Pardus (işletim sistemi)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Pardus
Pardus Logosu
Fkural-Pardus2013-KDE-ekran-görüntüsü-çalışması-2013.png
Pardus 2013 "Anadolu Parsı" KDE masaüstü ekran görüntüsü
Web sayfası: pardus.org.tr
Şirket/Geliştirici: TÜBİTAK ULAKBİM
IS Ailesi: GNU/Linux
Kaynak Modeli: Açık kaynak
Son kararlı sürüm: 2013  (25 Mart 2013) /
Desteklediği dil(ler): Kurulum dili: Türkçe
Paket Yöneticisi: Synaptic
Çekirdek türü: Monolitik çekirdek
Varsayılan kullanıcı arayüzü: KDE, GNOME
Lisans: GPL
Linux

Pardus, Türkiye'de TÜBİTAK tarafından geliştirilen bir GNU/Linux dağıtımı olan işletim sistemi. Planlamasına 2003 yılında başlanmış olup ilk kararlı sürümü 26 Aralık 2005’te yayınlanmıştır.[1]

Pardus adı, Anadolu Parsı'nın bilimsel adı olan Panthera pardus tulliana'dan gelmektedir.

Pardus, ilk sürümden 2011.2 sürümüme kadar herhangi bir başka Linux dağıtımı temel alınmadan kendine özgü projelerle geliştirilmiş olup 2013 yılında yayınlanan Pardus 2013 sürümü ile beraber Debian tabanına geçilmiştir. 2011 yılı son aylarından itibaren TÜBİTAK bünyesinde yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde yönetici ve geliştirici ekip dağıtılarak tasviye edilmiştir.[2][3][4] 2012 yılında TÜBİTAK, Pardus projesi için tekrar geliştirici istihdam etmiş ve o güne kadar Pardus projesi kapsamında geliştirilmiş olan PİSİ paket yönetim sistemi, ÇOMAR yapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer irili ufaklı tüm projeler terk edilerek Debian tabanına geçilmiştir. Kararlı sürümü 25 Ocak 2013'te yayınlanan "Pardus 2013 Anadolu Parsı" sürümüyle [5] beraber artık Pardus, Debian tabanlı bir Linux dağıtımı haline gelmiştir. Terk edilen eski Pardus projeleri ise gönüller tarafından yürütülen Pisi Linux projesi kapsamında sürdürülmeye çalışılmaktadır. Ayrıca yine gönüllüler tarafından yürütülen Pardus Topluluk Sürümü projesinin web sayfasında eski Pardus araçlarının Debian tabanı üzerinde kullanılabilmesi için çalışmalar yürütüldüğü ve kullanılması mümkün olan bazı araçların ileride Pardus Topluluk Sürümüne dahil edilebileceği bildirilmektedir.[6]

Pardus, 2013 sürümü ile beraber artık bireysel kullanıcılara yönelik resmi bir sürüm yayınlamamakta, Kurumsal, Sunucu ve Fatih projesi sürümü olmak üzere 3 ayrı sürümü yayınlanmaktadır. Pardus 2013 sürümünden itibaren bireysel kullanıcılara yönelik resmi bir sürümü bulunmamakla birlikte TÜBİTAK tarafından "Pardus" isminin kullanımı için izin verilen, TÜBİTAK'tan bağımsız bir topluluk tarafından Pardus Topluluk Sürümü adı altında bireysel kullanıma yönelik bir sürümü yayınlanmaktadır.[6][7]

Tarihçesi[değiştir | kaynağı değiştir]

Oluşum süreci[değiştir | kaynağı değiştir]

Pardus'un ilk kararlı sürümü olan Pardus 1.0'da YALI kurulum aracından bir görüntü

2003 yılının önemli bir bölümünde TÜBİTAK tarafından ulusal bir dağıtımın gerekliliği, dünyada benzer uygulamalar, yazılım sanayisinin mevcut durumu ve eğilimleri araştırıldı.[1] Ülkenin bilgi teknolojisi alanındaki insan kaynağı, yerel yazılım sanayisinin yetenekleri ve rekabet unsurları incelendi. Tüm bulgular ışığında, 2003 yılı yazında, bir ulusal işletim sistemi dağıtımı oluşturmanın yerinde bir karar olduğu sonucuna varılarak somut düzeyde planlama işine girişildi.[1]

Mevcut işletim sistemleri, başta Linux olmak üzere incelendi, açık kaynak yazılım metodolojisi (yöntem bilimi) ve felsefesi ayrıntılı olarak çalışıldı. Hedef, bir dağıtım oluşturmanın ötesinde, bu dağıtımı sürekli kılabilecek düzenlemeci yapıyı da kurmak olduğundan yazılım sanayisinde, özellikle açık kaynak çerçevesinde, kullanılabilecek iş örnekleri irdelendi.[1]

Bu incelemeler sonrasında, 2003 yılı sonbaharında, Linux temelli, açık kaynaklı, olabildiğince GPL lisanslama yöntemini kullanan bir işletim sistemi dağıtımı oluşturulmasına karar verildi.[1]

