Paralı Askerler (Birleşik Krallık filmi, 1970)

Vikipedi, özgür ansiklopedi
(Paralı Askerler (film, İngilizce) sayfasından yönlendirildi)
Atla: kullan, ara
Paralı Askerler
You Can't Win 'Em All
Yönetmen Peter Collinson
Yapımcı Harold Buck, Gene Corman
Senarist Leo Gordon
Oyuncular Tony Curtis
Charles Bronson
Fikret Hakan
Salih Güney
Michèle Mercier
Müzik Bert Kaempfert
Görüntü yönetmeni Kenneth Higgins
Cinsi Sinema filmi
Türü Savaş, Komedi, Macera
Renk Renkli
Yapım yılı 1970, Birleşik Krallık Birleşik Krallık
Çıkış tarih(ler)i 24 Temmuz 1970 (ABD)
Süre 97 dakika
Dil İngilizce

Paralı Askerler, 1970 İngiltere yapımı savaş macera filmidir. Özgün adı You Can't Win 'Em All (Türkçe: Hepsini Kazanamazsın) olan film bazı Türk oyuncuların da katkısıyla Türkiye'de çekilmiş olmasına rağmen sansür tarafından yasaklandığı için uzun süre Türkiye'de gösterilememiştir. Ancak devlet televizyonu TRT 1, 2011 yılında, filmin oyuncularından birinin de katıldığı bir özel programda "Paralı Askerler"in bazı bölümlerini yayınlayarak yasağı delmiştir[1][2]. Peter Collinson (1936-1980)'ın yönettiği filmin diğer adları ise The Dubious Patriots (Türkçe: Kaypak Yurtseverler) ve Soldiers of Fortune (Türkçe: Paralı Askerler)'dur.

Filmin senaryosunu, bir rolde de görünen Leo Gordon (1922-2000) yazmıştır. Film 1922 yılında Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Türkiye'de geçmektedir. Filmin başlıca rollerini Hollywood'un iki ünlü oyuncusu Tony Curtis ve Charles Bronson'un yanı sıra Fransız Michèle Mercier paylaşmışlardır. Türk oyunculardan Fikret Hakan filmde oldukça önemli bir rolde gözükürken Salih Güney'in nispeten daha küçük bir rolü vardır. Filmin diğer Türk oyuncuları arasında Erol Keskin, Yüksel Gözen, Bülent Gültekin, Mümtaz Alpaslan, Suna Keskin ve Kayhan Yıldızoğlu sayılabilir. Filmin çekimleri tamamiyle Türkiye'de gerçekleştirilmiştir.[3]

Filmde Josh ve Adam adında iki paralı askerin silah satmak amacıyla Anadolu'ya gelmesini daha sonra Türk Kurtuluş Savaşı'na Türklerin yanında katılmasını, milis güçler ve Kuvvayı Milliye arasındaki ilişkileri anlatılıyor.

Konusu[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmin konusu, artık neredeyse çökmüş olan Osmanlı İmparatorluğu'nun son zamanlarında, 1922 yılında Anadolu topraklarında geçer. Batı Anadolu bölgesi hala Yunan ordusunun işgali altındadır. Kuva-yi Milliye bir kurtuluş savaşı sürdürürken, Padişah'a bağlı güçler Yunanlılarla işbirliği yaparak bu Ulusal Güçler'e karşı direnirler. Anadoludaki savaş ve kargaşa haliyle birçok fırsatçı maceraperesti de bu topraklara çekmektedir. Amerikan Ordusunun eski askerleri olan Adam Dyer (Tony Curtis) ve Josh Corey (Charles Bronson) de bu maceraperestlerden ikisidir. İkilinin yolları Ege Denizi'nde silah taşıyan bir mavnada kesişir. Mavnada o devir için çok gelişkin silahlar olan Thompson makineli tüfekleri vardır. Silahların kime gideceği çok da önemli değildir. Bu ikili sadece kişisel maddi çıkarlarını düşünürler. Zaten onları ve beraberlerindeki bir düzine kadar paralı askeri bir arada tutan da bu çıkar birliğidir. Çıkarları o an neyi gerektiriyora onu yaparlar. İlk çıktıkları liman olan İzmir'de Yunan askerleriyle çatışırlar, daha sonra onlarla kısa bir süre işbirliği yapacaklar, aynı şekilde önce İstanbul hükümetine bağlı askerlerle, sonra da Ankara yanlısı güçlerle kader birliği edeceklerdir. Zaman zaman birbirlerine de kazık atmaktan geri kalmayacaklardır.

