Nükleobaz

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Nükleobazlar (veya nükleotit bazları), RNA ve DNA'daki şekerlere bağlı olan moleküllerdir. Bunlara adenin, guanin, sitozin, (yalnızca DNA'da bulunan) timin ve (yalnızca RNA'da bulunan) urasil dahildir. Bunlar sırasıyla A, G, C, T ve U olarak kısaltılır. Genetikte bunlara genelde baz olarak değinilir.

Bir DNA dizisi RNA'ya kopyalandığında timinin yerine urasil alır. Bu iki baz birbirine çok benzer, timinin 5' konumundaki metil grubu urasilde eksiktir. Adenin ve guanin, pürin olarak adlandırılan çift halkalı bazlar sınıfına aittirler, sitozin, timin ve urasil ise pirimidin olarak adlandırılan tek halkalı bazlar sınıfına aittir. DNA ve RNA dizilerinde pürinler R, pirimidinler Y harfi ile gösterilebilir.

Bir riboz veya deoksiriboz şekerinin 1' karbonuna bağlı bir baz nükleozit olarak adlandırılır. Bir nükleozitin 5' karbonuna bir veya daha fazla fosfat grubu bağlanmış hali nükleotit olarak adlandırılır.

Adenin (A), guanin (G), sitozin (C), timin (T) ve urasil (U) bazlarını taşıyan nükleozitler, sırası ile, adenozin, guanozin, sitidin, timidin ve uridin olarak adlandırılır.

DNA ve RNA sentezlendikten sonra yukarıda sayılan bazların bazıları, belli enzimlerin etkisiyle kimyasal değişime uğrayabilirler. DNA'da bulunan tek değişik baz, 5-metilsitozin (m5C)'dir. RNA'da pek çok değişim görmüş baz vardır, bu bazların ait oldukları nükleozitler ların arasında psödouridin (Ψ), dihidrouridin (D), inosin (I), ribotimidin (rT) ve 7-metilguanozin (m7G) sayılabilir.[1][2]

Hipoksantin ve ksantin, mutagen etkisiyle meydana gelen pek çok bazdan ikidisir, her ikisi de deaminasyon (bir amin grubunun hidroksil grubu ile değişmesi) ürünleridir. Hipoksantin adeninden, ksantin ise guaninden meydana gelir.[3] Benzer şekilde, sitozinin deaminasyonundan urasil oluşur.

Yapı[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Adenin ve guanin bir pürin iskeletine sahiptir, bu yüzden pürin baz olarak adlandırılırlar.
  • Sitozin, urasil ve timin bir pirimidin iskelete sahiptir, dolayısyla bunlara pirimidin baz denir.

Asıl bazlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bunlar DNA veya RNA sentezi sırasında uzayan zincire dahil edilirler.

Nükleobaz
Chemical structure of adenine
Adenin
Guanine.svg
Guanin
Thymin.svg
Timin
Cytosin.svg
Sitozin
Uracil.svg
Urasil
Nükleozit

Adenozin'in kimyasal yapısı
Adenozin
A
Guanozin'in kimyasal yapısı
Guanozin
G
Timidin'in kimyasal yapısı
Timidin
T
Sitidin'in kimyasal yapısı
Sitidin
C
Uridin'in kimyasal yapısı
Uridin
U

Değişmiş purin bazlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bunlar değişime uğramış adenozin veya guanozine örnektir:

Nükleobaz
Hipoksantin'in kimyasal yapısı
Hipoksantin
Ksantin'in kimyasal yapısı
Ksantin
7methylguanine.png
7-Metilguanin
Nükleozit

İnosin'in kimyasal yapısı
Inosin
I
ksantosin'in kimyasal yapısı
Ksantosin
X
7-metilguanozin'in kimyasal yapısı
7-metilguanozin
m7G

Değişmiş pirimidin bazlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Bunlar sitidin, timidin ve uridinin değişime uğramış hallerine örnektir:

Nükleobaz
Urasilin kimyasal yapısı
Urasil
dihidrourasil'in kimyasal yapısı
5,6-Dihidrourasil
5-Metilsitosin'in kimyasal yapısı
5-Metilsitosin
Nucleozit

Psödouridin'in kimyasal yapısı
Psödouridin
Ψ
Dihidrouridin'in kimyasal yapısı
Dihidrouridin
D
5-metilsitidin'in kimyasal yapısı
5-Metilsitidin
m5C

Suni bazlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Çok sayıda suni nükleobaz türevi mevcuttur.

En yaygın kullanım alanı fluoresan problardır. bunlar rRNA veya cDNA'nın mikrodizi (mikroarray)'lerde işaretlenmesinde kullanılır.

Bazı araştırma grupları genetik kodu genişletmek için isoguanin veya isositozin gibi fazladan bazları kullanmaya çalışmaktadır. Bazı gruplar ise aynı amaçla 2-amino-6-(2-tienil)pürin ve pirrol-2-karbaldehit gibi fluoresan bazları denemektedir.

Tıpta çeşitli nükleozit türevleri antikanser veya antiviral ilaç olarak kullanılmaktadır. Bu nükleozitler hücre içine alındıktan sonra nükleotitlere dönüşürler, viral polimeraz bu bazları viral nükleik aside dahil edince zincirin uzaması durur, virüs artık kendini çoğaltamaz.

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

  1. ^ http://www.mun.ca/biology/desmid/brian/BIOL2060/BIOL2060-22/CB22.html
  2. ^ http://www.biogeo.uw.edu.pl/research/grupaC_en.html
  3. ^ T Nguyen, D Brunson, C L Crespi, B W Penman, J S Wishnok, and S R Tannenbaum, DNA damage and mutation in human cells exposed to nitric oxide in vitro, Proc Natl Acad Sci U S A. 1992 April 1; 89(7): 3030–3034

Kaynakça[değiştir | kaynağı değiştir]

İngilizce Vikipedi'deki 22.12.2007 tarihli Nucleobase maddesi

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]