Mehmed Şükrü Paşa
Mehmed Şükrü Paşa (d. 1857, Erzurum –ö. 5 Haziran 1916, İstanbul) Türk asker.
Balkan Savaşları'nda Bulgarlar tarafından kuşatılan Edirne şehrini 5 ay 5 gün boyunca zor koşullar altında savunmuştur, “Edirne Müdafii” olarak da anılır.
[değiştir] Hayatı
1857 yılında Erzurum'da doğdu. Erzurumlu Ayabakan ailesinden Kolağası (Kıdemli Yüzbaşı) Mustafa ile Muhsine'nin tek çocuğu idi[1]
Erzincan Askeri İdadisi’nde başladığı askeri eğitimine İstanbul’da Sütlüce Topçu Okulu’nda devam etti. Bu okuldan 1879 yılında topçu teğmeni olarak mezun oldu[1]. Eğitimi sırasında matematik alanındaki başarısı ile dikkat çekmişti. Bu nedenle Almanya’ya öğrenime gönderildi. Dört seneden fazla 'Potsdam Garnizonu'nda eğitim gördü. 1880 senesinde üsteğmenliğe, 1883'de kıdemli yüzbaşılığa terfi etti.
İstanbul’a döndükten sonra bir çok kurumda askerî talim ve terbiye öğretmenliklerinde bulundu. 1887’de rütbesi binbaşılığa yükseldi. Süvari Korgenerali İmrahor Manastırlı Nuri Paşa'nın kızı Zafer Rabia Hanım ile evlendi. Bu evlilikten dünyaya gelen dokuz çocuğundan üç kızı ve bir oğlu olgunluk çağına kadar yaşadı, 7 torunu oldu.
Almanca, İngilizce ve Fransızca lisanlarını iyi bilen Şükrü Paşa, çeşitli askeri görevlerinin yanı sıra Harbiye ve Darüşşafaka’da matematik ve balistik öğretmenliklerinde bulundu. Yetiştirdiği gençler arasında ünlü matematikçi Salih Zeki de vardır.
1888 senesinde Yarbaylığa, 1889'da Albaylığa terfi etti ve 1893 tarihinde 36 yaşında iken Tuğgeneralliğe yükseldi. Tuğgenerallikten Orgeneralliğe kadar olan askerlik hizmetlerini Edirne'de geçirdi. 1905 yılında Selanik’e sürgüne gönderildi. Bu sırada askerlik hayatında aşırı disiplin merak ve titizliği nedeniyle “Deli Şükrü Paşa” olarak tanındı. 1908’de mareşalliğe yükseltilen rütbesi, II. Meşrutiyet’in ilanı ile yapılan düzenlemeler sonucu korgeneralliğe indirildi. O sene İstanbul’a gelen Şükrü Paşa, 1912’ye kadar Redif Müfettişliği, Çanakkale Boğazı Muhafızlığı gibi görevlerde bulundu. I. Balkan Savaşı başlayınca Edirne Müstahkem Mevkii Komutanlığı'na atandı.
Edirne’nin savunması ile görevli olan Şükrü Paşa’ya şehrin kuşatılması halinde 40 gün savunulması emri verilmişti. Ancak o, kurmayları Kâzım (Karabekir) , Remzi (Yiğitgüden) ve Fuat Beyler’le, Bulgar ve Sırp ordularının saldırılarına 5 ay 5 gün süreyle direnerek tarihe geçen bir savunma gerçekleştirdi.
26 Mart 1913 günü Bulgar Komutanlığına bir subay göndererek kalenin teslimini teklif etmek zorunda kaldığında hürmetle karşılandı. Bulgar komutanın usulen teslim aldığı kılıcı, ertesi gün Edirne’ye gelen Bulgar Çarı Ferdinand tarafından kendisine geri teslim edildi. Şehri kahramanca savunması Avrupa basınında büyük yer bulduğu ve kamuoyunda takdir uyandırdığı için eğitim gördüğü Almanya’da adına küçük çaplı anıtlar dikilmiş[2]; Fransız milleti adına bir kılıç ve hayranları tarafından binlerce imza ile bezenmiş bir altın kitap hediye edilmiştir.
Altı ay boyunca Sofya’da itibarlı bir esaret dönemi geçiren Şükrü Paşa, bu dönemi matematik ve topçuluk problemleri çözerek geçirdi. Hazırladığı bir kitabı Bulgar veliahdı Boris’e hediye etti.
Balkan Savaşı’nda tarihe geçen başarılarından sonra rütbesi tekrar orgeneralliğe yükseltildi ve emekli edildi. Günlerini kütüphanesinde çalışmakla geçirdi. Edirne savunması sırasında yakalandığı siyatik hastalığının tedavisi için gittiği Bursa kaplıcalarında zatürreye yakalandı ve İstanbul’a dönüşünde evinde 5 Haziran 1916 günü hayatını yitirdi.
Naaşı, Müttefik kuvvetler komutanlarının katıldığı büyük bir askeri törenle İstanbul'da Merkezefendi Mezarlığı’nda toprağa verildi. Edirne halkının isteği ve ailesinin uygun görmesi üzerine mezarı 1998’de Edirne’de yapılan anıt-mezara nakledildi[3] .
