Moren
Moren, ( Türkçe: Buzultaş, Fransızca: Morain, Almanca: Moraene ) doğrudan doğruya buzulların ilerlemesi veya gerilemesi sırasında, buzulun taşıyarak oluşturduğu tabakalaşmamış depolara genel olarak verilen bir terimdir.
Moren, buzulun zeminden veya yamaçlardan kopardığı parçalar ile buzulun üzerine yamaçlardan düşen veya çığlarla yuvarlanan maddelerden oluşur. Moren depoları taş, toprak, kum ve çakıl boyutundaki irili ufaklı, genellikle de köşeli malzemeden oluşur. Bunların içine yer yer küçük kaya ve blok parçaları da karışmış olabilir. Bütün bu malzeme düzensiz yığılmış bir depo görünümündedir ve herhangi bir tabakalaşma göstermezler.[1]
Konu başlıkları |
Moren Türleri[değiştir]
Taban Morenleri[değiştir]
Gerek vadi buzulları gerekse örtü buzullarında yaygın olarak görülen morenlerdir. Buzulun büyüklüğüne, anakayanın özelliğine bağlı olarak değişmekle beraber , % 30 oranında kil ve kumdan meydana gelirler. Bununla birlikte, içlerinde yer yer kaya ve blok büyüklüğündeki malzemeye de rastlanır. Taban morenleri biriktirme sonucu drumlin adı verilen yer şekillerini oluştururlar. [2]
Drumlin (Hörgüç kaya)[değiştir]
Taban morenleri, buzulun ortadan kalkmasıyla yükseltileri yer yer 10 m.yi bulan tepeciklerden oluşan dalgalı bir topografya meydana getirirler. Örtü buzullarının geliştiği sahalarda bu morenler binlerce kilometrekarelik bir alan (Örneğin Kanada’da) kaplarlar ve drumlin denilen özel topografyanın ortaya çıkmasını sağlarlar. Bu topografya kaşık tersine benzeyen asimetrik sırtlar ve tepelerle oluşur. Uzunlukları 800 ila 2000 m., genişlikleri ise 300 ila 400 m. arasında değişir. Bu sırtların eğimi, buzulun geldiği yönden başlayarak uzandığı yöne doğru artar. [3]
Yan Morenler[değiştir]
Aşınma ve çığ yoluyla vadi duvarlarından buzulun ucuna dek sürüklenen ve buzul gerilemesiyle bir sırt uzantısı biçiminde çökelen döküntü malzemeden oluşur. [4]
Orta Morenler[değiştir]
İki buzul akıntısının kesişmesiyle uzun, ince bir hat ya da kuşak biçiminde biriken döküntülerden oluşur. Ortaya çıkan moren, birleşen iki buzulun ortasında yer alır. Orta morenler, kabaca buz hareketinin yönü doğrultusunda bir sırt biçiminde çökelir. [3]
Cephe Morenleri[değiştir]
Buzulun sona erdiği dil kısmında yer alan morenlerdir. Bunlar tek sıra halinde bulunabilecekleri gibi birden fazla sıralar halinde de görülebilirler. Cephe morenlerinin yükseltileri farklıdır. 40-50 m. yüksekliğinde olanları bulunduğu gibi, 5-10 m. lik yüksekliğe sahip olanları da vardır. Değişik boyuttaki malzemeden oluşurlar. [4]
Ablasyon Morenleri[değiştir]
Buzulun erimesi sonucu zeminde yığılıp kalan döküntülerden meydana gelmiş morenlerdir. Normalde buzulun içerisinde veya yüzeyinde sürüklenen döküntüler, buzulun erimesi sonucunda olduklara yere çökelirler. [3]
Kaynakça[değiştir]
- ^ Karadoğan, Sabri. "Glasyal Jeomorfoloji". http://www.dicle.edu.tr/a/skaradogan/2/Glasyal.pdf. Erişim tarihi: 19.04.2013.
- ^ Erinç, Sırrı (2010). Jeomorfoloji II.
- ^ a b c Emrullah, Güney (2011). Yerbilim II.
- ^ a b İzbırak, Reşat (1977). "Sistematik Jeomorfoloji". Harita Genel Müdürlüğü Yayınları. http://www.dicle.edu.tr/a/skaradogan/DOKUMAN/Sistematik%20Jeomorfoloji-Resat%20Izbirak.pdf. Erişim tarihi: 20.04.2013.
 |
Glasiyoloji ile ile ilgili bu madde bir taslaktır. Madde içeriğini genişleterek Vikipedi'ye katkıda bulunabilirsiniz. |
.jpg){kind=link}