolması, üreme kolonilerinin rahatsız edilmesi, avlanma ve itlaf, balık ağlarına takılma gibi insan aktivitelerinden doğrudan etkilenme; DDT ve endrin gibi kirleticilerin varlığı. Türlerin çoğunun popülasyonları görece istikrarlı da olsa üç tür IUCN tarafından risk altında olarak sınıflandırılmıştır. Tüm pelikan türleri hayvanat bahçelerinde üreyebilmektedir ki bu da korunma durumu için potansiyel olarak faydalıdır.[71]

Kahverengi pelikan ile Peru pelikanı popüsyanu 650.000 olarak tahmin edilmektedir ki bunun 250.000 kadarı ABD ve Karayipler'de, 400.000 kadarı da Peru'dadır. National Audubon Society, kahverengi pelikanın küresel popülasyonunun 300.000 civarında olduğunu tahmin etmektedir.[72] Kahverengi pelikan popülasyonu özellikle 1950'lerde ve 1960'larda çevresel DDT kirliliği nedeniyle oldukça azalmış ve 1970'te ABD'de bu tür tehdit altında türler arasında sınıflandırılmıştır. ABD'de 1972'den itibaren DDT kullanımına getirilen kısıtlamalar sayesinde popülasyonu tekrar canlanmış ve listeden 2009 yılında çıkarılmıştır.[73][74]

Peru pelikanının popülasyonu BirdLife International tarafından 500.000 erişkin bireyi geçkin olarak tahmin edilse de geçmişte daha büyük popülasyona sahip olduğu ve popülasyon azaldığı için bu tür neredeyse tehdit altında türler arasında sınıflandırılmıştır. 1998 yılında El Niño nedeniyle popülasyonları oldukça azalmıştır ve gelecekte de benzer olaylarla azalma tehdidi altındadır. Korunma çabaları özellikle El Niño yıllarından sonra sahada düzenli olarak popülasyon trendlerinin incelenmesi; üreme kolonilerine insanların girmesinin engellenmesi ve balık yatakları ile olan ilişkilerinin incelenmesinden ibarettir.[75]

Pelecanus philippensisŞablon:İn tahmini popülasyonu 13.000 ila 18.000 arasındadır ve IUCN tarafından neredeyse tehdit altında türler arasında sınıflandırılmıştır. Burma'da bulunan üreme kolonilerinin yerleştiği alanlardaki ağaçların yok edilmesi ve beslenme alanlarının ortadan kaybolmasıyla birlikte 20. yüzyılda sayıları önemli ölçüde azalmıştır.[76] Ana tehditler yaşam alanı yokolması ve insan aktiviteleridir ancak Hindistan ve Kamboçya'da artan koruma çabalarından sonra popülasyonları istikrarlı hâle gelmiştir.[29]

Küçük pelikan Sahra altı Afrika'nın çoğuna dağılmış olarak büyük bir popülasyona sahiptir. Önemli tehditlerin olmaması ve yaşadığı bölgelerde popülasyonunun azalmaması nedeniyle korunma durumu asgari endişe olarak belirlenmiştir. Bölgesel tehditler arasında su havzalarının kuruması ve Güney afrika'da giderek artan karışıklık sayılabilir. Bu tür toksinlerin biyoakümülasyonundan ve üreme bölgelerindeki ağaçların yok edilmesinden etkilenmektedir.[77]

Amerikan ak pelikanlarının sayısı artmış[49] ve 2005 yılında popülasyonu 157.00 olarak tahmin edilmiştir. Kıtanın doğusunda sayıları daha fazladır ancak batısında ise sayıları azalmaktadır.[78] Yaşam alanı yokolması ve göller ile akarsuların insanlar tarafından kullanılmasından da etkilendiği için sayılarının pestisitler yüzünden azalıp azalmadığı belirgin değildir.[49]

Kenya'da birlikte gezinen ak pelikanlar.

Ak pelikanlar Afrika ve Asya'nın güneyinde geniş bir alana dağılmıştır. Genel popülasyon trendi belirsizdir, bölgesel olarak azalan, artan ya da istikrarlı popülasyonları vardır ancak hızlı olarak popülasyonunun azaldığına dair kanıt olmadığı için asgari endişe altında türler arasında sınıflandırılmıştır. Tehditler arasında su havzalarının kuruması, üreme kolonilerinin rahatsız edilmesi, zevk için avlanmaları, pestisitler ve ağır metallerden etkilenmeleri sayılabilir.[79]

Tepeli pelikan 19. ve 20. yüzyıllarda sayılarının aşırı derecede azalmasıyla günümüzde 10.000 ila 20.000 arasında popülasyonu ile en az sayıya sahip pelikan türüdür. Devam eden tehditler arasında özellikle Asya'nın doğusunda avlanmaları, üreme kolonilerinin rahatsız edilmesi, kıyılardaki insan aktivitelerinin artması, güç aktarım hatlarının kabloları ile çarpışmalar ve balık kaynaklarının aşırı tüketilmesi sayılabilir.[80] Popülasyon trendinin azalma yönünde olması ve özellikle Moğolistan'da hemen hemen soyunun tükenmesi nedeniyle IUCN tarafından korunmasız türler arasında listelenmiştir. Yine de Yunanistan'da[39] ve Türkiye'de[81] çeşitli kolonilerde popülasyonları 1.000 ila 500 arasında üreyen çift ile artmaktadır.

