Molla Gürani

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara
Molla Gürani
Doğum Ahmed bin İsmâil bin Osman Gürânî
y, 1410
Guran, Suriye
Ölüm 1488
İstanbul
Meslek Din alimi, müderris, kadı, kazasker, şehzade hocası, Osmanlı Devleti müftüsü/şeyhülislamı.


Molla Gürâni (d. y. 1410 - o. 1488, İstanbul). Din alimi, müderrris, kadı, kazasker, şehzade hocası, dördüncü Osmanlı Devleti Kürt[1][2] kökenli müftüsü/şeyhülislamı. Tam ismi, Ahmed bin İsmâil bin Osman Gürânî`dir.

Molla Gürani Osmanlı sarayı ve halkı tarafından çok sevilen ve sayılan değerli bir şahsiyetti. Fatih Sultan Mehmed henüz şehzade iken hocalığını yapmıştır. 1480-1488 doneminde Osmanlı Devleti müftüsü/şeyhülislamı gorevini yapmistir. 1488'de Istanbul'da vefat etmistir. Cenaze namazı bizzat II. Bayezid tarafından kıldırılmıştır.

Hayatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Molla Gürani 1410 (1406?) yılında Suriye'de Guran kasabasinda dogmustur. ."Molla Gürani'nin nerede doğduğu konusunda farklı görüşler var. Birçok Osmanlı kaynağı "Güran"da doğduğunu yazmakta. Ancak Güran neresidir? Tam olarak tespiti mümkün değil. Çağdaşı olan Sehavî'nin verdiği bilgiye göre 1410-11'de Kuzey Irak'taki Şehrizor'un Güran kasabasında doğmuştur. Ancak Güran'ın nerede bulunduğu konusunda görüşler muhtelif. Bazıları onun İran'daki İsferayin'in bir köyü olduğunu kaydediyor. Diğer taraftan çağdaşı Bikaî, Molla Güranî'nin kendisine bizzat Diyarbakır civarındaki Hiler köyünde doğduğunu söylediğini naklediyor. [3]

Küçük yaşta Kur'an'ı ezberledi. Bilgisini artırmak için Bağdat, Diyarbakır, Hıns ve Hayfa şehirlerine gitti. On yedi yaşında Şam'a giderek oradaki alimlerden dersler aldı. Kahire'de kıraat, tefsir, hadis ve fıkıh ilimlerini öğrendi. Dönemim ünlü alimi İbn-i Hacer Askalani'den hadis ve fıkıh dersleri aldı. Sahih-i Buhari'nin eserlerini çalıştı.

Kahire'de ders vermeye başladı. Zamanla tanınan ve sayılan bir alim oldu. Şam'da dersler verdi. Daha sonra Molla Yegan'ın teklifi üzerine İstanbul'a geldi. Bu dönemde Şafii mezhebinden Hanefi mezhebine geçti. Molla Yegan tarafından II. Murad ile tanıştırıldı. II. Murad onu önce dedesi Murad-ı Hüdavendigar Gazi'nin medresesine atadı. Sonradan Yıldırım Medresesi'ne tayin etti. Taviz vermez tavrı padişahın hoşuna gitmişti. Molla Gürani'ye gerekirse şehzadeyi dövebileceğini bile ima etti ancak Gürani buna gerek kalmadan kısa zamanda Şehzade Mehmed'i dizginlemeyi başardı. Şehzade hocasına büyük bir sevgi besliyor saygıda kusur etmiyordu. Onun sayesinde kısa zamanda Kur'an'ı hatmetti ve birçok alanda bilgi sahibi oldu. II. Murad oğlunun Kur'an'ı hatmettiğini duyunca Molla Gürani'ye büyük miktarda mal ve para armağan etti.

Fatih'in padişahlık dönemi[değiştir | kaynağı değiştir]

II. Mehmed padişah olunca Molla Gürani'yi vezir yapmak istedi. Gürani, bu makam için bekleyen ve çok çalışan birçok değerli insan olduğunu, kendisinin vezir olmasının onların şevkini kıracağını ve padişaha faydadan çok zarar getireceğini söyleyerek bu teklifi kabul etmedi. Kazaskerlik, müderrislik ve Bursa kadılığı yaptı.

Bir müddet padisahla arasi acilip Kahire'ye gidip Mısır Sultanı Kayıtbay'ın yanında bulundu. Fatih'in geri çağırması üzerine İstanbul'a döndü ve yeniden kazaskerlik ve Bursa Kadılığı yaptı.