İzmir'den sonra atlarla yola devam eden paralı askerler kafilesi Kapadokya bölgesine ulaştığında burada onları daha önce Padişah'a bağlıyken şimdi kendi hesaplarına çalışan milis güçlerinin komutanlarından Albay Ahmet Elçi (Fikret Hakan) ve askerleri karşılar. Albay Elçi ve Yüzbaşı Enver (Salih Güney) Amerikalıları, emrinde oldukları bölge valisi Osman Bey (Gregoire Aslan)'e götürürler. Osman Bey silahlarla ilgilenir gibi gözükür ama asıl amacının başka olduğu anlaşılır. Osman Bey hem üç kızını (kızların dadısı Ayla'yı Michèle Mercier oynuyor) hem de yüklüce bir altın stoğunu trenle Batı Anadolu'ya taşımaya hazırlanmaktadır. Amerikalı maceraperestleri, Albay Elçi ve diğer Osmanlı askerleri ile birlikte bu trene muhafızlık etmeleri için tutmuştur. Nitekim tren yolda Kuva-yi Milliye askerlerinin saldırısına uğrar. Ancak trenin hem zırhlı oluşu hem de paralı askerlerin ağır silahlarla donatılmış olması sonucunda Kuva-yi Milliye askerleri geri püskürtülür. Tren tahrip olduğu için yola bu kez atlı olarak devam ederler. Mola verdikleri bir antik kentin yıkıntılarında Albay Elçi'nin başka bir art niyeti daha ortaya çıkar: Bu altınları zimmetine geçirip Roma'ya kaçmayı planlamaktadır. Çünkü Yunanlıların ve onların işbirlikçilerinin yenileceği günlerin çok yakın olduğunu hissetmiştir ve kendisini bu kargaşadan sıyırmanın en kârlı yolunun bu olduğunu düşünmektedir. Daha sonra mola verdikleri bir köy aynı taraftan oldukları halde Yunanlılar tarafından topa tutulur. Yunanlılarla ateşkes görüşmeleri sürerken Ayla Albay Elçi'yi bıçaklayarak öldürür. Bu sırada aniden ortaya çıkan Türk uçakları Yunan birliğini yerle bir ederken bunu fırsat bilen paralı askerler kızlarla birlikte bir Yunan kamyonuna atlayıp İzmir'e varırlar.

İzmir kargaşa içindedir. Büyük bir kalabalık, işgal kuvvetleriyle birlikte yakılıp yıkılmış şehri terk etmek için birbirlerini ezmektedir. Paralı askerler tam bir gemiye atlayıp kaçacaklarken Ulusal Güçler'in donanmasına ait bir gemi tarafından önleri kesilir. Tutuklanarak Kuva-yi Milliye karargahına getirilirler. Burada Atatürk olduğu varsayılan (ama açıkça belirtilmeyen)Türk General (Patrick Magee)'in huzuruna çıkartılırlar. Ayla da onun yanındadır. Aslında Ayla'nın General'in sağ kolu olduğu ve Anadolu'ya ayak bastıkları ilk andan itibaren paralı askerlerin attıkları bütün adımlardan karargahın haberi olduğu anlaşılır. Bir sürpriz daha olur, General aslında altınla veya silahla ilgilenmiyordur. Paralı askerlerin taşıdığı mücevher çantasının gizli bölümüne gizlenmiş, dünyada bir eşi daha bulunmayan tarihi bir Kur'an'ın peşindedir. Ona göre Halife Osman'dan kalan ve 13 yüzyıldır dini ve politik otoritenin bir sembolü olmuş bu kitap yanlış ellere geçerse Müslüman dünyasını olumsuz bir biçimde yönlendirebilecektir. Bu iki Amerikalıdan hoşlanmamasına rağmen General kitabı getirdikleri için onları bağışlar ve ülkeden ayrılmalarına izin verir.