Avustralya'da yaygın olarak bulunan[49] Avustralya pelikanının popülasyonu 300.000 ila 500.000 arasında tahmin edilmektedir.[82] Su havzalarının durumuna ve kıta çapında kuşların üreme başarısında göre genel popülasyon sayısı değişkenlik göstermektedir. Tür asgari endişe listesi altında sınıflandırılmıştır.[83]

İtlaf ve tacizler[değiştir | kaynağı değiştir]

Pelikanların beslendiği balıklar insanların yakaladığı balıkların çok azı ile ortak olmasına rağmen balık konusunda rekâbet nedeniyle insanlar tarafından zulüm görmüşlerdir.[49] 1880'lerden itibaren Amerika ak pelikanları sopalarla ya da vurularak öldürülmüş, yumurtaları ve yavruları bilerek ortadan kaldırılmış, beslenme ve üreme alanları bilerek uygulanan su alanı düzenlemeleriyle yok edilmiştir.[49] 21. yüzyılda bile ABD'de Idaho'da sayıları artan Amerika ak pelikanının yöredeki balık avcılığını tehdit ettiği gerekçesiyle sistematik tacizler ve itlaf konusunda resmî girişimler başlatılmıştır.[84]

Güney Afrika'da 19. yüzyılda guano üreten kuşların yumurtalarını yemeleri nedeniyle guano toplayıcıları tarafından ak pelikanlar itlaf edilmiştir.[69] Yakın geçmişte de pelikanların özellikle karabatakları avlaması ve yumurtaları ile beslenmesi nedeniyle Güney Afrika'da bu kuşların popülasyonları tehdit altına girdiği için koruma amaçlı olarak zarar görmüş kolonilerin yakınındaki pelikan popülasyonunun azaltılması önerilmiştir.[69]

Yaşam alanı yokolmasının ve bilerek yapılan zulmün dışında pelikanlar kuş gözlemcileri, kuş fotoğrafçıları ve diğer meraklı ziyaretçilerin üreme kolonilerindeki tacizlerinden de muzdariptirler. Üreme mevsiminde insanların yalnızca yakınlarda bulunmaları bile kuşların yanlışlıkla yumurtalarını kaybetmelerine ve yok etmelerine neden olabilmekte, yeni doğan yavrular korunmasız kalabilmekte ve hatta tamamen üreme kolonilerinden kuşlar ayrılabilmektedir.[85][86][87]

Zehirlenme ve çevre kirliliği[değiştir | kaynağı değiştir]

Petrol ile kaplanmış pelikanlar.
2010 yılında meydana gelen Deepwater Horizon petrol sızıntısından sonra petrolle kaplanmış kahverengi pelikanlar
Petrolle kaplı pelikanlar yıkanırken
Petrole kaplanmış pelikanlar kurtarma merkezinde yıkanırken.

DDT kirliliği Kuzey Amerika'da 1950 ve 960'larda kahverengi pelikan popülasyonunun azalmasının ana nedeniydi. Deniz besin ağına giren DDT çeşitli türlerde birikerek besin ağı boyunca ilerlemiştir. DDT'nin metaboliti olan DDE pelikanlarda ve diğer kuşlarda üretim sistemini etkileyen bir zehirli maddedir. Kuş yumurtalarının kabuğunun incelmesine ve zayıflamasına neden olur dolayısıyla yumurtalar kuluçkaya yatan kuşlar tarafından kazayla kolaylıkla kırılır ve üreme şansını oldukça etkiler. ABD'de 1972'den itibaren DDT kullanımına getirilen yasakla birlikte kahverengi pelikanların yumurta kabukları tekrar kalınlaşmış ve popülasyonları biraz artış göstermiştir.[88][89]

1960'ların sonunda ABD'nin Louisiana eyaletinde kahverengi pelikan sayılarının çok azalması sonucunda Florida'dan 500 pelikan getirilmiş ancak 300 kadarı 1975 yılının Nisan ve Mayıs aylarında bu sefer endrin adlı pestisit zehirlenmesi nedeniyle ölmüştür.[90] 1990 yılında Salton Denizi'nden yedikleri balıklar sonucunda aralarında 7.500 kadar Amerika ak pelikanı da bulunan 14.000 kadar pelikan botulizm sonucunda telef olmuştur.[49] Kaliforniya'da 1991'de Pseudo-nitzschia cinsi diyatomelerin ürettiği nörotoksik domoik asit ile kirlenmiş balıkları yiyen kahverengi pelikanlar ve Phalacrocorax penicillatus türü karabataklar arasında aşırı sayıda ölümlere rastlanmıştır.[91]

Balıkla beslenen su kuşları olarak pelikanlar petrol sızıntılarından hem doğrudan petrole bulanma yoluyla hem de dolaylı olarak besin kaynaklarının kirlenmesi yoluyla etkilenirler. Kaliforniya'da 2007 yılında yayınlanan resmî bir rapora göre 20 yıllık bir dönemde Kaliforniya'da petrol sızıntısından etkilenen kahverengi pelikan sayısının 500 ila 1.000 arasında olduğu bildirilmiştir.[87] 2011 yılında yayımlanan başka bir rapora göre de 2010 yılı Nisan ayında olan Deepwater Horizon petrol sızıntısından doğrudan petrole kaplanmış 932 kahverengi pelikanın toplandığı ve sızıntının sonucunda bu sayının on katı kadar pelikanın da kötü yönde etkilendiği belirtilmiştir.[92]

Pelikanların balıkçılarla aynı sularda avlandıkları yerlerde özellikle balık ağlarına ve balık oltalarına yakalanmaları da sorun olmaktadır. Balık oltaları yanlışlıkla yutulabildiği gibi boğaz torbasına ya da perdeli ayaklara takılabilmekte; güçlü misinalar gaganın, kanatların ve bacakların etrefına sarılabilmekte ve bunların sonucunda da hayvanlar sakat kalmakta ve açlıktan sıklıkla ölmektedirler. Kuzey Amerika ve Avustralya'da yaralı pelikanları ve diğer hayvanları iyileştirmek için gönüllülük esasına dayanan yerel kurtarma organizasyonları kurulmuştur.[93][94][95]

Parazitler ve hastalıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer kuş familyalarında olduğu gibi pelikanlar da çeşitli parazitlerden etkilenirler. Yeni Dünya ve Atlantik karabataklarında görülen Piagetella cinsi kuş bitlerine tüm pelikan türlerinin boğaz keselerinde rastlanır. Kuş sıtması, Culex pipens türü sivrisinekle taşınır ve bu sivrisineklerin çok yoğun bulunduğu yerlerde pelikanlar kolonileri terk etmek durumunda kalır. Sülükler kloakaya ve bazen de boğaz keselerine yapışabilir.[96] Amerika ak pelikanı üzerinde yapılan bir araştırmada aralarında şerit solucanları, karaciğer kelebekleri, sinekler, pireler, keneler ve yuvarlak solucanların da bulunduğu 75 farklı parazit türüne rastlanmıştır. Bunların çoğunun zararı çok azdır ancak sinekler özellikle zayıf yavruların ölmesine neden olabilir. Kış kenesi Ornithodoros capensis bazen erişkin kuşların yuvaları terk etmesine neden olur. Pelikanlara özgü bazı parazitlerin dışında çoğu diğer kuş gruplarında dagörülür.[97]

