Parçacık listesi

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Parçacık fiziğinde şu anda bilinen ve kuramsal olan temel parçacıkları ve bu parçacıklarla oluşturulabilen bileşik parçacıkları içeren listedir.

Temel parçacıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Temel parçacıklar ölçülebilir iç yapı içermeyen parçacıklardır, yani daha küçük parçacıklardan oluşmamışlardır. Kuantum alan teorisinin temel objeleridirler. Temel parçacıklar spinlerine göre sınıflandırılabilirler. Fermiyonların spini yarım iken, bozonların spini 1'dir.

Standart Model[değiştir | kaynağı değiştir]

Parçacık fiziğinde Standart model temel parçacıklarının fiziksel yapılarının günümüzde anlaşılan şeklidir. Higgs bozonu dahil tüm standart model parçacıkları gözlenebilmiştir.

Fermiyonlar (yarım spin)[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Fermiyon
Protonun kuark yapısı, 2 yukuarı kuark ve 1 aşağı kuark.

Fermiyonların yarı-tamsayı spinleri vardır, bilinen tüm temel fermiyonlar içinse bu değer ½ dir. Her fermiyonun ayrı bir anti-parçacığı bulunur. Fermiyonlar maddenin temel yapıtaşıdır. Renk kuvveti ile etkileşimlerine göre sınıflandırılırlar. Standart modelde 12 temel fermiyon bulunur : altı kuark ve altı lepton.

Kuarklar[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Kuark

Kuarklar renk kuvveti ile etkileşirler. Kendi anti-parçacıkları antikuark olarak bilinir. Kuarkların altı farklı çeşnisi vardır:

Leptonlar[değiştir | kaynağı değiştir]
Ana madde: Lepton

Leptonlar renk kuvveti ile etkileşirler. Kendi anti-parçacıkları antilepton olarak bilinir (elektronun antiparçacığı tarihsel nedenlerle pozitron olarak bilinir). Altı lepton vardır. Uygun anti-parçacıklarıyla:

Bozon (tamsayı spin)[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Bozon

Bozonların tamsayı spinleri vardır. Doğanın temel kuvvetleri ayar bozonları tarafından sağlanır, kütle ise Higgs bozonu tarafından kullanılacak şekilde varsayılmıştır. Standart Modele (ve gravitonu sağlamak için hem doğrusallaştırılmış genel görelilik hem de doğrusallaştırılmış string kuramına) göre temel bozonlar :

İsim Yük (e) Spin Kütle (GeV) Aracı kuvvet Varlık
Foton 0 1 0 Elektromanyetizma Onaylanmış
W± ±1 1 80.4 Zayıf çekirdek kuvveti Onaylanmış
Z0 0 1 91.2 Zayıf çekirdek kuvveti Onaylanmış
Gluon 0 1 0 Güçlü çekirdek kuvveti Onaylanmış
Graviton 0 2 0 Yerçekimi Onaylanmamış
Higgs 0 0 >112 Aşağı bakınız Onaylanmış

Higgs bozonu (spin-0) elektrozayıf kuram tarafından parçacık kütlelerinin kökenini açıklamak için gereklidir. Higgs mekanizması olarak bilinen bir süreçle Higgs bozonu ve diğer Standart Model fermiyonları SU(2) ayar simetrisinin kendiliğinden simetri kırılması ile kütle kazanır. Ancak dikkat edilmelidir ki, kütlenin kökenini açıklayan, Higgs mekanizması ve bazı diğer kuramlar, Higgs bozonunun varlığını açıklayamamaktadır. (graviton henuz gozlemlenememistir ancak standart model parçacığı değildir). CERN'de Higgs bozonu 14 Mart 2013'de 126,5GeV enerji seviyesinde 5-sigma doğruluğunda 99,4% dogrulukta gözlemlenmiştir.

Kuramsal parçacıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Supersimetrik kuramı daha fazla parçacığın varlığını önermektedir, 2008 itibarı ile hiçbiri deneysel olarak onaylanmamıştır.

Diğer teoriler ek bozonların varlığını öngörmektedir.

Mirror particles are predicted by theories that restore Parity symmetry.

Magnetik monopol is a generic name for particles with non-zero magnetic charge. They are predicted by some GUT theories.

Takyon ışık hızını aşan teorik sanal parçacık.Kütlesi yoktur.

The preon was a suggested substructure for both quarks and leptons, but modern collider experiments have all but disproven their existence.

Bileşik parçacıklar[değiştir | kaynağı değiştir]

Hadron[değiştir | kaynağı değiştir]

Hadrons are defined as strongly interacting composite particles. Hadrons are either:

Quark models, first proposed in 1964 independently by Murray Gell-Mann and George Zweig (who called quarks "aces"), describe the known Hadrons as composed of valence quarks and/or antiquarks, tightly bound by the color force, which is mediated by gluons. A "sea" of virtual quark-antiquark pairs is also present in each Hadron.

Notice that mesons are composite bosons, but not composed of bosons. All Hadrons, including mesons, are composed of quarks (which are fermions).

Baryonlar (fermiyon)[değiştir | kaynağı değiştir]

A combination of three u, d or s-quarks with a total spin of 3/2 form the so-called baryon decuplet.
Daha detaylı liste için, Baryon listesi.

Sıradan baryonlar (bileşik fermiyonlar) üç değer kuark veya üç değer antikuark içerir.