1480 yılında dördüncü Osmanlı şeyhülislamı oldu. Yevmiyesi gunluk 200 akca olarak tesbit edilmistir. Adaleti ve dürüstlüğü ile herkesin sevgisini kazandı. Dört cami, bir Dar-ül Hadis Medresesi, bir hamam inşa ettirdi. Dersler vermeye devam etti.

Molla uzun boylu, gür sakallı, vakur ve heybetliydi. Saraya pek sık gitmez, vezirlere isimleri ile hitap ederdi. Bir bayram günü padişah saraya davet edince çamuru bahane ederek gitmek istemedi. Padişah onun gelmesinin kendileri için bir bayram olduğunu söyledi ve sarayın sahanlığına kadar at sırtında girmesine müsade etti. Fâtih Sultan Mehmed'e çok nasîhat eder, işlerinde yardımcı olurdu. Ona karşı duyduğu samîmi sevgi ve alâka sebebiyle, yeri geldikçe tenkid etmekten de çekinmezdi.

Vefatı[değiştir | kaynağı değiştir]

Molla sekiz sene şeyhülislamlık yaptıktan sonra rahatsızlandı. İstanbul'daki konağında kendisine bir yatak hazırlattı. Yanına toplanan hafız öğrencilerine "Bugün üstünüzde olan hakkımı ödeme gününüzdür," dedi. Aynı gün kendisi ölene kadar Kur'an okumalarını istedi. Vezirlerden Davud Paşa ağlıyordu. Molla ona "Ey Dâvûd, kendi hâline ağla! Ben dünyâda rahat ve huzûr içinde yaşadım. Allahü teâlâdan ümîdim odur ki, ömrümün sonunda da, son nefeste de selâmet üzere olurum," dedi. Cenaze namazını II. Bayezid'in kıldırmasını ve borçlarını ödemesini vasiyet etti. Ayrıca mezarı başına getirilince ayağından çekilerek mezara konulmasını vasiyet etti.

1488 yılının kışında bir ikindi vakti vefat etti. II. Beyazıd cenaze namazını kıldırdı ve kalan borçlarını ödedi. Ancak kimse ayağından sürüklemeye cesaret edemedi. Hasır üzerinde taşınarak mezarına kondu. Kabri, Aksaray - Topkapı arasındaki Fındıkzade semtinde bulunan kendi yaptırdığı camiinin önündedir.

Eserleri[değiştir | kaynağı değiştir]

İstanbul'da yaptırdığı bir camii vardir. İstanbul'un bir semtine adı verilmiştir.

Seçilmiş yazili eserler listesi şudur:

  • Gâyet-ül-Emânî fî Tefsîr-i Seb'il-Mesânî
  • El-Kevser-ül-Cârî alâ Riyâd-il-Buhârî : Sahîh-i Buhârî'ye yazdığı şerh
  • Şâtıbiyye Kasîdesi'nin Ca'berî şerhine dair bir hâşiye
  • Keşf-ül-Esrâr an Kırâat-il-Eimmet-il-Ahyâr
  • Şerh-i Cem'ul-Cevâmi: (fıkıh usulüne dâir)
  • Arûz ilmiyle ilgili bir kasîde

Lakapları[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Diyâr-ı Rûm'un, Anadolu'nun âlimi
  • Şerefüddîn
  • Şihâbüddîn

Notlar[değiştir | kaynağı değiştir]

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Uluçam, Müjdat "Gürani, (Molla, Ahmed Semseddin Efendi)" (2008), Yaşamları ve Yapıtlarıyla Osmanlılar Ansiklopedisi, Istanbul: Yapı Kredi Yayınları, ISBN:9750800710 C.I s.490.
  • Mehmed Süreyya (haz. Nuri Akbayar) (1996), Sicill-i Osmani, İstanbul:Tarih Vakfı Yurt Yayınları ISBN:975-333-0383 C. say.1 [1]
  • Uzunçarşılı, İsmail Hakkı (1998 8. baski) Osmanlı Tarihi II. Cilt: İstanbul'un Fethinden Kanunî Sultan Süleyman'ın Ölümüne Kadar Ankara:Türk Tarih Kurumu ISBN 975-16-0012-X
Önce gelen:
Molla Hüsrev
Osmanlı Şeyhülislamı
1480 - 1488
Sonra gelen:
Molla Abdülkerim