Pardus Projesi'nin hayata geçmesi, 2004 yılı başında teknik ekibin çekirdeğinin oluşturulmasıyla başladı. Bu aşamada Türkiye'nin Linux geçmişi, mevcut ve planlanan dağıtımlar, açık kaynak ve Linux camiası ve girişimleri de göz önüne alınarak, var olan bilgi birikimi ve deneyimden en üst düzeyde yararlanmanın yolları arandı. Sonuçta ulusal işletim sistemi geliştirilmesinde görev alması en uygun kişiler Türkiye'nin dört bir yanından seçilerek TÜBİTAK/UEKAE bünyesinde bir araya geldiler.[1]

2004 yılının önemli bir kısmı teknik seçeneklerin değerlendirilmesi ile geçti. Farklı Linux dağıtımları incelendi, mevcut dağıtımlardaki eksiklikler, olası gelişim alanları, yapılması gerekenler ve bunların iş gücü ve kaynak gereksinimleri irdelendi. Hedef kitlenin kim olacağı üzerinde beyin fırtınaları yapıldı, bunun sonucu olarak yol haritası seçenekleri belirlendi.[1]

2004 yılı ekim ayında bu teknik değerlendirmeler sonuçlandı ve yayınlanan Proje Ana Sözleşmesi ile amaç, yöntem ve takvim belirlendi. Pardus'un “bilişim okur-yazarlığına sahip bilgisayar kullanıcılarının temel masaüstü ihtiyaçlarını hedefleyen” bir işletim sistemi olmasına, “mevcut Linux dağıtımlarının üstün taraflarını kavram, mimari ya da kod olarak kullanmasına”, ancak “otonom sisteme evrilebilecek bir yapılandırma çerçevesi ve araçları ile kurulum, yapılandırma ve kullanım kolaylığı sağlamasına” karar verildi.[1]

Teknik hedefi ve yöntemi belirlenen tasarı hızla ilerlemeye başladı ve 1 Şubat 2005 tarihinde ilk ürün olan Pardus Çalışan CD 1.0 yayımlandı. Tasarının amaçları ve teknik yaklaşımı hakkında Linux camiası ve kullanıcıları bilgilendirmeyi amaçlayan Çalışan CD beklenenin üzerinde ilgi gördü. Sonrasında geliştirme daha çok özgün yenilik tasarılarına yoğunlaştırıldı ve nihayet 26 Aralık 2005'te Pardus'un ilk kurulabilir sürümü olan Pardus 1.0, ağ üzerinden yayımlanmaya başlandı. Pardus 2011.2 sürümüne kadar kendine özgü PİSİ paket yönetim sistemini kullanan özgün bir Linux dağıtımı olarak yoluna devam etti.[1]

Yeniden yapılanma dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

2011 yılının son aylarından itibaren TÜBİTAK bünyesinde yeniden yapılanma çalışmaları neticesinde proje yöneticileri ve geliştirici ekip dağıtılarak tasviye edildi.[2][3][4] İdari ve teknolojik olarak köklü değişiklikerlerin yaşandığı[8] bu süreçte son sürüm olan Pardus 2011 sürümünün bakımı yapılmadı. Mevcut sürümlerin bakımlarının ve yeniden yapılanma çalışmalarının içeriği konusunda resmi açıklamaların yapılmaması Pardus kullanıcıları arasında projenin sona erdiğine dair haberlerin yayılmasına neden oldu.[9] Ocak 2012'de Pardus 2011 bireysel sürümününe güncelleme desteğinin sona erdiği, e-posta listeleri üzerinden duyuruldu.[10]

2 Mart 2012'de projenin resmi sitesinden 23-24 Mart 2012 tarihlerinde “Pardus’un Yarını Çalıştayı” adında, projenin yeniden nasıl sürdürüleceğine dair bir çalışma yapılacağı açıklandı.[11] Sadece davetlilere açık olan çalıştayda, Pardus hakkında kararlar alacak bir kurul oluşturulmasına ve bu kurulun aşağıdaki üyelerden oluşmasına karar verildi.[12]

  • TÜBİTAK yönetim temsilcisi
  • STK temsilcisi
  • Kullanıcı topluluğu temsilcisi (Sezai YENİAY seçildi [13])
  • Geliştirici temsilcileri (biri topluluktan olmak üzere 2 kişi)
  • Pardus çözüm ortaklarından bir temsilci
  • Üniversite temsilcisi (akademisyen)
  • Kamu kurumlarından temsilci

Ayrıca kurul üyelerinin kendi temsil ettikleri topluluklardan seçim yoluyla belirleneceği ve Pardus’un en önemli hedefinin en iyi Türkçe desteği veren işletim sistemi haline gelmek olduğu belirtildi.[14]

