Partizan (silahlı kuvvetler)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Partizan, yabancı bir güç veya bir ordu işgali veya idaresi altında bulunan bir bölgenin kontrolüne direnmek için teşekkül etmiş düzensiz askeri kuvvetlerin üyesi.

Bu terime II. Dünya Savaşında bazı Alman işgali veya idaresindeki ülkelerdeki veya Sovyetler Birliğinin Doğu Avrupadaki komünist idaresine karşı direniş hareketlerinin unsurları örnek olarak gösterilir.

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

12. yüzyıl başlarında Avrupa’da savaşçı birlik ve onların ana askeri birimden ayrılmış akıncı kolları sıklıkla düşmanın kaynaklarını ele geçirmek veya yok etmek amacıyla baskınlar yapardı. Partizan terimi 17nci yüzyılda savaşçı birliğin önderini tanımlamak için kullanılırdı. Partizan savaşın teknikleri Johann von Ewald’ın 1789 yılında yazdığı Partizan Savaşı Üzerine İnceleme (Almanca:Abhandlung über den kleinen Krieg) kitabında tanıtılmıştır.[1] Partizan savaşın başlangıç fikri savaş bölgesindeki yerel ahaliden kurulu veya bazı durumlarda düzenli kuvvetler kullanmaktı. Bu silahlı güçler, düşman hattı gerisinde iletişimi kesecek, ileri harekâta temel olan devriyeleri veya köyleri ele geçirecek, konvoylara pusu kuracak, zorla savaş vergisi ve katkı toplayacak, lojistik stokları yağma edecek düşman kuvvetlerin ana operasyonlarını yürütebilmek için güç ayırmaya mecbur edecekti. Amerikan İç Savaşı’nın “partizan korucuları” (İngilizce: partisan rangers) partizan savaşı kavramını oluşturdu. Bu çatışmada John S. Mosby gibi konfederasyonun partisan önderleri von Ewald’ın ana hatlarını tarif ettiği şekilde ordularına görev gördürdü. Daha sonra ünlü savaş sanatı uzmanları Antoine-Henri Jomini ve Carl von Clausewitz tarafından da partizan savaşı yöntemleri tarif edilmiştir.

19ncu yüzyıl ortalarındaki paritzanlar esasen baskıncı süvarilerden veya organize olmayan ya da yarı organize gerilla kuvvetlerinden bir hayli farklıydı. Rus partizanlar Napolyon'un yenilmesinde çok önemli rol oynamıştı. Onların hiddetli direnişleri ve ısrarlı baskınları 1812 senesinde Fransız imparatorunun Rusya'dan kaçmak zorunda kalmasına yardım etmişti.

Sovyet partizanları, Beyaz Rusya 1943
Alman Fallschirmjäger tarafından sorguya çekilen Sovyet partizanları, Ukrayna 1943

Partizan terimi çağdaş tanımında, II. Dünya Savaşında örnekleri görülen saldıran ve işgal eden kuvvete karşı gelen baskın gayri nizami kuvvet anlamını aldı. Bilhassa Belarus'ta faal olan Sovyet partizanları Alman askerlerini taciz etmeye ve onların bölgelerindeki operasyonlarını aksatmaya muktedir oldular. Neticede Sovyet hakimiyeti Alman işgalindeki toprakların iyice iç bölgelerinde tekrar kuruldu. Hatta buralarda partizanlar için ekin yetiştiren ve canlı hayvan besleyen kolkhozlar bile vardı. Komünist Yugoslav partizanlar Yugoslav Halkın Kurtuluşu Savaşında memleketlerini kurtaran önder kuvvet idi.

Her ne kadar işgalci güç tarafından çoğu zaman "terörist" olarak adlandırılabilse de partizanlar savaş hukuku açısından yine de uluslarını yabancı saldırgandan kurtarmak için savaşan, ulusal ordunun üniformalı üyeleri olarak kabul edilir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Ewald, Johann von; Çev. Selig, R. ve Skaggs, D (1789). Treatise on Partisan Warfare. Greenwood Press. ISBN 0-313-27350-2.