Sağlıklı pelikanlar genellikle bitlerle başa çıkabilir ancak hasta kuşlar üzerlerinde yüzlerce bit barındırablir bu da ölmelerini hızlandırır. Boğaz kesesinde görülen Piagetiella peralis türü bit kesede bulunduğundan kuşlar temizleyerek bunlardan kurtulamaz, bazı kuşların boğaz keselerinin içi tamamen bu bitlerle kaplı olabilir. Çok zararlı olmasa da iltihaplanma ve kanama nedeniyle bitler kuşlara zarar verebilir.[97] Kahverengi pelikanlarda da benzer şekilde çok yaygın parazit bulunur. Contracaecum multipapillatum ve C. mexicanum türü yuvarlak solucanlar ile Ribeiroia ondatrae türü karaciğer kelebeği Porto Riko popülasyonunda hastalığa ve ölümlere neden olmuş ve bu adadaki pelikan popülasyonu tehlikeye düşmüştür.[98] 2012 yılı Mayıs ayında yüzlerce Peru pelikanının Peru'da yuvarlak solucanlr ve açlık nedeniyle telef olduğu bildirilmiştir.[99]

Mitoloji ve popüler kültür[değiştir | kaynağı değiştir]

 Mısır tapınağı rölyef detayında pelikanlar
Antik Mısır'ın Beşinci Hanedan dönemine ait Ebu Gurab tapınağında bulunan rölyefteki pelikanlar.

Mısırca Henet adı verilen pelikan Antik Mısır'da ölüm ve ölümden sonra yaşam ile bağlantılıdır. Mezar duvarlarındaki tasvirlerde ve cenaze metinlerinde yılanlara karşı koruyucu sembolü ile betimlenmiştir. Henet, Eski Krallık döneminden kalma Piramit Metinlerinde "firavunun annesi" olarak geçer ve dolayısıyla da bir tanrıça olarak görülür. Kraliyet dışı cenaze metinlerinin bulunduğu papirüslerde de pelikanın ölmüş birisinin öte dünyaya güvenli bir şekilde geçişi kehanetini verebilecek yeteneğe sahip olduğu belirtilir.[100]

Avustralya'da Queensland eyaletinde bulunan Murri halkının köken mitolojisinde Avustralya pelikanının tüylerinin nasıl siyah ve beyaz olduğu anlatılır. Bu mite göre önceden kara tüylü bir kuş olan pelikan büyük bir sel sırasında insanları boğulmaktan kurtarmak için bir kano yapar. Kurtardığı bir kadına aşık olur ancak kadın ve arkadaşları onu kandırarak kaçar. Kaçanlarla savaşmak için hazırlanan pelikan beyaz kilden savaş boyası sürer. Ancak daha hazırlığını bitiremeden başk bir pelikan siyahlı beyazlı pelikana saldırırı ve gagasıyla öldürür. Onden sonra artık tüm pelikanlar siyah ve veyaz tüylere sahip olmuştur.[101]

Antik Peru'da yaşamış Moche halkı doğaya tapınırdı[102] ve özellikle hayvanlara önem veren bu halkın sanatında pelikanlar sıklıkla tasvir edilmiştir.[103]

Hristiyanlık[değiştir | kaynağı değiştir]

Yavrularını beslemek için göğsünü yaralayan pelikan heykeli.

Orta Çağda Avrupa'da pelikanların yeterli besin olmadığı zamanlarda kendi göğüslerini kanatarak kanlarıyla yavrularını besleyecek kadar yavrularına düşkün olduğu inancı yaygındı. Sonuç olarak pelikan İsa'nın yaşamının son oniki saati olan Çilesini ve Efkaristiya'yı sembolize eder hâle gelmiş[104] ve aynı konuyu sembolize eden hristiyanlık bayrağı taşyan kuzu sembolü yerine de geçmiştir.[105] Bu mitik özelliğe örnek olarak Aquina'lı Thomas'ın Adoro te devote adlı ilahisinin sondan bir önceki mısrasında "göğsünden yavrusunu besleyen sevgili ilahi pelikan" olarak bahsetmesi verilebilir.[106] Bu sembolü benimseyen İngiltere kraliçesi I. Elizabeth kendini "İngiltere Kilisesi'nin annesi" olarak tanımlamıştır. Nicholas Hilliard, I. Elizabeth'in Pelikan Portresi' adı verilen resmini 1573 cıvarında yapmıştır.[107] Kral James İncilinin 1611 yılında yapılan ilk baskının ön sayfasının alt kısmında oval bir panel içinde yavrularını besleyen bir pelikan tasvir edilmiştir.[105] Benzer pelikan tasvirleri Londra'daki St. Mary Abchurch gibi kiliselerin altar panolarında ve Essex'teki Belchamp Walter kilisesindeki duvar resimlerinde kullanılmıştır.[108]

I. Elizabeth'in Pelikan Portresi. Ressam: Nicholas Hilliard (yak.1573). Kraliçenin göğsünde Orta Çağdan kalma pelikan sembolü resmedilmiştir.