19 Haziran 2012 tarihinde ULAKBİM Başkanı Dr. Ahmet Kaplan ve Pardus Proje Yöneticisi Abdullah Erol projenin hedeflerini açıkladıkları bir basın toplantısı düzenlediler.[15][16] Abdullah Erol'un proje yöneticisi olduğu bu toplantı ile kamuoyu tarafından öğrenildi. Toplantıda özetle FATİH Projesindeki akıllı tahtalarda Pardus kullanılacağı, yeni bir kurumsal sürüm hazırlandığı, sunucu ve mobil sürümler yapılacağı ve özel sektörle işbirliklerine gidileceği belirtildi. Bu vaatler Pardus topluluğu tarafından şüphe ile karşılandı.[17][18]

Pardus danışma kurulu ilk toplantısını 29 Haziran 2012 tarihinde Ankara'da ULAKBİM'de yaptı. Ancak toplantıdan bir gün önce projenin bir Debian derlemesini bazı ekran görüntülerini değiştirerek Pardus 2011 adı altında FATİH projesi kapsamındaki akıllı tahtalara yüklediği ve okullara dağıttığı ortaya çıktı.[19][20] Bu gelişmenin gölgesinde toplanan danışma kurulu şu üyelerden oluştu;

  • Ahmet Kaplan (TÜBİTAK)
  • Abdullah Erol (TÜBİTAK Geliştirici Temsilcisi)
  • Doruk Fişek (Göç ortağı temsilcisi / Özgür Yazılım A.Ş.)
  • Sezai Yeniay (Topluluk Kullanıcı Temsilcisi)
  • Necdet Yücel (Üniversite Temsilcisi)
  • Abdullah Arslan (Kamu Kurumları Temsilcisi / MSB)
  • Mustafa Akgül (STK Temsilcisi)
  • Boş (Topluluktan Geliştirici Temsilcisi)

Toplantıda TÜBİTAK'ın mevcut sözleşmeleri ve taahhütleri gereği akıllı tahtalara yüklemek ve bazı kurumlardaki masaüstü bilgisayarlardaki Pardus sürümlerini hızlıca güncellemek için Debian dağıtımını kullandığı, Pardus için geliştirilen PİSİ gibi projelerin bu yeni Debian sürümüne eklenemediği, akıllı tahtaların da Pardus ile çalıştırılamadığı için Debian kullanıldığı, bu işlemler için Vestel firması ile işbirliği yapıldığı öğrenildi. (Oysa CEBİT 2011'de Pardus çalıştıran bir akıllı tahta sunulmuştu [21]) Ayrıca Danışma Kurulu'nun henüz resmi olarak kurulmamış olduğu, bunun için TÜBİTAK bilim kurulunun yetki devri işlemi yapması gerektiği ortaya çıktı [22]. Bu şartlar altında üyeler TÜBİTAK'ın onaylanmasını istediği bazı kararları (Debian sürümü hakkında) onaylamadı ve kurulun resmi oluşumunun tamamlamasının beklenmesine karar verildi. Ayrıca Pardus hakkında kararları vereceği çalıştayda tespit edilmiş olan Danışma Kurulu toplanmadan ve kamuoyuna bilgilendirme yapılmadan TÜBİTAK'ın Pardus'un yeni sürümünde Debian'ı kullanmaya karar vermiş olması ve toplantının kurulun resmi oluşumu açısından daha erken yapılmamış olması, Pardus topluluğunda şaşkınlıkla karşılandı [23][24]. Ancak TÜBİTAK danışma kurulunu bir daha toplamadı ve bu kurul işlev kazanamadı.

2012 yılı ilk yarısında Fatih Projesi kapsamında okullara gönderilen etkileşimli tahtalarda Pardus logolu Debian işletim sisteminin sisteminin kullanıldığı görüldü.[20][25] 2012 yılı ikinci yarısında TÜBİTAK yeni geliştiriciler istihdam ederek yeni sürüm hazırlıklarına başladı. 25 Ocak 2013'te Debian tabanlı ilk kararlı Pardus sürümü "Pardus 2013 Anadolu Parsı" adı ile yayınlandı.[5] Böylece Pardus projesi kapsamında 2012 yılına kadar geliştirilmiş olan Pardus'a özgü PİSİ paket yönetim sistemi, ÇOMAR yapılandırma yöneticisi, YALI kurulum aracı, Müdür açılış sistemi, Kaptan ilk ayar sihirbazı ve diğer irili ufaklı tüm projeler terk edilerek tamamen Debian tabanına geçilmiş oldu. Ayrıca 2013 yılının ilk aylarında Tübitak geliştiricilerinin üye olduğu, destek kanalı olarak tanıdığı ve onayladığı topluluk sitesi parduslinux.org açıldı.

Terk edilen Pardus projeleri[değiştir | kaynağı değiştir]

2013 yılında yayınlanan Pardus 2013 sürümü ile beraber Debian tabanına geçilmiştir. Debian tabanına geçilmeden önce Pardus projesi kapsamında üretilen belli başlı özgün projeler aşağıda listelenmiştir. Bu projeler ile ilgili teknik dökümanlara developer.pardus.org.tr adresinden ulaşabilir.

