Minör

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Ayrıca bknz. ("Minör Gam")

Fransızca kökenli mineur'dan gelen, küçük anlamında nitelik belirten sıfat kelime.

Minör; bir tam, yarım tam, iki tam, yarım tam, iki tam'dan oluşur.

Felsefe alanında da genel olarak Küçük önerme anlamında kulanılmaktadır. Postmodern düşünürler tarafından önemsenmiş ve önemli bir teorik terim olarak kullanılmıştır.Siyasetten felsefeye Modernizm de evrensel, genel, kesin içerimli kavramlar kullanımaktaydı ya da baska bir değişle kullanılan kavramların böyle oldukları varsayılmaktaydı. Postmodern felsefe buna karşıt olarak, yerelin, tikelin ve göreli olanın vurgulanması anlamına gelmektedir. Bu şekilde, siyasette, estetikte, mimaride, toplumsal teoride, felsefede küçük olanın önemsenmesi ve formüle edilmesi söz konusu olmuştur. Yani Majör olana karşı Minör olanın benimsenmesi.

Özellikle Gilles Deleuze ve Félix Guattari ikilisinde bu kavramın kullanıldığı görülür. Örnegin "Kafka, Minör Bir Edebiyata Doğru" çalışmaları ikilinin yaklaşımına işaret eder.

Minör Gamlar

a) Doğal Minör Gamı: Daha önceki bölümde de incelediğimiz gibi, Aeoliyan modu Barok dönemden (1600-1750) itibaren doğal minör gamı olarak adlandırılmaya başlamıştır.

b) Armonik Minör Gamı: Herhangi bir doğal minör gamın 7.sesinin yarım ses tizleşmesiyle elde edeceğimiz gama armonik minör gam denir. Aşağıda La armonik minör gamı gösterilmiştir:

La armonik minör gamındaki sondan bir önceki aralık böylelikle 1,5 ses olur ve bu aralık bir anlamda Türkiye’de kullanılan makamlardaki artık 2’li aralığa benzer. Bu gamda Mi notasından başlayıp diğer Mi’ye gidersek, ortaya çıkan gamın Hicaz-ı Humayun makamının dizisine benzediği söylenebilir:

c) Melodik Minör Gam: Bunların yanı sıra bir de melodik minör gam vardır. Melodik minör, doğal minörün altıncı ve yedinci seslerinin çıkıcı (tizleşen) ezgilerde yarım ses tizleştirilmesi ve inici ezgilerde(pesleşen) tekrar natürel çalınması ile elde edilir.

Aşağıda Mi melodik minör gamını ve Johann Sebastian Bach’ın bir parçasında kullanılan örneğini göreceğiz:

Johann Sebastian Bach’ın Mi Minör Lavta Süitindeki (BWV 996) Bourrée dansının ilk 5 ölçüsü Mi melodik minör gamına örnek gösterilebilir:

Minör gamların aldığı arızaları bulmak için öncelikle ilgili majör ve ilgili minör gamları incelememiz gerekiyor: İlgili Majör ve İlgili Minör Gamlar

Bir majör gamla aynı arızaları alan minör gama o majör gamın ilgili minörü denir. Aynı şekilde bir minör gamın arızalarını alan majör gam da o minör gamın ilgili majörü adını alır. İlgili iki gamın tonal donanımları aynıdır. Bir majör gamın 6. derecesiyle başlayan minör gam o majör gamın ilgili minörüdür. Aynı şekilde bir minör gamın 3. derecesiyle başlayan majör gam o minör gamın ilgili majörüdür.

Yani bir majör gamın arızaları bilindiğinde ilgili minörünün arızaları da biliniyor demektir. Dolayısıyla minör gamların aldığı arızaları bulmak için 5’li çemberi bilmek yeterlidir.
Örneğin, Do majör ve La minör gamları arıza almazlar ve böylelikle tonal donanımlarında arıza yoktur. Do majör gamı, La minör gamının ilgili majörüdür; La minör gamı da Do majör gamının ilgili minörüdür:

Sol majör ve Mi minör gamları Fa diyez arızasını alırlar. Yani Mi minör gamı Sol majör gamının ilgili minörüdür.

Doğal Minör Gamların Tonal Donanımları

Aşağıdaki 5’li çember şemasında majör gamlar ve ilgili minör gamları aynı tonal donanımla gösterilmiştir.

Örneğin La Minör gamı hiçbir arıza almadığı için portede diyez ve bemol göremeyiz:

Bir parçanın tonal donanımında –‘O leyli’ de olduğu gibi- bemol ve diyez yoksa, bu parçanın üzerine kurulduğu dizi (yani tonu) Do majör müdür yoksa La minör müdür? Buna karar vermek için parçanın genelindeki ezginin bütününe, parçanın ilk giriş notasına ve en son bitiş notasına bakılabilir. ‘O leyli’ parçasının ezgisi La notasında başlar ve bize açıkça La doğal minör gamının ilk 5 notasını gösterir. Ezginin son notası da La notasında karar verir. Bu parçanın tonu La minördür. Ama tabii ki bu formüle uymayan milyonlarca parça da vardır. Diğer minör gamların tonal donanımları şöyledir:

Bir parça armonik minör ya da melodik minör gamı üzerine kurulmuşsa, tonal donanım nasıl yazılır? 6. ve 7. derecelerin değişmesiyle oluşan notalar tonal donanımda gösterilmez ve bu arızalar (naturel, diyez ve bemol) parçanın içinde notaların başına her seferinde yazılır. Paralel Gamlar Aynı sesle başlayan biri majör diğeri minör olan iki gam birbirinin paralelidir. Örneğin D majör ve D minör gamları paralel iki gamdır.