Orta Dünya

Vikipedi, özgür ansiklopedi

Git ve: kullan, ara
J. R. R. Tolkien'in, öykülerinde gerçek kainata hayalî bir alternatif olarak kurguladığı ve Orta Dünya kıtasına atfen aynı isimle anılan evren için bakınız: Orta Dünya evreni


Beleriand'ın çöküşünden sonra, Orta Dünya'nın kuzeybatısı

Orta Dünya kıtası, Tolkien'in eserlerinde anlattığı kurgusal Orta Dünya evreninde Büyük Deniz'in doğusundaki kıtadır. Tolkien'in efsanelerinin çoğu bu kıtada yaşanır. Tolkien evreninde dünya ilk başlarda yuvarlak değil, düz olarak yaratılmıştır ve elfler dünyaya ve uzayın gök cisimleriyle dolu olan kısmına topluca "dünya" anlamında Arda adını vermişlerdi. Arda'nın uzay ve atmosfer hariç karalar ve denizlerine ise (yeryüzüne) Ambar (veya Imbar) adı verilmiştir. İlk başlarda düz olan Ambar'ın en batısında Aman yer alırdı ve doğuda da başka kıtalar vardı. Ambar'ın ortasında ise Orta Dünya kıtası vardı, orta sıfatı buradan gelmektedir. Orta Dünya kavramı eski mitlerde de bulunur ve cennetle cehennem arasına sıkışmış bir dünya olarak bahsedilir.

Orta Dünya kıtasında ilk önce Iluvatar'ın İlk Çocukları, İlkdoğanlar veya Önce Gelenler olarak adlandırılan ölümsüz elf ırkı yaratılmıştır. Yaratılan ilk elfler kendilerini Orta Dünya'nın uzak doğusundaki Cuivienen'de uyanmış bulurlar. Daha sonra yaratıcı Eru'nun emrindeki bir vala tarafından -Arda'nın uzak batısında bulunan- Valinor adındaki ölümsüz Vala topraklarına davet edilirler. Bu davete verdikleri karşılığa göre elfler gruplara ayrılır. Teklifi derhal kabul edip sonuna kadar Eru'nun rehberini izleyen elfler, en üstün elfler olarak tarihe geçerler ve bu topluluk Orta Dünya'ya bir daha katiyen dönmezler. Teklifi kesin olarak reddeden elfler ise en karanlık elf milletini oluştururlar ve Karanlığın Elfleri anlamında Avarlar (Avari) olarak bilinirler. Bu iki topluluğun arasında orta dereceli elf toplulukları gruplanırlar. Yoldan çıkmış tek Vala olan ve Vaların en güçlüsü Melkor, Cuivienen'de hayata uyanan elflerin karşısına Valalardan önce çıkmış ve bunlardan bir kısmını yoldan çıkararak ork ırkını türetti. Orklar her zaman karanlık tarafı seçtiler.

Elflerden sonra -Aulë tarafından elflerden önce yaratılan ve Eru'dan izinsiz olarak yaratıldıkları için Eru'nun merhamet ederek öldürülmesinden vazgeçtiği ve elfler gelene kadar uyumaya bırakılan- cüce ırkı uyandı.

Bundan sonra ise Sondoğanlar olarak bilinen insan ırkı yaratıldı. İnsan ırkının ilk ataları da Orta Dünya'nın uzak doğusunda hayata gözlerini açtı. Daha sonra bu ırk da Eru'nun hizmetkârları Valalara ya da Eru'nun yoldan çıkmış hizmetkârı Morgoth'a uymalarına göre edain ve doğulular olarak iki ana gruba ayrıldılar. Orta Dünya'da bu ırklar dışında ikincil akıllı ırklar da vardı (Örn; entler, kartallar, ejderhalar, vs.).

Böylece, Vaların buyruğundaki elfler, edain, cüceler, kartallar, entler, vd. ve Morgoth'un buyruğundaki orklar, doğulular, ejderhalar, kurtlar, vd. arasında amansız savaşlar başlamıştır. Bu savaşlarda her kesimden onbinlercesi katledilmiş ve görece kısa süren barış dönemleri dışında Orta Dünya'nın her yerinde kan aktı.

Bir zamanlar Orta Dünya kıtasıyla Aman'ı birbirine bağlayan tek kara parçası olan Helcaraxë buzulu ve bunun güneyindeki Beleriand, Birinci Çağ'ın sonunda Valar tarafından Öfke Savaşı'nda denize batırıldı.

İkinci Çağ'ın sonundaki büyük evrensel tufanda ise bütün bir Eä (kainat) değişikliğe uğradı. Bu değişiklikten olarak, Ambar yuvarlaklaştırıldı ve Ölümsüz Diyar Aman Arda'nın ötesine alındı. Boşluk ortadan kaldırıldı ya da dünyanın etrafındaki atmosfer, Boşluk'un dönüştürülmesi ile yaratıldı. İkinci Çağ'ın sonunda Eru Ilúvatar, Belegaer'in ortasında boydan boya bir yarık açmış ve Númenor kıtası bu yarıktan yerin altındaki zindanlara çökertildi. Valar'a saygı göstermedikleri için Eru'nun gazabına uğrayan Númenorlular, inanan bir azınlık dışında -günlerin sonuna kadar orada kalmak üzere- bu zindanlara hapsedildiler. İnanan azınlık, Orta Dünya'ya gemilerle dönmeyi başardı.

Haritada, Orta Dünya'nın kuzeybatısında batık diyar Beleriand ve Birinci Çağ'ın ardından Orta Dünya'nın aldığı şekil görülüyor.

[değiştir] Uyarlamalar

Orta Dünya'da geçen Yüzüklerin Efendisi hikâyesi, Peter Jackson tarafından aynı adla üçleme olarak sinemaya uyarlanmıştır. Üçleme 2001-2003 yıllarında gösterime girmiştir.

2009 yılında Chris Bouchard yönetmenliğinde The Hunt For Gollum (Tr: Gollum'u Takip) filmi yapıldı. Filmde, Gollum'un Dumanlı Dağlar'ı -yüzüğü bulmak gayesiyle- terkettikten sonra yaşadıklarından bir kesit sunuluyor.

[değiştir] Ayrıca bakınız

"http://tr.wikipedia.org/wiki/Orta_D%C3%BCnya" adresinden alındı.