ÇOMAR Sistemin düzgün çalışması için gerekli olan donanım, açılış, ağ, kullanıcı, zaman, görüntü gibi ayarların mümkün olduğu kadar otomatik bir biçimde yapılmasını sağlayan yapılandırma yönetim sistemi.
PİSİ Python dilinde yazılmış bir paket yönetim sistemi. Bağımlılıkları takip ederek paket inşa etme, kurma, kaldırma, yükseltme ve benzeri işlevleri yerine getirir. Kullanıcılar için bir grafiksel arayüz ve kapsamlı bir komut satırı arayüzü içerir.
YALI Pardus'un bilgisayara kurulmasını sağlayan grafiksel kurulum aracı.
Kaptan Pardus kurulumu sonrasında kullanıcıyı karşılayarak, masaüstünün kolayca kişiselleştirebilmesini sağlayan bir ilk ayar sihirbazı.
Müdür Python dilinde yazılmış yeni bir init sistemi. Sistemin açılış sürecini düzenler, hızlı bir şekilde açılışı gerçekleştirir. ÇOMAR ile entegre çalışır.
Paket Yöneticisi Pardus paket depolarına bağlanarak kullanıcının yeni paketler kurmasını, yayımlanan güncellemelerin yüklenmesini ve gerek duyulmayan yazılımların bilgisayardan kaldırılmasını sağlayan PİSİ’nin grafiksel arayüzü.
Kullanıcı Yöneticisi Bilgisayarı kullanacak kullanıcıların tanımlanması ve kullanıcı yetkilerinin detaylı bir şekilde ayarlanabilmesini sağlar.
Güvenlik Duvarı Yöneticisi Bilgisayara gelen ya da giden bağlantılara engelleme/izin verme, yerel ağdan internet paylaşımını engeleme/izin verme gibi kontrollerin yapılabilmesini sağlar.
Açılış Yöneticisi Bilgisayar açılışında ekrana gelen işletim sistemi seçme menüsünü düzenlemeyi sağlar.
Disk Yöneticisi Disk bölümlerinin bağlanması ve disk bölümlerinin kullanımı ile ilgili ayarlamaların yapılabilmesini sağlar.
Geçmiş Yöneticisi Paket kurma/güncelleme/kaldırma işlemlerinin kayıtlarını tutarak, kullanıcının bir paket kurma, güncelleme ya da kaldırma işlemi sonrasında herhangi bir sorun yaşanması halinde belirli bir tarihe geri dönebilmesini sağlar.
Servis Yöneticisi Sistemdeki tüm servisleri listeleyerek kullanıcının istediği servisleri kolayca açmasını ya da kapatmasını sağlar.
Zemberek entegrasyonu Açık kodlu doğal dil işleme kütüphanesi olan Zemberk yazılımının Pardus için genel yazım denetimi desteği vermesini sağlar. Böylece tüm masaüstünde (örneğin kullanıcı e-posta programını, kelime işlemci programını kullanırken, web sayfalarında bir ileti yazarken, vb.) Türkçe yazım denetimi sağlanmaktadır.
Pardusman Pardus paket depolarında seçilen paketlerin kullanılarak otomatikman bir Pardus ISO dosya oluşturulmasını sağlar.
Lider
Ahenk ÇOMAR'ın uzaktan yönetim altyapısı.
Ekran ayarları Ekran kartı sürücüsü ve monitör ile ilgili tüm ayarlarının yapılması sağlayan arayüz.
Panda Kullanıcıların NVIDIA ve ATI ekran kartları için açık kaynak kodlu ya da sahipli sürücülerden biri seçerek kullanabilmesini sağlar.
PTSP
Tulliana, Milky Pardus'a özgü simge setleri. Bkz. Tulliana, Milky

Sürümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Renkler ve anlamları
Ana sürümler
Ara sürümler
Desteği sona ermiş
Desteği devam ediyor

Pardus'un, Pardus 2013 sürümünden itibaren Kurumsal, Sunucu ve Fatih sürümü olmak üzere 3 ayrı sürümü bulunmaktadır. Kurumsal sürüm, kurum ve kuruluşların ihtiyaçları göz önüne alınarak hazırlanmıştır. Fatih sürümü ise FATİH Projesindeki akıllı tahtalarda kullanmak üzere hazırlanmıştır.

Pardus'un 2013 sürümünden itibaren bireysel kullanıcılara yönelik resmi bir sürümü bulunmamakla birlikte TÜBİTAK tarafından "Pardus" isminin kullanımı için izin verilen, TÜBİTAK'tan bağımsız bir topluluk tarafından Pardus Topluluk Sürümü adı altında bireysel kullanıma yönelik bir sürümü yayınlanmaktadır.[6][7] Pardus'un resmi web sayfasında; Pardus Topluluk Sürümü'nün, ev kullanıcılarının ihtiyaç duyabileceği çeşitli yazılımları barındırdığı belirtilerek, indirme bağlantıları sunulmaktadır.[7]

Pardus 2013 sürümü öncesindeki dönemde ise; bireysel kullanıcılara yönelik "2000 serisi sürümler" ile kurumsal kullanıcılara yönelik "Pardus Kurumsal" sürümleri adı altında iki farklı sürümü yayınlanmıştır.

