New York Esrarı

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
New York Esrarı
The Naked City

"New York Esrarı" (The Naked City)filminin Fransa'da basılmış bir afişi
Yönetmen Jules Dassin
Yapımcı Mark Hellinger
Senarist Albert Maltz
Malvin Wald
Oyuncular Barry Fitzgerald
Howard Duff
Dorothy Hart
Müzik Miklós Rózsa
Görüntü yönetmeni William H. Daniels
Kurgu Paul Weatherwax
Stüdyo Hellinger Productions
Universal Pictures
Dağıtıcı Universal Pictures
Cinsi Sinema filmi
Türü Polisiye, kara film
Renk Siyah-beyaz
Yapım yılı 1948
Çıkış tarih(ler)i 4 Mart 1948, ABD
Süre 96 dakika
Ülke Amerika Birleşik Devletleri ABD
Dil İngilizce
Diğer adları New York Esrarı (Türkiye, sinemalar)
Çıplak Şehir (Türkiye, TRT TV)
La Cité sans voiles (Fransa)
La Città nuda (İtalya)
La Ciudad desnuda (İspanya)
Die Nackte Stadt (Almanya-Avusturya)
Stadt ohne Maske (Almanya-Avusturya)

New York Esrarı[1] 1948 ABD yapımı kara filmdir. Özgün adı The Naked City dir. 1970'li yıllarda TRT televizyonunda özgün adının tam çevirisiyle, yani Çıplak Şehir adı ile gösterilmişti.

Senaryosununu Malvin Wald'ın kendi hikâyesinden Albert Maltz ile birlikte yazdıkları filmin yönetmeni Jules Dassin'dir. Önemli rollerinde Barry Fitzgerald, Howard Duff, Dorothy Hart ve Don Taylor oynamışlardır. Filmin Akademi Ödülü kazanan siyah beyaz görüntüleri William H. Daniels'a aittir. Özgün müziklerini ise Miklós Rózsa yapmıştır.

Filmde olaylar bir cinayet soruşturmasının etrafında gelişirken, New York şehrinin ve insanlarının ayrıntılı bir betimlemesi de yapılır. Çekimlerin çoğu stüdyo dışındaki mekanlarda gerçekleştirilirken yönetmen Jules Dassin şehrin gündelik yaşantısından ayrıntıları da titizlikle verir. Bu açıdan bakıldığında film bir bakıma 1940'ların sonundaki New York'un ileriki nesillere aktarılacak bir belgeseli gibidir adeta. Buna oyuncuların abartısız ve yalın oyunculukları, William H. Daniels'ın etkileyici siyah beyaz görüntüleri, Paul Weatherwax'ın akıcı kurgusu ve Miklós Rózsa'nın müziği de eklenince ortaya o yıllarda herkesin büyüleyici olarak nitelendirdiği bu film çıkmıştı.

"The Naked City" en iyi kurgu ve en iyi görüntü yönetimi dallarında 2 Oscar ödülü aldı. En iyi senaryo dalında da bu ödüle aday gösterildi. En iyi film BAFTA ödülüne de aday gösterilen film 2007 yılında Amerika Birleşik Devletleri Kongre Kütüphanesi tarafından "kültürel, tarihi ve estetik olarak kayda değer ve önemli bir film" olduğu ilan edilerek "Ulusal Film Arşivi"nde koruma altına alındı.[2]

Olay Örgüsü[değiştir | kaynağı değiştir]

Genç manken Jean Dexter Manhattan'da yaşadığı apartman dairesinde önce bayıltılır sonra da banyo küvetinde boğulmaya terkedilir. Ona ait olduğu sanılan çok miktarda mücevher de kaybolmuştur. Cinayeti çözme görevi Detektif Teğmen Dan Muldoon (Barry Fitzgerald) ve yardımcısı Detektif James Halloran'a (Don Taylor) verilir. Bu iki detektifin New York emniyeti ile birlikte cinayeti çözme yolunda yaptıkları çalışmalar araya serpiştirilmiş şehir hayatı görüntüleri ile iç içe geçer. Özellikle katile gittikçe yaklaşıldığı ve temponun süratle arttığı final bölümünde olmak üzere filmin her anında kamerayla birlikte seyirciler de yaşayan bir şehri adım adım gezerler. Metro sistemi, rıhtımlar, inşaat halinde bir gökdelen, binalar arasında kalmış boş arsalar, sokak satıcıları, at arabaları ile dağıtım yapan sütçüler pazarlar, spor salonları, mahalle çocuklarının serinlemek için bozdukları yangın muslukları, gece çekimleri, havadan çekimler vb. o kadar detaylı gösterilir ki seyirciler polisiye bir filmi izlerken bir de belgesel film izlemiş gibi olurlar.