Pelikanların yavruları için kendilerini feda etme özellikleri Orta Çağda hayvan hikâyelerini anlatan kitaplar sayesinde yaygınlaşmıştır. Kendini yaralayan pelikan sembolü armalarda da kullanılmıştır. Bu mit daha eskiye dayanan bir versiyonunda da İsa'nın ölümü ve tekrar dirilişi inancına paralel olarak pelikan önce yavrularını öldürür ve daha sonra kendi kanını kullanarak tekrar canlandırır. Benzer şekilde bir Hindistan masalında da yavrularını kötü davranarak öldüren ve daha sonra kendi kanıyla onları tekrar canlandıran bir pelikandan bahsedilir.[18]

Pelikanın kendini yaralaması ve kanı ile yavrularını beslemesi söylenceleri muhtemelen pelikanın kendi gagası ile göğsünü yaralıyor izlenimi vermesinden kaynaklanmaktadır. Aslında pelikan boğaz kesesini tamamen boşaltabilmek için gagasını sıklıkla göğsüne bastırır. Başka bir olası çıkış noktası da pelikanın dinlenirken gagası göğsüne dayalı bir postüre sahip olmasıdır, ayrıca tepeli pelikanın üreme mevsimi başında boğaz kesesinin kan rengine dönüşmesi de bu söylencenin ortaya çıkmasına yardımcı olmuş olabilir.[18]

Armacılık[değiştir | kaynağı değiştir]

Pelikanlar genellikle yavruları için kendini feda etme olarak görülen Hristiyanlık sembolizmi ile armacılıkta yaygın olarak kullanılmıştır. Bu imge "Corpus Christi" adı verilen Katolik yortusu ile bağlantılı hâle gelmiştir. Hem Oxford hem de Cambridge üniversitelerinin bu yortuya atfen Corpus Christi fakülteleri vardır[109][110] ve bu fakültelerin armalarında pelikan yer alır.

Prag'ta bulunan Charles Üniversitesinin Tıp Fakültesinin amblemi pelikandır.[111] İrlanda Kan Nakli Merkezi'nin sembolü de bir pelikandır ve merkezleri Dublin'de Pelikan Evi'nde bulunmaktaydı.[112]

Günümüzde[değiştir | kaynağı değiştir]

Pelikan 1 Arnavut lekinin üzerinde bulunur.

Ak pelikan Romanya'nın ulusal kuşudur.[113] Kahverengi pelikan üç Karayipler ülkesinin ulusal kuşudur ve armalarında yer alır: Saint Kitts ve Nevis, Barbados ve Sint Maarten.[114][115][116] ABD'nin Louisiana eyaleti de halk arasında "Pelikan Eyaleti" olarak bilinir ve eyalet kuşları pelikandır. Pelikan Louisiana'nın hem bayrağında hem de armasında yer alır.[5] Aynı eyalette bulunan Louisiana Devlet Üniversitesi ile Tulane Üniversitesinin armasında da pelikan vardır. NBA takımı New Orleans Pelicansın, Tulane ve West Indies üniversitelerinin maskotudur. Portekiz bankası Montepio Geral'ın logosunda bir ak pelikan vardır.[117] 1996 yılında çıkarılan 1 Arnavutluk lekinin üzerinde bir pelikan tasvir edilmiştir.[118] Kitap yayımevi "Penguin Books"un markalarından birisi de "Pelican Books"tur.[5]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Elliott, Andrew (1992). "Family Pelecanidae (Pelicans)". del Hoyo, Josep; Elliott, Andrew; Sargatal, Jordi. Handbook of the Birds of the World, Volume 1: Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions. ss. 290–311. ISBN 978-84-87334-10-8. 

