Orta Anadolu Kürtleri

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Orta Anadolu Kürtleri (Kürtçe: Kurdên Anatoliya Navîn), tarih boyunca Anadolunun iç kesimlerine yerleştirilmiş ve orayı yurt edinmiş olan Kürtlerdir.[1][2] İç Anadolu Kürtleri olarak da bilinmektedir.[3] Ancak İç Anadolu Bölgesinin dışında kalan komşu bölgelerde yaşayanların ayrı tutulmaması gerektiğini ve o yüzden İç Anadolu Kürtler teriminin uygunsuz olduğunu savunanlar da vardır.[1] Ayrıca Tuz Gölü Kürtleri adı ile de anılmaktadır.[4] Mustafa Kemal (Atatürk) ise 16/17 Ocak 1923 tarihlerinde Ahmet Emin (Yalman) ile yapılan söyleyişinde "Konya çöllerindeki Kürtler" olarak ifade etti.[5]

Ayrıca aşağıda belirtilenler dışında da birçok Kürt köyü,Kürt bölgesi,Kürt Aşireti Orta Anadoluda mevcuttur.[kaynak belirtilmeli]

Tarihçe[değiştir | kaynağı değiştir]

Osmanlı dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Anadolu Kürtlerinin büyük bir çoğunluğu, Rişvan, Canbeg (Cihanbeyli), Şeyhbızın olmak üzere üç aşiret konfederasyonuna bağlı olup Osmanlı Devleti'nin aşiretlere yönelik iskân ve yurt verme siyasetine uygun olarak Orta Anadolu'ya yerleştirildiler.

Koçgiri[değiştir | kaynağı değiştir]

Kürt-Aşiret grubu Orta Anadolu'da özellikle Sivas'ın Zara,İmranlı,Kangal,Hafik,Divriği yöresinde;Tokat'ın Almus,Zile bölgesinde yoğundur.Dilleri Koçgiri aşireti ve çevresindeki diğer Kurmanç kökenli Alevi aşiretler, güney Tunceliden gelmelerinden dolayı Tunceli, Elazığ, Bingöl çevresindeki Kurmanciyi kullanırlar. Kelime dağarcığı ve fonetiği hemen hemen Tunceli, Maraş, Malatya, Bingöl Kurmancisi ile aynıdır. Koçgirililer standart Kurmanciye göre daha sade ama sert bir ağız kullanırlar.

Rişvan[değiştir | kaynağı değiştir]

Reşwan, Reşî, Rışvan, Reşo olarak da anılan Rişvan Aşireti, aslen Maraş-Antep dolaylarında meskûn olan ve tarihi süreç içerisinde iskân ve sürgün politikalarından dolayı geniş bir coğrafyaya dağılmış olan aşiret konfederasyonudur. [kaynak belirtilmeli] Rişvan Aşireti, Omeran (Omar), Xalikan (Xallo, Xelil), Nasiran (Nasır), Şexbilan, Mifikan, Molikan, Bilikan, Oxciyan, Berketi gibi aşiretlerden oluşturulmaktadır.[kaynak belirtilmeli] Rişvan Aşireti'nin adı 1849-1971 yılları arasındaki Selnâme-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye 'de mülki taksimatında yer alan aşiret kaynaklı nahiye olarak Bozok Eyaleti'nin Bozok Livası (Livâ-i Bozok)'nda (Aşiret-i Rişvan, Namı diğer Mecidiye) ve Konya Livası (Livâ-i Konya)'nında da (Aşiret-i Rişvan) geçmektedir.[6]

Canbeg[değiştir | kaynağı değiştir]

1849-1971 yılları arasındaki Selnâme-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye 'de mülki taksimatında yer alan aşiret kaynaklı nahiye olarak Bozok Eyaleti'nin Bozok Livası (Aşiret-i Cihanbeğli)'nda ve Konya Livası'nında (Aşiret-i Cihanbeğlü) bu aşiretin adı geçmektedir.[6]