Film Hakkında Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • O tarihte genç bir gazeteci ve foto muhabiri olan sinema yönetmeni Stanley Kubrick sık sık filmin setine geliyor ve çalıştığı Look dergisi için fotoğraflar çekiyordu.[3]
  • Biçimsel açıdan suç filmlerine değişik bir bakış açısı getiren filmin açılış yazıları da yoktur, bunun yerine filmin anlatıcısı olan Mark Hellinger (Aynı zamanda bir yazar, eleştirmen ve bu filmin yapımcısıdır) filmin hemen başında kamera Manhattan'a havadan yaklaşırken yönetmen ve başlıca oyuncuların isimleri tek tek sayar.
  • Anlatıcı Mark Hellinger'ın filmin sonunda söylediği şu monolog sinema tarihinin en ünlü sloganlarından biri haline gelmiştir: "Bu çıplak şehir 8 milyon öyküyü barındırır. Bu da onlardan biriydi".[4] Bu sözden de New York'un 1948'deki nüfusunun 8 milyon olduğu anlamı çıkmaktadır.[5]
  • Mark Hellinger çekimler tamamlandıktan kısa bir süre sonra kalp krizi geçirerek öldü.
  • "The Naked City" Jules Dassin'in ABD'de çektiği sondan bir önceki filmidir. 1949]'da çekeceği Uçurum Yolcuları (Thieves' Highway)'ndan sonra Fransa'ya yerleşti. Çünkü Dassin "Amerikan aleyhtarı aktiviteleri soruşturma komisyonu"nun (HUAC) Joseph Losey'le birlikte iki önemli kurbanından biriydi ve Komünist olduğu gerekçesiyle ABD'de kendisine artık iş verilmeyeceğini biliyordu.
  • Filmin çekildiği yıllarda fazlaca pratik olmadığı için ve diğer teknik zorluklar nedeniyle dış çekimlere fazlaca baş vurulmuyordu. Dış çekimler filmlerde kullanılsa bile bunların süreleri çok kısıtlı tutuluyordu. Hatta çoğunlukla dış çekimler de arkadan projeksiyon yöntemi ile stüdyolarda hallediliyordu. İlk kez olarak Jules Dassin "New York Esrarı" filminin neredeyse tamamına yakını New York sokaklarında ve gerçek mekanlarda çekmişti. Kameranın son derece hareketli olması, havadan çekimler, gerçek gece çekimleri ve "saha derinliği"nin de yüksek tutulmasıyla (Kamera'ya en yakın ve en uzak nesnelerin aynı netlikte olmaları) seyirciler o zamana kadar görmedikleri ayrıntıları hayretle izlediler. Hatta anında kaydedilmiş seslere de fazla müdahele edilmediği için (dublaj yapılmadığı için) gerçekçilik duygusu bir kat daha artmıştır.

Oyuncular[değiştir | kaynağı değiştir]

Filmin bir başka ilginç afişi.
Oyuncu Rolü
Barry Fitzgerald Dedektif Teğmen Dan Muldoon
Howard Duff Frank Niles
Dorothy Hart Ruth Morrison
Don Taylor Dedektif Jimmy Halloran
Frank Conroy Yüzbaşı Donahue
Ted de Corsia Willie Garzah
House Jameson Dr. Stoneman
Anne Sargent Mrs. Halloran
Adelaide Klein Mrs. Paula Batory
Grover Burgess Mr. Batory
Tom Pedi Dedektif Perelli
Enid Markey Mrs. Edgar Hylton
Mark Hellinger Anlatıcı (sesiyle)

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ Rekin Teksoy'un Sinema Tarihi. 2005, Oğlak yayınları. s.303. Türkçe isim için referans
  2. ^ "National Film Registry" (İngilizce). en.wikipedia.org. http://en.wikipedia.org/wiki/National_Film_Registry. Erişim tarihi: 11 Aralık 2009. 
  3. ^ http://www.imdb.com/title/tt0040636/trivia
  4. ^ http://www.mountainx.com/movies/review/naked_city
  5. ^ en:Demographics of New York City

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]