Mahkeme

Vikipedi, özgür ansiklopedi

	Hukuk konusuyla ilgili bu madde, yasaların birebir Vikipedi'ye aktarımı olmayıp, bilgilendirme amaçlıdır. Yol gösterici olması açısından (noter, avukat ya da mahkeme gibi herhangi) bir hukukçuya/kuruma danışmanız önerilir. Ayrıntılar için Vikipedi'nin Vikipedi:Hukuki sorumluluk reddi sayfasını okuyunuz.

Bu maddenin tarafsızlığı konusunda kuşkular bulunmaktadır. Ayrıntılar için maddenin tartışma sayfasına lütfen bakınız. Şablonu maddeden çıkarmadan önce şablonun yardım sayfasını lütfen inceleyiniz.

Mahkeme esas itibariyle hüküm sözcüğünden türetilmiştir. Hükme varmak için yapılan faaliyete muhakeme, muhakemenin yapıldığı yere mahkeme denir. Anayasanın 9. maddesinde yargı yetkisinin bağımsız mahkemelerce kullanıldığı belirtilmiştir.

• İki ayrı ölçüt vardır

Dar ve Teknik Anlamda Mahkeme; devlet tarafından görevlendirilen ve adalet dağıtımı işiyle uğraşan yerlerdir. Bu kavram devlet mahkemelerini tanımlar. Devlet mahkemelerinin ayrı bir tüzel kişiliği yoktur.

Devlet Mahkemelerinin yanı sıra hakem mahkemeleri de vardır. Hakem Mahkemeleri; ihtiyari tahkim görevi yapar. İhtiyari Tahkim, tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği işlerden kaynaklanan hukuki uyuşmazlıkların çözümünü anlaşmak suretiyle devlet mahkemeleri yerine hakem denen özel kişi ya da kişilere bırakmalarına denir. Tahkim yargılaması bir sözleşmeye dayanır. Tahkim yargılamasında görev alabilmek için hâkim ya da hukukçu olmaya gerek yoktur. Tahkim yargılaması istisnai bir yargısal kol konumundadır.

Geniş Anlamda Mahkemeler; Bunlar Devlet Mahkemeleri ve Hakem Mahkemelerinin birlikteliğinden anlaşılması gerekendir.

[değiştir] Mahkemelerin Tasnifi

• Kuruluş ve Çalışma Biçimlerine Göre:

- Tek Hâkimli Mahkemeler; Yalnızca bir hâkimin görev yaptığı mahkemelerdir. Tahkikat ve yargılama işlemleri bizzat hâkim tarafından yapılır ve hüküm onun tarafından verilir. İlk derece mahkemelerinin çoğu tek hâkimlidir. Usul ekonomisi ilkesine uygundur. Sulh hukuk, asliye hukuk, iş, sulh ceza, asliye ceza ve tüketici mahkemeleri tek hâkimli mahkemelerdir.

- Çok Hâkimi Mahkemeler (Toplu Mahkemeler); Birden çok hâkimin görev yaptığı mahkemelerdir. Tek sayı olacak şekilde yapılanma olur. Yargılamayı sevk ve idare ile görevli olan kişi başkandır. Genelde bir başkan ve iki üyeden oluşur. Başkan kıdem itibariyle daha ön plandadır. Kural olarak tahkikat ve yargılama işlemleri kurul tarafından yapılır. Karar da kurul halinde verilir. Hâkimlerden birisi bunlara katılmamışsa verilen hüküm yok hükmündedir. En kıdemsizinden en kıdemlisine doğru görüş bildirilir. Bazen hâkimlerden birisi kurul adına mahkeme binası dışında yapılmsı gereken işleri yapabilir. Örneğin: Keşif. Bu şekilde görevlendirilen hâkime Naip Hâkim denir. Bu görevlendirmeye inabe denir. İnabe istisnaidir. Naip üyenin yapmış olduğu tahkikat işlemi sadece kendisini değil, kurulun tamamını bağlar. Bu konuda bir de istinabe kavramı vardır. Mahkemeler arasındaki hukuki yardımlaşmaya istinabe denir.

• Yargı Sistemi İçerisindeki Mahkemeler :

- İlk derece Mahkemeleri ; Bir davayı ilk evrede gören ve karara bağlayan yargı yerlerine denir. Bunlar hakkını dava yoluyla arayacak kişinin muhattap olacağı mahkemelerdir. İlk derece mahkemelerine bidayet mahkemesi de denir.

- Üst derece Mahkemeleri ; İlk derece mahkemelerinin hüküm ve kararlarına karşı kanunen öngörülmüş yollara başvurulması üzerine devreye giren ilk derece mahkemelerinin kararlarını hem hukuka uygunluk hem de vakaalara uygunluk yahut sadece vakaalara uygunluk yönünden denetleyen yargı yerlerine denir.

• Görmeyi Üstlenmiş Oldukları Uyuşmazlığın Niteliğine Göre Mahkemeler

- Genel Mahkemeler : Belirli kişiler yahut meslek mensupları arasındaki uyuşmazlıklar ile belirli türdeki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturmak amacıyla değil de aynı yargılama hukuku disiplininin uğraş alanına giren tüm uyuşmazlıkları karara bağlamak üzere oluşturulan mahkemelere denir.

- Özel Mahkemeler : Belirli kişiler yahut belirli meslek mensupları arasındaki uyuşmazlık ile belirli türdeki uyuşmazlıkları çözüme kavuşturmak amacıyla oluşturulan yargı yerlerine denir. Özel mahkemelere ihtisas mahkemeleri de denir.