[7]

[8]

Şehbızın[değiştir | kaynağı değiştir]

Ana madde: Şeyhbızın

1849-1971 yılları arasındaki Selnâme-i Devlet-i Aliyye-i Osmaniyye 'de mülki taksimatında yer alan aşiret kaynaklı nahiye olarak Ankara Livası'nda (Nahiye-i Şeyhbizinli) bu aşiretin adı geçmektedir.[6]

Cumhuriyet dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

Diller[değiştir | kaynağı değiştir]

Genel olarak anadilleri Kürtçe (Kurmanci) olup ve Kurmanci konuşan diğer gruplar, Şeyhbızın (Şêxbizinî) aşireti mensuplarının yaşadığı Haymana'da konuşulan dili anlamakta güçlük çekmektedir.[9] Bazı yerleşim yerlerinde yeni nesilin artık Kürtçe'yi hiç konuşmadığı aktarılmaktadır.[10]

Dağılım[değiştir | kaynağı değiştir]

Orta Anadolu Kürtleri, Ankara ili[11] (Haymana, Polatlı, Bala, Şereflikoçhisar ilçeleri), Konya ili (Kulu, Cihanbeyli, Yunak, Sarayönü ilçeleri), Kırşehir (Kaman, Çiçekdağı ilçeleri), Çankırı (Kızılırmak ilçesi), Aksaray (Ortaköy, Eskil), Yozgat ili (Yerköy ilçesi), Çorum, Amasya, (Niğde ve Tokat’ta yaşamaktadır.

Ankara’da 102, Konya’da 75, Kırşehirde 44, Aksaray’da 17, Yozgat-Tokat-Amasya civarında 41, Kayseri’de 23 Çankrı, Kızılırmak da 26 olmak üzere yaklaşık 313[kaynak belirtilmeli] Kürt köyü mevcuttur.

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ a b Rohat Alakom, Orta Anadolu Kürtleri, Evrensel Basım Yayım, 2004, s. 14.
  2. ^ Ayşe Yıldırım, Ç. Ceyhan Suvari, İlker M. İşoğlu, Tülin Bozkurt, Artakalanlar: Anadolu'dan etnik manzaralar, ISBN 975-390-205-0, E Yayınları, s. 166.
  3. ^ Örneğin; Nuh Ateş, İç Anadolu Kürtleri: Konya, Ankara, Kırşehir, KOMKAR Yayınları, Köln, 1992, ISBN 3-927213-07-1
  4. ^ Müslüm Yücel, "Tuz Gölü Kürtleri", I-VIII, Yeni Gündem gazetesi, 2000, İstanbul.
  5. ^ Atatürk'ün bütün Eserleri, Kaynak Yayınları, Cilt:14, s. 273-274.
  6. ^ a b c S. Selçuk Günay, "XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti Mülkî Yapısında Aşiretler", 'Osmanlı, Cild 4, Yeni Turkiye Yayınları, Ankara, 1999, ISBN 975-6782-0-2, s. 191-192.
  7. ^ Abdullah Gündoğdu, Çorum'da bir Türk Aşireti: Dedesli
  8. ^ Güler Eren, Kemal Çiçek, Halil İnalcık, Osmanlı, Yeni Türkiye Yayınları, Cilt 4, 1999, s. 702.
  9. ^ Peter Alford Andrews, Türkiye'de Etnik Gruplar, ANT Yayınları, Aralık 1992, ISBN 975-7350-03-6, s. 155.
  10. ^ Dr. Mikaili, "Devlet Kürtçe'ye Kapıları Açtı, Ya Biz Orta Anadolu Kürtleri ? ", Bîrnebûn, Sayı: 45, Bahar 2010, ISSN 1402-7488
  11. ^ Les Langues du Kurdistan (Le Monde Diplomatique) Erişim: 22.8.2010

Dış bağlantı[değiştir | kaynağı değiştir]