Kodlamayan DNA

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Genetikte kodlamayan DNA bir proteindeki amino asit dizisine karşılık gelen bilgi içermeyen DNA'dır. Çoğu ökaryotta genomun büyük bir kısmı kodlamayan DNA'dan oluşur (bu C değeri muamması olarak adlandırılır). İnsanda genomun %5'i protein kodlayan dizilerden oluşur. Bazı kodlamayan DNA, kodlayan bölgenin etkinliğini düzenlemeye yarar. Yakın zamana kadar kodlamayan DNA'nın ne işe yaradığı bilinmemekteydi ve bu yüzden ona çöp DNA (İng. "junk DNA") olarak değinilirdi.

Protein kodlamayan DNA dizileri bir kısmı ribozomal RNA, taşıyıcı RNA, mikroRNA gibi çeşitli işlevsel RNA tiplerini kodlar. Başka kodlamayan DNA'lar promotör ve hızlandırıcılarda (İng. enhancer elements) transkripsiyon faktörlerinin bağlandığı özel DNA dizileridir. Başka DNA dizileri, mRNA'ya yazıldıkları zaman mRNA'nın uygun şekilde işlenmesi (poliadenilasyon, başlık takılması, uçbirleştirme gibi) ve protein çevriminin adımları (başlama, sonlanma) için gerekli dizileri içerir.

Diğer DNA dizileri ise DNA'nın sıkışıp tıkız (kompakt) bir kromatin yapısını almasını sağlar. Histon ve kromatin yapısal proteinlerinin bağlandığı yerlerin kendilerine has DNA diziler vardır.

Bazı kodlamayan DNA dizileri mutasyon sonucu artık protein kodlama özelliğini kaybetmiş olan psödogenlerdir. Buna benzer olarak, çalışmaz hale gelmiş olan transpozon ve retrovirüs dizileri de genomdaki kodlamayan diziler arasında yer alırlar.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kaynaklar[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Bennett, M.D. and I.J. Leitch (2005). "Genome size evolution in plants". T.R. Gregory (ed.). The Evolution of the Genome. San Diego: Elsevier. ss. 89–162. 
  • Gregory, T.R (2005). "Genome size evolution in animals". T.R. Gregory (ed.). The Evolution of the Genome. San Diego: Elsevier. 
  • Carroll, Sean B. et al. (May 2008). "Regulating Evolution". Scientific American. New York: Scientific American Inc.. ss. 60–67. 

Dış bağlantılar[değiştir | kaynağı değiştir]