Mahkemelerde Görev

Bir davaya bir yerde bulunan ilk derece mahkemelerinden hangisinin bakacağı sorunu görev sorunudur. Görev konusu, uyuşmazlığın niteliği ile ilgilidir. Mahkemelerin görevi ancak ve ancak kanunla belirlenir. Görev kuralları yargı erkinin işleyişi ile ilgili kurallardır.

Sulh Hukuk Mahkemelerinin Görevleri

A-) Mal varlığından doğan işlerde iki ayrı ölçüt vardır.

1. Ölçüt: Dava konusunun değer ve miktarı. Dava konusundan maksat, dava ile ulaşılabilecek sonuç, talep sonucudur. HUMK 8/1'de bu ölçüt temel alınmıştır. İflasa ve vakıflara ilişkin dava ve işler ayrıl olmak üzere dava konusunun davanın açıldığı tarihteki miktar ya da değeri HUMK 8/1'deki değer dahil olmak ile bu tutarın altında ise görevli mahkeme sulh hukuk mahkemesidir. Bu kurala ana kural denir. Görev sınırının belirlenmesinde dava konusunun çıplak değeri esas alınır.

2. Ölçüt: Kanun, HUMK 8/1 de gösterilen görev sınırının altında ya da üstünde olmasına bakılmaksızın bazı dava ve işlerin Sulh Hukuk Mahkemesinin görev alınına girdiğini belirtmiştir. Bunlar;

Kira sözleşmesine dayanan her türlü tahliye, akdin feshi ve kira bedelinin tespiti davaları ve bunlarla birlikte açılan tazminat ve alacak davaları ayrıca bunlara karşı açılan karşılık davalar miktar ve değeri ne olursa olsun Sulh Hukuk Mahkemesinin görev alınına girer. Taşınır ve taşınmaz malların paylaştırılmasıyla ilgili davalar ile ortaklığın giderilmesi davaları miktar ve değeri ne olursa olsun Sulh Hukuk Mahkemelerinin görev alanına girer. Salt zilyetliğin korunmasını temel alan davalar. Yasanın belirlediği bazı çekişmesiz yargı işleri Özel kanunlarda Sulh Hukuk Mahkemelerinde bakılacağı belirtilen dava ve işler sulh hukuk mahkemelerinde görülür.

B-) Şahıs Varlığı Haklarından Doğan Dava ve işlerde; şahıs varlığı ve haklarından doğan dava ve işlerin büyük bir kısmını aile hukuku uyuşmazlıkları oluşturur. Aile hukuku uyuşmazlıklarını konu alan dava ve işler genel olarak aile mahkemelerinde görülür. Bunun tek istisnası vesayettir. Vesayet işleri sulh hukuk mahkmesinde görülür. Şahıs varlığı görevleri son derece sınırlıdır. Şahıs varlığına ilişkin haklarda sadece mahkeme denmiş başka bir belirleme yapılmamışsa sözü edilen uyuşmazlık aile mahkemelerinin görev alanına girmiyorsa görevli mahkeme asliye hukuktur.

Asliye Hukuk Mahkemelerinin Görevleri

A-) Mal varlığına ilişkin dava ve işlerde; Davanın açıldığı tarihteki müddeabihin tutarı HUMK 8/1'deki değerin üzerinde ise görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Bu değer çıplak değerdir.

Bu ana kuralın bazı istisnaları vardır. Yasa müddeabihn değeri ne olursa olsun Asliye Hukuk Mahkemelerinin görevli olduğunu söylemiştir. Bunlar;

1- İflasa ilişkin dava ve işler müddeabihin değeri ne olursa olsun Asliye Ticaret Mahkemesinde görülür.

2- Konkordatoya ilişkin tüm dava ve işler bakımından da iflas davalarına ilişkin kural geçerlidir.

B-) Şahıs Varlığı haklarından doğan dava ve işlerde; asliye hukuk mahkemeleri aile mahkemelerinin görev alanı dışında kalan sulh hukuk mahkemelerine de bırakılmayan şahıs haklarından doğan dava ve işlere bakar. Ayrı bir aile mahkemesi kurulmamış yerlerde asliye hukuk mahkemesi hâkimi aile mahkemesi hâkimi sıfatıyla uyuşmazlığa bakar.

Derneklerin kapatılmasında görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir.

Hukuk
	Hukuk sistemleri	Ortak hukuk | Medeni hukuk | Teamül hukuku | Dini hukuk | Sosyalist hukuk | Uluslararası hukuk
	Hukuki kaynaklar	Yazılı kanun (Yasa | Medeni kanun | Kanuni yorum)
		Yasa olmayan kanunlar (Gelenek | İçtihat | Hakkaniyet)
	Hüküm	Kamu hukuku (Ceza hukuku | Anayasa hukuku | İdare hukuku)
		Özel hukuk (Medeni hukuk | Borçlar hukuku | Sözleşme | Haksız fiil | Vasiyet ve Miras hukuku)
		Mahkemeler (Mücadeleci sistem | Araştırıcı sistem | Delil (Kanıt) | Hakim | Avukat)
	Hukuk bilimi	Hukuk felsefesi | Doğal hukuk | Hukuki pozitivizm | Hukuki şekilcilik | Hukuki gerçekçilik | Hukuki yorumculuk | Feminist hukuk teorisi | Hukuk ve ekonomi | Eleştirel hukuk çalışmaları | Kıyaslamalı hukuk
	Ayrıca bakınız:Hukuk alanlarının listesi