PİSİ tabanlı sürümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürüm Kod adı Çıkış tarihi Destek Önemli gelişmeler
Pardus 1.0 --- 26 Aralık 2005 Yok
Pardus 2007 --- 31 Aralık 2006 Yok
  • Pardus açılış sisteminden sorumlu Müdür yeniden yazılarak açılış ve kapanış süresi önemli ölçüde kısaltıldı.
  • Pardus Güvenlik Duvarı Yöneticisi sisteme eklendi.
  • NTFS disklere yazma desteği eklendi.
  • Açılışta başlatılan sunucu ve servislerin kolayca yönetilebilmesi için bir Servis Yöneticisi programı yazılarak sisteme eklendi.
  • LZMA sıkıştırma algoritması ile Pisi paketlerinde ortalama %30'a varan bir yer kazancı oldu. Bu sayede son kullanıcının indireceği yazılımların boyutu küçültüldü.
  • Pardus'a özgü Tulliana simge seti geliştirilerek masaüstü ve diğer uygulamalarda Tulliana2 adlı simge seti kullanıldı.
Pardus Kurumsal 1 --- 2007 Yok
  • İlk kurumsal sürüm
Pardus 2007.1 Felis chaus
(Sazlık kedisi)
16 Mart 2007 Yok
  • Paket Yöneticisi'ne büyük/küçük harf duyarlılığı olmaksızın arama yapabilme özelliği eklendi, ayrıca paketler hakkında özet açıklama bilgisi eklendi. Depo güuncellemeleri ve arama işlevlerinde %40’a varan hız artışı sağlandı.
  • Ağ yöneticisine WPA desteği eklendi.
Pardus 2007.2 Caracal caracal
(Karakulak)
11 Temmuz 2007 Yok
  • Yeni Açılış Yöneticisi aracı ile, önceleri komut satırı üzerinden yapılabilen açılış menüsü düzenleme işlemleri artık arayüz üzerinden yapılabiliyor.
  • Ağ yöneticisine PEAP-MSCHAPv2 desteği eklendi.
Pardus 2007.3 Lynx lynx
(Vaşak)
19 Kasım 2007 Yok
  • YALI, artık kurulumdan önce tüm gerekli bilgileri soruyor sonra kuruluma başlıyor. Ayrıca YALI, Pardus'un hangi sabit diske kurulacağını ve bu sabit diskin açılabilir olup olmadığını belirleyebiliyor.
  • Ağ yöneticisine, mevcut profilde bulunan ağları otomatik olarak algılayabilme ve otomatik olarak o profile geçiş yapabilme özelliği eklendi, ayrıca artık bağlantı bilgileri sistem çekmecesi üzerinden güncel olarak takip edilebiliyor.
Pardus 2008 --- 27 Haziran 2008 Yok
  • Kullanıcı Yöneticisi'nde yetki denetim sistemi geliştirildi artık tüm kullanıcıların yetkilerini detaylı bir şekilde düzenlenlenebiliyor, Pardus'un parola sorma ve yetkilendirme davranışını kolayca özelleştirilebiliyor.
  • Pisi'ye geçmiş yönetimi desteği eklendi. Yeni Geçmiş Yöneticisi aracı ile sisteme kurulan eski paketlere dönmek, sistemin o anki anlık görüntüsünü kaydetmek ve bu görüntüler arasında geçiş yapabilmek mümkün.
  • Kullanıcıların monitör ve ekran kartı ayarlarını yapabilmelerini sağlayan Görüntü Yöneticisi yazılımı sisteme eklendi.
  • Otomatik yazıcı tanıtma özelliği eklendi.
  • ÇOMAR, Müdür, dbus altyapısı kullanılarak tamamen yeniden yazıldı.
Pardus 2008.1 Hyaena hyaena
(Çizgili sırtlan)
15 Eylül 2008 Yok
  • Kablosuz ağlar için Ad-Hoc ve 802.1x desteği getirildi.
  • KDE3 ve KDE4 tabanlı iki ayrı Çalışan CD yayımlandı.
Pardus 2008.2 Canis aureus
(Altın çakal)
30 Ocak 2009 Yok
  • Paket Yöneticisi'ne delta paket ve ters bağımlılık güncelleme desteği getirildi.
  • Paket Yöneticisi'ne hatalı indirilen paketlerin tekrar indirilebilmesi desteği eklendi.
Pardus 2009 --- 17 Temmuz 2009 Yok
  • Masaüstünde KDE 3 yerine yeni nesil KDE 4 masaüstü ortamına geçildi.
  • Geliştirilen önbellek sistemi ile Paket Yöneticisi ve PiSi artık çok daha hızlı çalışıyor. PiSi'nin paketleme sisteminde yapılan iyileştirmelerle artık paketler ortalama %20 daha küçük.
  • Delta paket desteği artık öntanımlı olarak açık geliyor. Delta paket desteği sayesinde artık güncellemelerde bir paketin tümü değil sadece değişen kısmı güncellenecek, böylece güncellemelerin boyutu küçülecek ve güncelleme süresi kısalacak.
  • Yalı ve PiSi'de yapılan iyileştirmeler ile Pardus kurulumu yaklaşık olarak 2 kat hızlandı.
  • Yalı'ya sistem kurtarma özelliği eklendi. Pardus yüklü bir sistemde yapılan son güncellemeleri geri almak, silinen önyükleyiciyi tekrar yüklemek vb. kurtarma ve sorun giderme işlemleri artık yeni Yalı ile yapılabiliyor.
  • Ağların ve servislerin masaüstünden kontrol edilebilmesini sağlayan Ağ Plasma Programcığı ve Servis Plasma Programcığı öntanımlı olarak kurulu geliyor.