Özel[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Çakmak, Merete; Mary Işın (2005) (Türkçe). Anadolu Kuş Adları Sözlüğü:İngilizce-Türkçe-Latince. İstanbul: Kitap Yayınevi. ss. 77. ISBN 975-6051-03-5. 
  2. ^ Linnaeus, C. (1758) (Latince). Systema Naturae per Regna Tria Naturae, Secundum Classes, Ordines, Genera, Species, cum Characteribus, Differentiis, Synonymis, Locis. Tomus I. Editio Decima, Reformata. Holmiae: Laurentii Salvii. ss. 132–34. http://biodiversitylibrary.org/page/727037. "Rostrum edentulum, rectum: apice adunco, unguiculato. Nares lineares. Facies nuda. Pedes digitís omnibus palmatis." 
  3. ^ Partridge, Eric (1983). Origins: a Short Etymological Dictionary of Modern English. New York, New York: Greenwich House. ss. 479. ISBN 0-517-414252. 
  4. ^ Jobling (2010). The Helm Dictionary of Scientific Bird Names. London, United Kingdom: Christopher Helm. ss. 296. ISBN 978-1-4081-2501-4. 
  5. ^ a b c Simpson, J.; Weiner, E., ed. (1989). "Pelican". Oxford English Dictionary (2nd bas.). Oxford, United Kingdom: Clarendon Press. ss. 1299. ISBN 0-19-861186-2. 
  6. ^ a b Hackett, S.J.; Kimball, R.T.; Reddy, S.; Bowie, R.C.K.; Braun, E.L.; Braun, M.J.; Chojnowski, J.L.; Cox, W.A.; Han, K.-L.; Harshman, J.; Huddleston, C.J.; Marks, B.D.; Miglia, K.J.; Moore, W.A.; Sheldon, F.H.; Steadman, D.W.; Witt, C.C.; Yuri, T. (2008). "A Phylogenomic Study of Birds Reveals Their Evolutionary History". Science 320 (5884): 1763–68. doi:10.1126/science.1157704. PMID 18583609. 
  7. ^ Smith, N.D. (2010). Desalle, Robert. ed. "Phylogenetic Analysis of Pelecaniformes (Aves) Based on Osteological Data: Implications for Waterbird Phylogeny and Fossil Calibration Studies". PLoS ONE 5 (10): e13354. doi:10.1371/journal.pone.0013354. PMC =pmcentrez 2954798. PMID 20976229. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2954798. 
  8. ^ DOI:10.1111/j.1439-0469.2007.00433.x 10.1111/j.1439-0469.2007.00433.x
    Bu alıntı, sonraki birkaç dakika içinde otomatik olarak tamamlanacaktır. Siz de kuyruğun önüne geçebilir ya da elle açıklayabilirsiniz
  9. ^ a b c Louchart, Antoine; Tourment, Nicolas; Carrier, Julie (2011). "The Earliest Known Pelican Reveals 30 Million Years of Evolutionary Stasis in Beak Morphology". Journal of Ornithology 150 (1): 15–20. doi:10.1007/s10336-010-0537-5. 
  10. ^ Mlikovsky, Jiri (1995). "Nomenclatural and Taxonomic Status of Fossil Birds Described by H. G. L. Reichenbach in 1852". Courier Forschungsinstitut Senckenberg 181: 311–16. http://www.nm.cz/download/pm/zoo/mlikovsky_lit/087-1995-Reichenbach1852.pdf. 
  11. ^ Olson, Storrs L. (1985). "Faunal Turnover in South American Fossil Avifaunas: the Insufficiencies of the Fossil Record". Evolution 39 (5): 1174–77. doi:10.2307/2408747. 
  12. ^ a b Olson, Storrs L. (1999). "A New Species of Pelican (Aves: Pelecanidae) from the Lower Pliocene of North Carolina and Florida". Proceedings of the Biological Society of Washington 112 (3): 503–09. http://si-pddr.si.edu/jspui/bitstream/10088/6492/1/VZ_293_Pelecanus_schreiberi.pdf. 
  13. ^ a b c d e f Lydekker, Richard (1891). Catalogue of the Fossil Birds in the British Museum (Natural History). London, United Kingdom: British Museum. ss. 37–45. http://archive.org/stream/catalogueoffossi00foss#page/36/mode/1up. 
  14. ^ Rich, P.V.; van Tets, J. (1981). "The Fossil Pelicans of Australia". Records of the South Australian Museum (Adelaide) 18 (12): 235–64. 
  15. ^ Wetmore, A. (1933). "Pliocene Bird Remains from Idaho". Smithsonian Miscellaneous Collections 87 (20): 1–12. http://archive.org/details/cbarchive_36794_pliocenebirdremainsfromidaho1862. 
  16. ^ Widhalm, J. (1886). "Die Fossilen Vogel-Knochen der Odessaer-Steppen-Kalk-Steinbrüche an der Neuen Slobodka bei Odessa" (Almanca). Schriften der Neurussische Gesellschaft der Naturforscher zu Odessa 10: 3–9. 
  17. ^ Miller, A.H. (1966). "The Fossil Pelicans of Australia". Memoirs of the Queensland Museum 14: 181–90. 
  18. ^ a b c d e f g h i j k Nelson, J. Bryan; Schreiber, Elizabeth Anne; Schreiber, Ralph W. (2003). "Pelicans". Perrins, Christopher. Firefly Encyclopedia of Birds. Richmond Hill, Ontario: Firefly Books. ss. 78–81. ISBN 1-55297-777-3. 
  19. ^ a b c d e f g h i j k l Marchant, S.; Higgins, P.J. (Coordinators). (1990). Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Volume 1, Ratites to Ducks. Melbourne, Victoria: Oxford University Press. ss. 737–38. ISBN 0-19-553068-3. 
  20. ^ "Dalmatian Pelican". Internet Bird Collection. Lynx Editions. http://ibc.lynxeds.com/species/dalmatian-pelican-pelecanus-crispus. 
  21. ^ "Brown Pelican". Endangered Species Program information sheet. US Fish & Wildlife Service. Kasım 2009. http://www.fws.gov/contaminants/pdf/brown_pelicanfactsheet09.pdf. 
  22. ^ Ridgely, Robert S.; Gwynne, John A. (1992). A Guide to the Birds of Panama: With Costa Rica, Nicaragua, and Honduras. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ss. 63. ISBN 0691025126. http://books.google.com/?id=H9INVOMUgOAC. 
  23. ^ a b c d e f g h Sibley, Charles Gald; Monroe, Burt Leavelle (1990). Distribution and Taxonomy of Birds of the World. Yale University Press. ss. 314–15. ISBN 0300049692. http://books.google.com/?id=Wk-vyrNVAccC. 
  24. ^ Şablon:IUCN2010
  25. ^ Chester, Sharon R. (2008). A Wildlife Guide to Chile: Continental Chile, Chilean Antarctica, Easter Island, Juan Fernández Archipelago. Princeton, New Jersey: Princeton University Press. ss. 174–75. ISBN 0691129762. http://books.google.com/?id=qrI5ph6BWiIC. 