Filmdeki mekanlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Muhtemelen turistik kaygılarla filmin kahramanlarının film boyunca katettikleri mekânlar Anadolu'yu ve İstanbul'u bilenler için mantıklı bir sıra izlemez. Örneğin Ege Denizi'nden gelen mavna İzmir limanına varır, kısa bir süre sonra buradan ayrılan atlı kafile muhtemelen Akdeniz bölgesindeki bir koydan geçerek Yunan işgalinde olduğu varsayılan Kapadokya bölgesine ulaşır. Trenle Balıkesir'e doğru geri dönerlerken Efes antik kentinde mola verilir. Burada görüntüye Didim antik kentinin görüntüleri de karışır. Yolda başka bir mola yerinde tekrar Kapadokya manzaraları vardır. Sonunda İzmir'e gelinir. Burada yakılıp yıkılmış ve büyük bir göçe sahne olan İzmir'in görüntüleri olması gerekirken bunun yerine geri planda görülenler henüz harabe halinde olan Çırağan Sarayı, İstanbul Üniversitesi'nin ana kapısı vb gibi yapılardır. Arada İstanbul'daki bazı büyük camilerin avluları da gözükür. Vali Osman Bey'in Anadolu'da bir yerde olduğu varsayılan konağının iç çekimleri ise İstanbul'daki Said Halim Paşa Konağı'nda yapılmıştır.

Film hakkında bilgiler[değiştir | kaynağı değiştir]

Aksiyon dergisinde filme dair ilginç bilgiler verilmiştir; 1969’da Tony Curtis ve Charles Bronson’un başrolü paylaştıkları “Dubious Patriots” (Paralı Askerler) adlı macera filmi, Türk Kurtuluş Savaşı’na Türklerin yanında katılan iki maceraperestin başından geçenleri anlatıyor. Filmin senaryosu, Türk makamları tarafından iyice incelenip onaylanır. Türkiye ve Türkler aleyhine tek satır olmamasına dikkat edilir. Her şey yolunda gidiyordur; ancak bir anda ortalık karışır ve filmin son sahnesi krize yol açar.

Final sahnesinde Atatürk iki maceraperesti kabul edecek ve onları onurlandıracaktır. 10 saniyelik Atatürk rolü için bir jön yerine bir karakter oyuncusu tercih edilmiştir. Aslında Türkiye’nin lehine olan film, bir anda skandala dönüşür. Medya ve devlet yetkilileri olayı kınar, filmin Türk oyuncuları hadiseyi protesto eder. Sorun, son sahnedeki iki kahramanın Atatürk’ün huzuruna değil de, başka bir Türk komutanın karşısına çıkartılmasıyla halledilir.[4]

Filmin Türkiye'de yasaklanması[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmde Türkiye ve Türkler aleyhinde herhangi bir şey olmamasına rağmen sansüre takılmış ve Türkiye'de gösterimi yasaklanmıştı. Bu sansürün oldukça sudan bir nedeni vardır. Filmin başrol oyuncusu Charles Bronson o tarihte bir gazetenin röportaj teklifini geri çevirmiş, buna kızan gazeteler de filmin aleyhinde bir kampanya başlatmışlardı. Bu kampanya sansür kurulunu "Paralı Askerler"in Türkiye aleyhinde bir film olduğuna ikna etmişti. Oysa bu dev bütçeli film çekimler aşamasında Türkiye hükümeti tarafından oldukça sıkı bir şekilde denetlenmiş ve geniş çapta desteklenmişti. Film 2013' e kadar Türkiye'de ne sinemalarda ne de televizyonda gösterilmişti. 2013 yılında özel uydu kanalı olan Movie Smart'ta Türkçe dublajla yayınlandı.[5]

Oyuncular[değiştir | kaynağı değiştir]