  • Yeni Pardus aracı Sistem Yöneticisi ile artık sistem genelinde klavye haritası, sistem dili, zaman dilimi gibi temel ayarları daha rahat yapılabiliyor.
  • Önceki sürümlerde denetim merkezi olarak kullanılan TASMA, yerini KDE 4’ün System Settings yazılımına Pardus'a özgü yönetim araçlarının eklenmesiyle oluşturulan Sistem Ayarları aracına devretti.
  • Ekran kartı ve monitör ayarları için kullanılan Görüntü Yöneticisi yazılımı, yerini Sistem Ayarları içinde bulunan Ekran ayarları modülüne bıraktı.
  • Ext3 dosya sistemi yerine yeni nesil Ext dosya sistemi olan Ext4, Pardus 2009 ile birlikte öntanımlı olarak geliyor. Ayrıca Yalı kurulum ekranında kullanmak isteyen kullanıcılar için XFS, ReiserFS ve deneysel Btrfs gibi dosya sistemleri de ana sistem bölümü olarak seçilebiliyor.
  • Masaüstü ve diğer uygulamalarda yaklaşık bin simgeden oluşan Pardus'a özgü yeni Milky simge seti kullanılıyor.
Pardus 2009.1 Anthropoides virgo
(Telli turna)
15 Ocak 2010 Yok
  • Pardus ISO kalıplarına melez (hibrid) kalıp özelliği eklendi. Böylece Pardus ISO kalıplarını CD’ye basma zorunluluğu ortadan kalktı. Artık Pardus ISO dosyası, CD'nin yanı sıra DVD, USB bellek gibi ortamlara da yazılabiliyor.
Pardus 2009.2 Geronticus eremita
(Kelaynak)
3 Haziran 2010 Yok
  • KDE'nin KRunner yazılımı ile bütünleşik çalışan plasma-runner-pisi sayesinde artık KRunner aracı açılıp sistemde kurulu olmayan fakat Pardus depolarındaki bir paket tarafından sağlanan bir program adı yazıldığında, söz konusu yazılımın hangi paket içinde yer aldığını belirten bir girdi görünüyor. Bu girdi seçilerek ilgili paket otomatik olarak yüklenebiliyor.
Pardus 2011 --- 20 Ocak 2011 Yok
  • Pardus'un hem kurulan hem de çalışan sürümleri, standart CD'lere sığamayacak kadar büyük olduğu için optik sürücü olarak artık DVD kullanılıyor.
  • Çanakkale 18 Mart Üniversitesi'nin yürüttüğü proje kapsamında Pardus'a 64 bit mimari desteği eklendi. Kurulan DVD ve Çalışan DVD'nin 32 bit ve 64 bit mimarili işlemcilere yönelik, ayrı ayrı sürümleri yayımlandı.
  • YALI artık LVM/RAID ve UUID desteği sunuyor.
  • Kaptan ile artık, simge seti belirlenebiliyor. Ayrıca istenirse Kaptan, web kamerası aracılığıyla kullanıcının fotoğrafını çekip KDE içinde avatar olarak ayarlayabiliyor.
  • OpenOffice.org yerine, The Document Foundation tarafından OpenOffice.org temel alınarak geliştirilen açık kaynak kodlu LibreOffice öntanımlı ofis seti olarak yüklü geliyor.
  • Kullanıcılar Paket Yöneticisi'ndeki paketleri oylayabiliyor ve ekran görüntülerine bakarak tercih yapabiliyor. Ayrıca Paket Yöneticisi'nin sistem çekmecesi entegrasyonu iyileştirildi.
  • Sistem Ayarları'na eklenen Panda isimli yeni Pardus aracı sayesinde, kullanıcılar NVIDIA ve ATI ekran kartları için açık kaynak kodlu ya da sahipli sürücülerden birini seçebiliyor.
  • Öntanımlı ağ yöneticisi olarak GNOME NetworkManager'a geçildi. Artık HSPA/CDMA/VPN ağları da destekleniyor.
  • Amarok yerine, onun 1.4 sürümü temel alınarak hazırlanan platform bağımsız müzik çalar Clementine kurulu geliyor.
  • Pardus 2009 ile gelen "Sistem Yöneticisi" aracı kaldırıldı.
Pardus Kurumsal 2 --- 16 Şubat 2011 Bilinmiyor
  • Pardus'un bireysel sürümlerinden Pardus 2011'deki gelişme ve iyileştirmelerin tamamına yakını Kurumsal 2 sürümünde de yer alıyor. Bunlara ek olarak;
  • Lider-Ahenk gibi ölçeklenebilir merkezi yönetim araçları bulunuyor, sunucu-istemci mimarisi(PTSP) destekleniyor.
  • Masaüstü ortamı olarak KDE‘nin kararlılık ve güvenilirlik açısından kendini ispatlamış olan önceki nesil KDE 3.5.10 sürümü kullanıldı.
  • Üç yıl için planlanan uzun dönem destek (LTS) garantisi sunuldu.
Pardus 2011.1 Dama dama
(Alageyik)
12 Temmuz 2011 Yok
  • YALI'ya Sistem Kurtarma menüsü yeniden eklendi.
  • Çıkarılabilir USB bellekleri daha kolay biçimlendirmek için hazırlanan QuickFormat görüntülere eklendi.
Pardus 2011.2 Cervus elaphus
(Kızıl geyik)
19 Eylül 2011 Yok
  • NetworkManager, ModemManager altyapıları güncellenerek çeşitli bağlantı problemleri giderildi.