  26. ^ Austermühle, Stefan (17 Ekim 2010). "Peruvian Pelican". Mundo Azul. http://mundoazul.org/habitats-species/marine-birds/peruvian-pelican-pelecanus-thagus/. 
  27. ^ Şablon:IUCN2010
  28. ^ a b c Brazil, Mark (2009). Birds of East Asia. London, United Kingdom: A&C Black. ss. 110. ISBN 0713670401. http://books.google.com/?id=7-GgBoivL70C. 
  29. ^ a b Şablon:IUCN2010
  30. ^ a b c d e Beaman, Mark; Madge, Steve (2010). The Handbook of Bird Identification: For Europe and the Western Palearctic. London, United Kingdom: A&C Black. ss. 83–85. ISBN 1408134942. http://books.google.com/?id=M_RpY0i2blYC. 
  31. ^ Elliott (1992), p. 309
  32. ^ Langrand, Olivier (1990). Guide to the Birds of Madagascar. New Haven, Connecticut: Yale University Press. ss. 96. ISBN 0300043104. http://books.google.com/?id=VYVqhOqS2WEC. 
  33. ^ Şablon:IUCN2010
  34. ^ Nellis, David W. (2001). Common Coastal Birds of Florida & the Caribbean. Sarasota, Florida: Pineapple Press. ss. 11. ISBN 1-56164-191-X. http://books.google.com/?id=-REZ4R8wBg4C. 
  35. ^ Şablon:IUCN2010
  36. ^ a b Snow, David; Perrins, Christopher M, ed. (1998). The Birds of the Western Palearctic concise edition (2 volumes). Oxford, United Kingdom: Oxford University Press. ss. 93–98. ISBN 0-19-854099-X. 
  37. ^ a b Mullarney, Killian; Svensson, Lars; Zetterstrom, Dan; Grant, Peter (1999). Collins Bird Guide. Collins. ss. 76. ISBN 0-00-219728-6. 
  38. ^ Şablon:IUCN2010
  39. ^ a b Şablon:IUCN2010
  40. ^ "Australian Pelican". Unique Australian Animals. http://australian-animals.net/pelican.htm. 
  41. ^ Şablon:IUCN2010
  42. ^ "Brown Pelican breeding and nesting habits". Florida Wildlife Viewing. M. Timothy O’Keefe. http://www.floridawildlifeviewing.com/florida_animals_wildlife/PelicanNesting.htm. 
  43. ^ Beebe, C. William (1965). The Bird, its Form and Function. New York, New York: Dover Publications. 
  44. ^ Elliott (1992), s. 290.
  45. ^ Perrins, Christopher M. (2009). The Princeton Encyclopedia of Birds. Princeton University. ss. 78. ISBN 0691140707. 
  46. ^ Marchant, S.; Higgins, P.J. (Coordinators). (1990). Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Volume 1, Ratites to Ducks. Melbourne, Victoria: Oxford University Press. ss. 746. ISBN 0-19-553068-3. 
  47. ^ a b c Steele, John H.; Thorpe, Steve A.; Turekian, Karl K. (2010). Marine Biology: A Derivative of the Encyclopedia of Ocean Sciences. London, United Kingdom: Academic Press. ss. 524–30. ISBN 0-08-096480-X. http://books.google.com/?id=kkRKJCofvXMC. 
  48. ^ a b c d e Perrins, Christopher M.; Middleton, Alex L.A, ed. (1998) [1985]. Encyclopedia of Birds. New York, New York: Facts on File. ss. 53–54. ISBN 0-8160-1150-8. 
  49. ^ a b c d e f g Keith, James O. (2005). "An Overview of the American White Pelican". Waterbirds: the International Journal of Waterbird Biology 28 (Special Publication 1: The Biology and Conservation of the American White Pelican): 9–17. JSTOR 4132643. 
  50. ^ a b Campbell, Bruce; & Lack, Elizabeth. (Eds). (1985). A Dictionary of Birds. Calton, United Kingdom: Poyser. ss. 443. ISBN 0-85661-039-9. 
  51. ^ a b c d Richardson, Frank (1939). "Functional Aspects of the Pneumatic System of the California Brown Pelican". The Condor 41 (1): 13–17. doi:10.2307/1364267. http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v041n01/p0013-p0017.pdf. 
  52. ^ Bumstead, Pat (2001). Canadian Feathers : a Loon-atics Guide to Anting, Mimicry and Dump-nesting. Calgary, Alberta: Simply Wild Publications. ss. 129. ISBN 0968927807. http://books.google.com/?id=vmkmuyvhxqAC. 
  53. ^ Gill, Brian James (1991). New Zealand's Extinct Birds. London, United Kingdom: Random Century. ss. 46. ISBN 1869411250. 
  54. ^ Gill, B.J.; Tennyson, A.J.D. (2002). "New fossil records of pelicans (Aves: Pelecanidae) from New Zealand". Tuhinga: Records of the Museum of New Zealand Te PapaTongarewa 13: 39–44. http://www.tepapa.govt.nz/SiteCollectionDocuments/Tuhinga/Tuhinga.13.Article2.pdf. 
  55. ^ a b Reid, Julian (28 Nisan 2010). "Mysteries of the Australian pelican". Australian Geographic. http://www.australiangeographic.com.au/journal/pelicans-in-australia.htm. 
  56. ^ Thomas, Bob (2 Haziran 2011). "Bird Flight Over Water". College of Social Sciences Intranet. New Orleans, Louisiana: Center for Environmental Communication, Loyola University. http://www.loyno.edu/lucec/natural-history-writings/bird-flight-over-water. 
  57. ^ Hainsworth, F. Reed (1988). "Induced Drag Savings From Ground Effect and Formation Flight in Brown Pelicans". Journal of Experimental Biology 135: 431–44. http://jeb.biologists.org/content/135/1/431. 
  58. ^ a b Khanna, D.R. (2005). Biology Of Birds. New Delhi, India: Discovery Publishing House. ss. 315–16. ISBN 817141933X. http://books.google.com/?id=fDblIChi7KwC. 
  59. ^ Terrill, Ceiridwen (2007). Unnatural Landscapes: Tracking Invasive Species. Tucson, Arizona: University of Arizona Press. ss. 36. ISBN 0816525234. http://books.google.com/?id=-xYRcQjMppwC. 
  60. ^ Dunne, Pete (2006). Pete Dunne's Essential Field Guide Companion. New York, New York: Houghton Mifflin Harcourt. ss. 118–19. ISBN 0-618-23648-1. http://books.google.com/?id=xTXeu5fLBQUC. 
  61. ^ Davidson, Ian; Sinclair, Ian (2006). Southern African Birds: A Photographic Guide (2nd bas.). Cape Town, South Africa: Struik. ss. 22. ISBN 1770072446. http://books.google.com/?id=_6X10o1QrR4C. 
  62. ^ DOI:10.1071/WR9770037
    Bu alıntı, sonraki birkaç dakika içinde otomatik olarak tamamlanacaktır. Siz de kuyruğun önüne geçebilir ya da elle açıklayabilirsiniz