Charles Bronson, Tony Curtis, Fikret Hakan ve Salih Güney "Paralı Askerler" (You Can't Win 'Em All) filminin Kapadokya'da çekilen bir sahnesinde.
Filmin iç ve dış çekimlerinin tamamen Türkiye'de gerçekleştirilmiş olduğunu gösteren jenerik yazısı.
Oyuncu Rolü
Tony Curtis Adam Dyer
Charles Bronson Josh Corey
Michèle Mercier Ayla
Grégoire Aslan Osman Bey
Fikret Hakan Albay Ahmet Elçi
Salih Güney Yüzbaşı Enver
Patrick Magee General (Atatürk olduğu var sayılır)
Tony Bonner Reese
John Acheson Davis
Horst Janson Wollen
Leo Gordon Bolek
Reed De Rouen ABD Deniz Assubayı
Paul Stassino Silah Subayı
Henia Halil Madam
Yüksel Gözen Papadopoulos
Erol Keskin
Kayhan Yıldızoğlu Karargâhtaki Kuva-yi Milliyeci
Suna Keskin Kafedeki Kız
Mümtaz Alpaslan
N. Bülent Gültekin Türk yüzbaşı

Çekim notları[değiştir | kaynağı değiştir]

"Paralı Askerler" filminde görülen 1. Dünya Savaşı uçakları, bundan dört yıl önce çekilen Öldürme Emri (The Blue Max) filminde de kullanılmıştı. Tıpkı yapım (replika) olan bu uçakları kullanan Akrobatik pilot ekibi de aynıydı.[6][7]

Film hataları[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmde tavernada duvarda asılı duran Kanada bayrağı günümüzde kullanılan çağdaş Kanada bayrağıdır (15. dakika). Üzerinde akçaağaç yaprağının yer aldığı bu bayrak 1965 yılında kabul edilmiştir ve film çekildiği tarihte bile sadece beş yıldır kullanılmaktaydı. Oysa filmde olaylar 1922 yılında geçmektedir ve o tarihte bu bayrak kullanılmıyordu.[8]

Filmde "2.Dünya Savaşı" ifadesi kullanılmaktadır. 1922'de 2.Dünya Savaşının başlamasına daha 17 sene vardı ve kimse ikinci bir Dünya savaşının çıkacağını 17 sene önceden bilemezdi.

Yolculuk sırasında Efes Antik kentine vardıklarında Fikret Hakan'ın canlandırdığı karakter "burası Mezopotamya'nın kalbi" ifadesini kullanır oysa Efes antik kenti İzmir'dedir.

1922 yılında henüz Soyadı Kanunu çıkmadan önce Fikret Hakan'ın oynadığı Albay Ahmet Elçi adında bir karakter vardır.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ "Yasaklı film TRT ekranlarında!" (Türkçe). www.radikal.com.tr. http://www.radikal.com.tr/kultur/yasakli_film_trt_ekranlarinda-1035204. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2013. 
  2. ^ "40 yıldır yasaklı olan 'Paralı Askerler'i (You Can’t Win ’Em All) TRT yayınladı" (Türkçe). www.samanyoluhaber.com. http://www.samanyoluhaber.com/kultur/Yasakli-Ataturk-filmini-TRT-yayinladi/488672/. Erişim tarihi: 6 Ağustos 2013. 
  3. ^ Filmin bitiş jeneriği, DVD'de 95.ci dakika'daki ibare
  4. ^ Aksiyon Dergisi Sayı: 518 Muhsin Öztürk - Ülkü Özel Akagündüz
  5. ^ "Fena halde ‘yasak’ bir film/You Can’t Win ‘Em All/ Paralı Askerler" (Türkçe). www.radikal.com.tr. http://www.radikal.com.tr/Default.aspx?aType=RadikalYazarYazisi&Date=04.03.2009&ArticleID=924426. Erişim tarihi: 2 Mart 2010. 
  6. ^ "You Can't Win 'Em All/Production notes for" (İngilizce). en.wikipedia.org. http://en.wikipedia.org/wiki/You_Can%27t_Win_%27Em_All. Erişim tarihi: 10 Mart 2010. 
  7. ^ Benjamin, Lewis. "Turkish Delight!". Aeroplane Monthly. October 2008, Vol 36, Issue 426, ISSN 0143-7240, pp. 32-37
  8. ^ "You Can't Win 'Em All/goofs for" (İngilizce). IMDb. http://www.imdb.com/title/tt0066593/goofs. Erişim tarihi: 3 Mart 2010. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]