Debian tabanlı sürümler[değiştir | kaynağı değiştir]

Sürüm Kod adı Çıkış tarihi Destek Önemli gelişmeler
Pardus 2013 Anadolu Parsı 25 Ocak 2013 TÜBİTAK tarafından destekleniyor
  • Debian tabanlı ilk sürüm.
  • Kurumsal kullanıcılar, KOBİ'ler ve öğrenciler hedef alarak geliştirildi.
  • RC sürümlerde bildirilen hatalar giderildi.
  • Yeni Pardus teması sisteme eklendi.

Pardus Topluluk Sürümü[değiştir | kaynağı değiştir]

Pardus Topluluk Sürümü, TÜBİTAK'dan "Pardus" isminin kullanım izni alınarak tamamen gönüllüler tarafından hazırlanan, kişisel kullanıma yönelik bir sürümdür. Debian tabanlı Pardus Kurumsal sürümü temel alınarak, TÜBİTAK'dan bağımsız bir topluluk tarafından geliştirilmektedir.[6]

Pardus'un resmi web sayfasında; Topluluk sürümünün, ev kullanıcılarının ihtiyaç duyabileceği çeşitli yazılımları barındırdığı belirtilerek, indirme bağlantıları sunulmaktadır.[7] TÜBİTAK tarafından geliştirilen resmi Pardus'un bireysel sürümü olmadığından Topluluk sürümü fiilen Pardus'un bireysel kullanıcı sürümü ihtiyacını gidermektedir.

Topluluk sürümü çalışmaları 2013 Mart ayında başlamış olup ilk sürümü olan "Pardus Topluluk Sürümü 1.0" adıyla 12 Nisan 2013'te yayınlanmıştır.[6] Projenin web sayfasında Kaptan, YALI, Müdür gibi bazı eski Pardus araçlarının Debian tabanı üzerinde kullanılabilmesi için çalışmalar yürütüldüğü ve kullanılması mümkün olan bazı araçların ileride Pardus Topluluk Sürümüne dahil edilebileceği bildirilmektedir.[6]

Sürüm Kod adı Çıkış tarihi Destek Önemli gelişmeler
Pardus Topluluk Sürümü 1.0 - 12 Nisan 2013 Gönüllüler tarafından destekleniyor
  • Pardus 2013 temel alınarak hazırlanmıştır.
  • Bireysel kullanıcılara yöneliktir.
  • GNOME ve KDE sürümleri bulunuyor.

Sosyal etkinlikler ve katılımlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Google Summer of Code[değiştir | kaynağı değiştir]

Pardus, Google'ın öğrencilerle staj ve kendini geliştirme imkânı ile tasarılara geliştirici ve katkı sağlamayı amaçladığı açık kaynak tasarısı Google Summer of Code'a 2008 ve 2009 olmak üzere iki kere katılmıştır. Bu organizasyona ilk katılan Türk tasarısı Pardus olmuştur.

CeBIT Eurasia Bilişim Fuarı[değiştir | kaynağı değiştir]

Bazı dönemlerde Pardus hakkındaki gelişmeleri halka duyurmak ve tasarıya olan ilgiyi arttırmak amacıyla CeBIT Eurasia Bilişim Fuarı'na katılım sağlanmaktadır. 2006, 2008, 2009, 2010 ve 2011 fuarlarında Pardus standı kurulmuştur.

