Otizmin kalıtsallığı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Esculaap4.svg     Bu maddede yazılanlar yalnızca bilgi verme amaçlıdır.
Yazılanlar, doktor uyarısı ya da önerisi değildir.

Otizmin kalıtsallığı, Otizm spektrum bozukluklarının nedenleri arasında en önemli yeri genetik faktörler tutmaktadır. İkizler üzerinde yapılan ilk çalışmalar otizmin kalıtsallığının %90'dan fazla olduğunu, bir başka deyişle genetik faktörlerin otizm vakalarının %90'ından fazlasını açıkladığını göstermiştir.[kaynak belirtilmeli] Bu tahminin daha kesinleştirilmesi için ikizler üzerine yeni data ve yapısal genetik modeller gerekmektedir.[1] Tek yumurta ikizlerinden yalnızca biri otistik olduğunda diğerinde genellikle öğrenme ve sosyal bozukluklar görülmektedir. Erişkin kardeşler için ise daha geniş olan otizm fenotipinin bir ya da birkaç özelliğine sahip olma riski %30'dur.[2]

Otizmin genetiği karmaşıktır.[kaynak belirtilmeli] Genetik bağ analizleri sonuç vermemiştir ve birçok çağrışım analizleri yeterli olmamıştır.[1] Otistik bireylerin her biri için birden fazla gende mutasyon söz konusu olabilir. Farklı otistik bireylerde farklı gen kümelerinde meydana gelen mutasyonlar görülebilir. Çeşitli genlerde görülen mutasyonlar arasında ya da çevre ile mutasyona uğramış genler arasında etkileşimler olabilir. Aile çalışmalarında otizm ile kalıtsal olarak geçmiş genetik markerların tanımlanmasıyla çoğu sinir sitemi gelişmesi ve işlevi ile ilgili proteinleri kodlayan çeşitli aday genler ortaya çıkarılmıştır.[3][4] Ancak bu aday genler arasında otizm riskini artıran mutasyonlar tanımlanamamıştır. Tipik olarak, otizm Mendel (tek gen) mutasyonu, ya da 22q13 delesyon sendromu veya frajil X sendromu gibi tek kromozom anomalileri ile izlenemez.[5][6]

Delesyon (1), duplikasyon (2) ve inversiyon (3) otizm ile bağlantılı kromozom anomalileridir.[7]

Ailelerinde başka otistik olmayan otistik bireylerin çoğu, gen kopya sayısı varyantlarından (Mayoz bölünme sırasında kendiliğinden oluşan delesyon ya da duplikasyonlar) kaynaklanmış olabilir.[8] Otizm ile ilgili gen lokusu adaylarını tanımlayabilmek için kalıtımsal olmayan vakalar incelenmiştir. Gen kopya sayısı varyantlarını tespit etmekte kullanılan dizi komparatif genomik hibridizasyon (dizi KGH) tekniği kullanılarak yapılan bir çalışmada, tek otistik çocuğu olan ailelerin %10'unda gen kopya sayısı varyantları bulunmuştur.[9] Değişikliğe uğramış gen lokuslarının bazılarına daha önce yapılan kalıtımla geçmiş otizm çalışmalarında karşılaşılmışsa da, çalışma da bulunanların çoğu kalıtımla geçmemiş vakalara özeldi. Dolayısıyla otizmin önemli bir kısmı yüksek oranda kalıtımsal olabilir ama kalıtımla geçmemiştir; yani otizme neden olan mutasyon ebeveyn genomunda bulunmamaktadır. Dizi KGH'nin çözünürlüğü yükseldikçe genetik nedenlerle oluşan otizmin tespitinin %30-40 arasında gözlemlenebilse de,[7] bu alanda yapılan çalışmalar tedbirsizce tanımlanmış ve kamuoyunda otizmin büyük çoğunluğunun gen kopya varyantları nedeniyle olduğu ve bunun dizi KGH ile tanımlanabildiği ya da genetik tanı konması için gen kopya varyantlarını tanımlamanın kaçınılmaz olduğu gibi yanlış kanılara yol açmıştır.[10] Otizm Genom Projesi veribankasında otizmi gen lokuslarına bağlayan genetik bağ ve gen kopya varyantı verileri bulunmakta ve insan kromozomlarının tümünün ilgili olabileceğini göstermektedir.[kaynak belirtilmeli] Otizm tanısı yerine otizm ile ilgili alt fenotiplerin kullanılması ilgili gen lokuslarının tanımlanmasında daha yararlı olabilir.[11]

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Sykes NH, Lamb JA (2007). "Autism: the quest for the genes". Expert Rev Mol Med 9 (24): 1–15. doi:10.1017/S1462399407000452. PMID 17764594.  (İngilizce)
  2. ^ Folstein SE, Rosen-Sheidley B (2001). "Genetics of autism: complex aetiology for a heterogeneous disorder". Nat Rev Genet 2 (12): 943–55. doi:10.1038/35103559. PMID 11733747.  (İngilizce)
  3. ^ Persico AM, Bourgeron T (2006). "Searching for ways out of the autism maze: genetic, epigenetic and environmental clues". Trends Neurosci 29 (7): 349–58. doi:10.1016/j.tins.2006.05.010. PMID 16808981.  (İngilizce)
  4. ^ Yang MS, Gill M (2007). "A review of gene linkage, association and expression studies in autism and an assessment of convergent evidence". Int J Dev Neurosci 25 (2): 69–85. doi:10.1016/j.ijdevneu.2006.12.002. PMID 17236739.  (İngilizce)
  5. ^ Cohen D, Pichard N, Tordjman S et al. (2005). "Specific genetic disorders and autism: clinical contribution towards their identification". J Autism Dev Disord 35 (1): 103–16. doi:10.1007/s10803-004-1038-2. PMID 15796126.  (İngilizce)
  6. ^ Müller RA (2007). "The study of autism as a distributed disorder". Ment Retard Dev Disabil Res Rev 13 (1): 85–95. doi:10.1002/mrdd.20141. PMID 17326118.  (İngilizce)
  7. ^ a b Beaudet AL (2007). "Autism: highly heritable but not inherited". Nat Med 13 (5): 534–6. doi:10.1038/nm0507-534. PMID 17479094.  (İngilizce)
  8. ^ Sebat J, Lakshmi B, Malhotra D et al. (2007). "Strong association of de novo copy number mutations with autism". Science 316 (5823): 445–9. doi:10.1126/science.1138659. PMID 17363630.  (İngilizce)
  9. ^ Sebat J, Lakshmi B, Malhotra D et al. (2007). "Strong association of de novo copy number mutations with autism". Science 316 (5823): 445–9. doi:10.1126/science.1138659. PMID 17363630.  (İngilizce)
  10. ^ Tabor HK, Cho MK (2007). "Ethical implications of array comparative genomic hybridization in complex phenotypes: points to consider in research". Genet Med 9 (9): 626–31. doi:10.1097/GIM.0b013e3181485688. PMID 17873651.  (İngilizce)
  11. ^ Liu XQ, Paterson AD, Szatmari P; The Autism Genome Project Consortium (2008). "Genome-wide linkage analyses of quantitative and categorical autism subphenotypes". Biol Psychiatry. doi:10.1016/j.biopsych.2008.05.023. PMID 18632090.  (İngilizce)