  • Nükleonlar atomik partiküllerin bileşenleridir:
    • Protonlar,iki yukarı ve bir alt kuarktan oluşur (uud)
    • Nötronlar,iki aşağı ve bir yukarı kuarktan oluşur (ddu)
  • Hyperons, such as the Λ, Σ, Ξ, and Ω particles, which contain one or more strange quarks, are short-lived and heavier than nucleons. Although not normally present in atomic nuclei, they can appear in short-lived hypernuclei.
  • A number of charmed and bottom baryons have also been observed.

Some hints at the existence of exotic baryons have been found recently; however, negative results have also been reported. Their existence is uncertain.

  • Pentaquarks consist of four valence quarks and one valence antiquark.

Mezonlar (bozon)[değiştir | kaynağı değiştir]

Mesons of spin 0 form a nonet
For a detailed list, see List of mesons.

Ordinary mesons (composite bosons) contain a valence quark and a valence antiquark, and include the pion, kaon, the J/ψ, and many other types of mesons. In quantum hadrodynamic models, the strong force between nucleons is mediated by mesons.

Egzotik mezonlarda mevcut olabilir. Bu parçacıklar hakkında pozitif yönde kanıtlar rapor edildi ama her nasılsa varlıkları kesin değil

  • Tetrakuarklar 2 pozitif kuark ve 2 anti kuark içerir.
  • Glueballlar nötr gluonlardır.
  • Hibridler bir veya daha fazla pozitif kuark ve anti kuark çifti ve daha gerçek gluonlar içerir .

Atom çekirdeği[değiştir | kaynağı değiştir]

Helyum atomunun yarı-hassas bir tasviri. Atom çekirdeğinde, protonlar kırmızı ve nötronlar mor resmedilmiştir, gerçekte çekirdek küresel simetriktir.


Atom çekirdeği proton ve nötronlardan oluşur. Her bir atomun belirli bir proton ve belirli bir nötron sayısı vardır. Çekirdek tepkimeleri bir atom çekirdeğini başka bir çekirdeğe donüştürebilir. Tüm izotoplar için izotoplar tablosuna bakınız.

Atomlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Atom maddeden kimyasal reaksiyonlarla ayrılabilen küçük bir nötr parçacığıdır.Atom çekirdeği etrafı elektron göreceli ışık bulutuyla sarılı bir öze dayalıdır. Each type of atom corresponds to a specific chemical element.Total 118 elements(except element 117) have been discovered till date of which 111 have been officially named.Daha fazlası için periyodik tabloya bakınız. Atom proton,nötron ve elektrondan oluşur.Atomun içinde daha tespit edilemeyen Elektron,nötron ve protondan çok daha küçük partikülleri vardır.

Moleküller[değiştir | kaynağı değiştir]

Molecules are the smallest particles into which a non-elemental substance can be divided while maintaining the physical properties of the substance. Each type of molecule corresponds to a specific chemical compound. Molecules are composites of one or more atoms. See list of compounds for a list of molecules.

Yoğun madde[değiştir | kaynağı değiştir]

Yüksek enerji parçacık fiziğinin eşitlikleri dikkat çekecek şekilde yoğun madde fiziğinin denklemleri ile benzerlik göstermektedir. Bunun sonucu olarak parçacık fiziğine ait pek çok kuram yoğun madde fiziğinde de işlev görmektedir. quasi-parçacık olarak adlandırılan eksitasyon seçilimi yaratılabilir ve keşfedilebilir. Bunlar :

Diğer[değiştir | kaynağı değiştir]

  • A WIMP (weakly interacting massive particle) is any one of a number of particles that might explain dark matter (such as the neutralino or the axion).
  • The pomeron, used to explain the elastic scattering of Hadrons and the location of Regge poles in Regge theory.
  • The skyrmion, a topological solution of the pion field, used to model the low-energy properties of the nucleon, such as the axial vector current coupling and the mass.
  • A goldstone boson is a massless excitation of a field that has been spontaneously broken. The pions are quasi-Goldstone bosons (quasi- because they are not exactly massless) of the broken chiral isospin symmetry of quantum chromodynamics.
  • A goldstino is a Goldstone fermion produced by the spontaneous breaking of supersymmetry.
  • An instanton is a field configuration which is a local minimum of the Euclidean action. Instantons are used in nonperturbative calculations of tunneling rates.
  • A dyon is a hypothetical particle with both electric and magnetic charges
  • A geon is an electromagnetic or gravitational wave which is held together in a confined region by the gravitational attraction of its own field energy.
  • A UHECR is an ultra-high energy cosmic ray (probably a proton) falling well beyond the GZK cutoff, the energy limit beyond which virtually no cosmic rays should be detected.
  • A spurion is the name given to a "particle" inserted mathematically into an isospin-violating decay in order to analyze it as though it conserved isospin.
  • An inflaton is the generic name for an unidentified scalar particle responsible for the cosmic inflation.
  • A chronon is a proposed quantum of time.

Hıza göre sınıflandırma[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bir tardyon veya bradyon ışıktan daha yavaş hareket eder ve durgun kütlesi sıfırdan farklıdır.
  • Bir lukson ışık hızında hareket eder ve durgun kütlesi yoktur.
  • Bir takyon teorik bir parçacıktır, ışıktan hızlı hareket eder ve sanal durgun kütlesi vardır.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  • S. Eidelman et al. (2004). ""Review of Particle Physics"". Physics Letters B 592: 1.  (All information on this list, and more, can be found in the extensive, annually-updated review by the Particle Data Group)
  • Joseph F. Alward, Elementary Particles, Department of Physics, University of the Pacific
  • Elementary particles, The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition. 2001.