Galeri[değiştir | kaynağı değiştir]

Pardus kullanan kurum ve kuruluşlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Kamu[değiştir | kaynağı değiştir]

Diğer kuruluşlar [kaynak belirtilmeli][değiştir | kaynağı değiştir]

Üniversiteler [kaynak belirtilmeli][değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Yabancı dillerde bazı Pardus incelemeleri

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b c d e f g h i Pardus'un resmi sitesinde "Hakkında" bölümü
  2. ^ a b Pardus ekibinin dağıtılmasına ilişkin soru önergesi
  3. ^ a b Doruk Fişek'in "Pardus Dağıtımı Bitti Yeni Bir Dağıtım Başlıyor" yazısı
  4. ^ a b Necdet Yücel'in " What about Pardus?" başlıklı yazısı
  5. ^ a b c "Pardus’un 2013 Sürümü Kullanıma Sunuldu". 2013-09-10. http://www.tubitak.gov.tr/tr/haber/pardusun-2013-surumu-kullanima-sunuldu. 
  6. ^ a b c d e f Topluluk Sürümü web sayfası
  7. ^ a b c d Pardus'un resmi web sayfasında "İndir" bölümü
  8. ^ "Eski proje yöneticisinin 2007-2011 yılları değerlendirmesi". http://blog.erkantekman.org/2012/07/03/pardusun-makus-tarihi-2007-2011/. 
  9. ^ "Yeniden yapılanma döneminde yazılmış bir günlük yazısı". http://armuting.blogspot.com/2011/12/sona-m-yaklasyoruz.html. 
  10. ^ Pardus e-posta listelerinde 2011 sürümü desteğinin sona erdiğine ilişkin duyuru
  11. ^ "Pardus'un yarını çalıştayı duyurusu". http://www.pardus.org.tr/pardusun-yarini-calistayi/. 
  12. ^ "Pardus'un yarını çalıştayı sonuç metni". http://www.pardus.org.tr/pardusun-yarini-calistayi-sonuc-metni/. 
  13. ^ "İlk Pardus, Topluluk Temsilcisi Seçim sonucu forum duyurusu". http://www.pardus-linux.org/haberler/2012/05/pardus-topluluk-temsilcisi-sezai-yeniay. 
  14. ^ "Katılımcı Necdet YÜCEL'in çalıştay hakkındaki günlük yazısı". http://nyucel.blogspot.com/2012/03/pardusun-yarn-calstaynn-ardndan-1.html. 
  15. ^ "Basın toplantısı hakkında Habertürk'ün haberi". http://ekonomi.haberturk.com/yazarlar/selin-kunt-zengin/752137-anadolu-parsi-kukremeye-hazirlaniyor. 
  16. ^ "Basın toplantısı hakkında Haberler.com'un haberi". http://www.haberler.com/milli-isletim-sistemi-pardus-tabana-yayilacak-3718875-haberi/. 
  17. ^ "Eski proje yöneticisinin basın toplantısı hakkındaki günlük yazısı". http://blog.erkantekman.org/2012/06/20/du-bakali/. 
  18. ^ "Bir kullanıcının basın toplantısı hakkındaki günlük yazısı". http://armuting.blogspot.com/2012/06/tubitakn-vaat-dolu-pardus-toplantsnn.html. 
  19. ^ "Bir okuldaki akıllı tahta konusunda yazılan bir forum mesajı". http://www.ozgurlukicin.org/forum/haberler/24628/?page=3. 
  20. ^ a b "Necdet Yücel'in "Etkileşimli tahtalarda Pardus logolu Debian var" yazısı". http://nyucel.blogspot.com/2012/06/etkilesimli-tahtalarda-pardus-logolu.html. 
  21. ^ "CEBİT 2011'de Pardus çalıştırılan bir akıllı tahtanın sunumu". http://www.youtube.com/watch?v=55vgRIc1djQ. 
  22. ^ "Göç ortağı temsilcisinin ilk danışma kurulu toplantısı hakkındaki günlük yazısı". http://zzz.fisek.com.tr/seyir-defteri/pardus-dagitimi-bitti-yeni-bir-dagitim-basliyor/. 
  23. ^ "Üniversite temsilcisinin ilk danışma kurulu toplantısı hakkındaki günlük yazısı". http://nyucel.blogspot.com/2012/07/pardus-dansma-kurulu-ilk-toplants.html. 
  24. ^ "Kullanıcı temsilcisinin ilk danışma kurulu toplantısı hakkındaki günlük yazısı". http://sezaiyeniay.wordpress.com/2012/07/01/pardus-danisma-kurulunun-ardindan/. 
  25. ^ Fatih Arslan'ın "Debian tabanlı yeni Pardus" yazısı
  26. ^ "MSB, Pardus ile 2 milyon dolar tasarruf etti". 2009-04-14. http://www.ntvmsnbc.com/id/24956827/. 
  27. ^ a b c d "Pardus 2009 yolda". 2009-05-25. http://www.radikal.com.tr/Radikal.aspx?aType=RadikalDetay&ArticleID=937471&Date=01.07.2009&CategoryID=105. 
  28. ^ a b "Türkiye’nin Sessiz Bilişim Atağı Pardus". 2013-09-10. http://www.uekae.tubitak.gov.tr/home.do?sid=7. 
  29. ^ "Milli işletim sistemi Pardus halkla buluşacak". 2013-09-10. http://www.hurriyet.com.tr/ekonomi/20794959.asp.