  63. ^ "Pelican Swallows Pigeon in Park". BBC News. 25 Ekim 2006. http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/london/6083468.stm. 
  64. ^ a b Clarke, James (30 Ekim 2006). "Pelican's Pigeon Meal not so Rare". BBC News. http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/london/6098678.stm. 
  65. ^ a b "Pelican Pelecanus". Factsheet. National Geographic. http://animals.nationalgeographic.com/animals/birds/pelican/. 
  66. ^ Freeman, Shanna. "Does a Pelican's Bill Hold More Than its Belly Can?". HowStuffWorks, Inc. http://science.howstuffworks.com/environmental/life/zoology/birds/pelican-bill-vs-belly2.htm. 
  67. ^ a b Marchant, S.; Higgins, P.J. (Coordinators). (1990). Handbook of Australian, New Zealand and Antarctic Birds. Volume 1, Ratites to Ducks. Melbourne, Victoria: Oxford University Press. ss. 742. ISBN 0-19-553068-3. 
  68. ^ Walker, Matt (5 Kasım 2009). "Pelicans Filmed Gobbling Gannets". BBC. http://news.bbc.co.uk/earth/hi/earth_news/newsid_8343000/8343195.stm. 
  69. ^ a b c Mwema, Martin M.; de Ponte Machado, Marta; Ryan, Peter G. (2010). "Breeding Seabirds at Dassen Island, South Africa: Chances of Surviving Great White Pelican Predation". Endangered Species Research 9: 125–31. doi:10.3354/esr00243. http://www.int-res.com/articles/esr2009/9/n009p125.pdf. 
  70. ^ Mora, Miguel A. (1989). "Predation by a Brown Pelican at a Mixed Species Heronry". Condor 91 (3): 742–43. doi:10.2307/1368134. http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/condor/v091n03/p0742-p0743.pdf. 
  71. ^ DOI:10.1016/0006-3207(84)90063-6
    Bu alıntı, sonraki birkaç dakika içinde otomatik olarak tamamlanacaktır. Siz de kuyruğun önüne geçebilir ya da elle açıklayabilirsiniz
  72. ^ "Brown Pelican". Species profile. National Audubon Society. http://birds.audubon.org/species-search/Brown%20Pelican. 
  73. ^ Fish and Wildlife Service, Department of the Interior (17 Kasım 2009). "Endangered and Threatened Wildlife and Plants; Removal of the Brown Pelican (Pelecanus occidentalis) From the Federal List of Endangered and Threatened Wildlife". Federal Register 74 (220): 59444–72. http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/FR-2009-11-17/pdf/E9-27402.pdf#page=1. 
  74. ^ Cappiello, Dina (12 Kasım 2009). "Brown pelicans off endangered species list". San Francisco Chronicle. http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2009/11/12/BAP71AIOJD.DTL. 
  75. ^ "Peruvian Pelican". BirdLife species factsheet. BirdLife International. http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3816. 
  76. ^ "Spot-billed Pelican". Species factsheet. BirdLife International. http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3812. 
  77. ^ "Pink-backed Pelican". BirdLife species factsheet. BirdLife International. http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3810. 
  78. ^ King, D. Tommy; Anderson, Daniel W (2005). "Recent Population Status of the American White Pelican: A Continental Perspective". USDA National Wildlife Research Center – Staff Publications. (Paper 40): 48–54. http://digitalcommons.unl.edu/icwdm_usdanwrc/40. 
  79. ^ "Great White Pelican". BirdLife species factsheet. BirdLife International. http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3809. 
  80. ^ "Dalmatian Pelican". Species factsheet. BirdLife International. http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3811. 
  81. ^ Hacısalihoğlu, Zafer (10 Mayıs 2014). "Tepeli pelikanlar halkalandı". İhlas Haber Ajansı. http://www.iha.com.tr/haber-tepeli-pelikanlar-halkalandi-gundem-354316/. Erişim tarihi: 3 Temmuz 2014. 
  82. ^ Robin, Libby; Joseph, Leo; Heinsohn, Robert (2009). Boom & Bust: Bird Stories for a Dry Country. Collingwood, Victoria: CSIRO Publishing. ss. 97. ISBN 064309606X. http://books.google.com/?id=W_9jMwwC4foC. 
  83. ^ "Australian Pelican". BirdLife species factsheet. BirdLife International. http://www.birdlife.org/datazone/speciesfactsheet.php?id=3813. 
  84. ^ Wackenhut, M. (17 Ağustos 2009). Management of American White Pelicans in Idaho. A Five-year Plan (2009–2013) to Balance American White Pelican and Native Cutthroat Trout Conservation Needs and Manage Impacts to Recreational Fisheries in Southeast Idaho. Idaho Fish & Game. http://coopunit.forestry.uga.edu/Idaho_SDM_Nov09/background/IDFG.pdf. 
  85. ^ "Code Of Practice for the Protection of the Dalmatian Pelican:". Information leaflet. Life Natura Program. http://ec.europa.eu/environment/life/project/Projects/index.cfm?fuseaction=home.showFile&rep=file&fil=CodeofPractice.pdf. 
  86. ^ Gunderson, Dan (16 Mayıs 2012). "Loving 'em to death". Minnesota Today. Minnesota Public Radio. http://minnesota.publicradio.org/collections/special/columns/statewide/archive/2012/05/loving-em-to-death.shtml. 
  87. ^ a b Burkett, Esther; Logsdon, Randi J.; Fien, Kristi M. (2007). Status Review of California Brown Pelican. California Fish and Game Commission Reports. U.S. Environmental Protection Agency, Office of Planning and Evaluation. http://www.dfg.ca.gov/wildlife/nongame/publications/docs/BRPEStatusReviewJan0308.pdf. 
  88. ^ Anon (1980). National accomplishments in pollution control, 1970–1980: some case histories. U.S. Environmental Protection Agency, Office of Planning and Evaluation. ss. 183–184. ISBN 1236274539. 
  89. ^ Ehrlich, Paul R.; Dobkin, David S.; Wheye, Darryl (1988). "DDT and Birds". Stanford University. http://www.stanford.edu/group/stanfordbirds/text/essays/DDT_and_Birds.html. 
  90. ^ Ermis, Julius (29 Nisan 1982). "Bird species regroup with residue decline". The Victoria Advocate: Julius Ermis’ Outdoors. Google News. http://news.google.com/newspapers?nid=861&dat=19820428&id=075dAAAAIBAJ&sjid=Fl4NAAAAIBAJ&pg=3543,7071462. 
  91. ^ Work, Thierry M.; Barr, Bradd; Beale, Allison M.; Fritz, Lawrence; Quilliam, Michael A.; Wright, Jeffrey L.C. (1993). "Epidemiology of domoic acid poisoning in Brown Pelicans (Pelecanus occidentalis) and Brandt's Cormorants (Phalacrocorax penicillatus) in California". Journal of Zoo and Wildlife Medicine 24 (1): 54–62. JSTOR 20460314. 
  92. ^ "A Deadly Toll". Report. Center for Biological Diversity. Nisan 2011. http://www.biologicaldiversity.org/programs/public_lands/energy/dirty_energy_development/oil_and_gas/gulf_oil_spill/pdfs/GulfWildlifeReport_2011.pdf. 
  93. ^ "The Brown Pelican Crisis". News and Events. Santa Barbara Wildlife Care Network. http://www.sbwcn.org/#!news-&-events/vstc3=pelican-crisis. 
  94. ^ "Quick Reference for Rescuing Hooked Pelicans". University of Florida. http://collier.ifas.ufl.edu/SeaGrant/pubs/PelicanPub.pdf. 
  95. ^ Ferris, Lance; Ferris, Rochelle (2004). The Impact of Recreational Fishing on Estuarine Birdlife on the Far North Coast of New South Wales. Ballina, New South Wales: Australian Seabird Rescue. https://www.box.com/shared/8fcmrpsvobv8y7yg0uap. 
  96. ^ Rothschild, Miriam; Clay, Theresa (1953). Fleas, Flukes and Cuckoos. A Study of Bird Parasites. London: Collins. ss. 32, 121, 147, 215. http://archive.org/details/fleasflukescucko017900mbp. 
  97. ^ a b Overstreet, Robin M.; Curran, Stephen S. (2005). "Parasites of the American White Pelican" (PDF). Gulf and Caribbean Research 17: 31–48. http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1430&context=parasitologyfacpubs&sei-redir=1. 
  98. ^ Dyer, William G.; Williams, Ernest H. Jr; Mignucci-Giannoni, Antonio A.; Jimenez-Marrero, Nilda M.; Bunkley-Williams, Lucy; Moore, Debra P.; Pence Danny B. (2002). "Helminth and Arthropod Parasites of the Brown Pelican, Pelecanus occidentalis, in Puerto Rico, with a Compilation of all Metazoan Parasites Reported from this Host in the Western Hemisphere". Avian Pathology 31 (5): 441–48. doi:10.1080/0307945021000005815. http://phthiraptera.info/Publications/42846.pdf. 
  99. ^ "Pelícanos en La Libertad murieron por desnutrición y parasitosis" (İspanyolca). Peru.com, 4 Mayıs 2012. http://peru.com/2012/05/04/actualidad/nacionales/pelicanos-libertad-murieron-desnutricion-y-parasitosis-noticia-62307. 
  100. ^ Hart, George (2005). The Routledge Dictionary Of Egyptian Gods And Goddesses. Routledge Dictionaries. Abingdon, United Kingdom: Routledge. ss. 125. ISBN 978-0-415-34495-1. 
  101. ^ Lang, Andrew (1887 (reprinted 2005)). Myth, Ritual & Religion, Volume 1. New York, New York: Cosimo Inc. ss. 140–41. ISBN 978-1-59605-204-8. 
  102. ^ Benson, Elizabeth (1972) The Mochica: A Culture of Peru New York: Praeger Press.
  103. ^ Berrin, Katherine; Larco Museum (1997). The Spirit of Ancient Peru:Treasures from the Larco Museum. New York, New York: Thames and Hudson. ISBN 0500018022. 
  104. ^ Gauding, Madonna (2009). The Signs and Symbols Bible: The Definitive Guide to Mysterious Markings. New York, New York: Sterling Publishing Company. ss. 263. ISBN 1402770049. http://books.google.com/?id=SImTll3uupIC. 
  105. ^ a b McGrath, Alister E. (2012). In the beginning: the story of the King James Bible and how it changed a nation, a language and a culture. New York: Anchor Books, a Division of Random House, Inc. ISBN 1444745263. http://books.google.com/?id=kcPkMxCWcZQC. 
  106. ^ Joy, Mara. "Adore Te Devote". http://marajoy.blogspot.co.uk/2007/01/better-translation-please-vote.html. 
  107. ^ "'Queen Elizabeth I: The Pelican Portrait', called Nicholas Hilliard (c. 1573)". Walker Art Gallery. Liverpool, Birleşik Krallık: National Museums Liverpool. 1998. http://www.liverpoolmuseums.org.uk/walker/collections/13c-16c/elizabeth.aspx. 
  108. ^ "The Pelican in its Piety at Painted Churches onlne catalog. Anne Marschall". http://www.paintedchurch.org/bwaltpel.htm. 
  109. ^ "College Crest". Cambridge, Birleşik Krallık: Corpus Christi College, Cambridge University. 2011. http://www.corpus.cam.ac.uk/about-corpus/maps-and-tours/take-a-virtual-tour/199. 
  110. ^ "Corpus Christi". Corpus Christi College, Oxford. http://www.ccc.ox.ac.uk/Home/. 
  111. ^ "First Faculty of Medicine". Prag, Çek Cumhuriyeti: Charles University in Prague. 2012. http://www.lf1.cuni.cz/en. 
  112. ^ "Irish Blood Transfusion Service". IBTS. http://www.giveblood.ie/. 
  113. ^ "National Birds". List of national birds and flowers or plants of European countries. Eupedia. http://www.eupedia.com/europe/national_birds_flowers_europe.shtml. 
  114. ^ "Pelican Craft Centre: Overview". Barbados Investment and Development Corporation. http://www.bidc.com/index.php?option=com_content&view=article&id=115&Itemid=96. 
  115. ^ "National Symbols: The Coat of Arms". Historic Heritage. St Christopher National Trust. http://stkittsheritage.com/historic_heritage.asp. 
  116. ^ "Coat of Arms". St Maarten Museum website. Sint Maarten National Heritage Foundation. http://www.museumsintmaarten.org/index.php?option=com_content&view=article&id=91&Itemid=124. 
  117. ^ "Montepio institutional" (Portekizce). Montepio Bank website. Montepio. http://www.montepio.pt/SitePublico/pt_PT/institucional.page?. 
  118. ^ "Albanian coins in issue in 1995, 1996 and 2000". Bank of Albania. 2009. http://www.bankofalbania.org/web/Albanian_coins_of_circulation_43_2.php. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]