Kitle kaynak

Vikipedi, özgür ansiklopedi
Atla: kullan, ara

Kitle kaynak (İngilizce: Crowdsourcing); diyelim ki bir teşkilatın/kurumun bir sorunu var. Kurum bu sorunu dört yoldan çözmeye çalışabilir. En ucuzu ve en kolayı hazır almaktır. Hazır yoksa sorunun önce kendi çalışanları tarafından çözülmesi yolunu deneyecektir. O da olmazsa fiyat ve diğer olanaklar el verdiği kadarıyla piyasadaki seçme profesyonel danışman ya da uzmanlardan faydalanma yolunu deneyecektir. O da mümkün değilse yapılabilecek tek sey kalmıştır: gereksinimi ilan etmek ve tahmin edilemeyen bir örgüt ya da kişinin olası çözümünü beklemek.

Kitle kaynak, bir sorunun çözümünün hazırı yoksa, kendi çalışanlarından veya piyasadaki seçme profesyonel danışman ya da uzmanlardan değil de, kitlelerden, yani becerebilen herhangi birisinden sağlanması sürecine verilen isim ya da sıfattır.

Internet üzerinden[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitle kaynak çözümlere internet aracılığıyla ulaşılabilir. Şu internet siteleri bu oluşuma örnektir:

  • Vikipedi Bu site kitle kaynaklı çözümlere en güzel örnektir. Yazan ve güncelleştirenler bu işi para almadan yaparlar.
  • istockphoto.com Grafik projelerinde kullanma amacıyla fotoğraf arayanlara amatör fotoğrafcıların çektiklerini ucuza temin eden site. Örneğin profesyonel fotoğrafcılar 100 dolar istediği bir durumda bu site 1 dolar ile ayni gereksinimi karşılayabilir.
  • Amazon Mechanical Turk Makinalara zor, insanlara kolay cevapları para karşılığı insanlara verdirtir. Bu cevaplar genellikle basit ama çok yüksek sayıda olur; o zaman her küçük cevaba cüzi bir miktar ödenir.
  • innocentive.com Firmaların Ar&Ge bölümlerinin başa çıkamadığı bilimsel ya da mühendislik sorunlarını çözene mükafat önerilebilen bir site. Burada bir çözüm onbinlerce dolar gelir getirebilir.
  • yourencore.com Firmaların bir kezlik projeler için emekli bilim adamları bulmalarını sağlayan site.
  • Emporis: gönüllülerce bina verileri toplanmasını sağlayan site
  • ESP Game / Google Image Labeler: Resim aramada kullanılmak üzere resmi anlatan yazıların bir internet oyununun yan etkisi olarak elde edilmesi için site
  • reCAPTCHA: otomatik tanınmasi zor yazıların insan emeğiyle bilgisayar ortamında aranır taranır hale getirilmesini sağlayan site.
  • MoveOn.org: kitle kaynak yöntemiyle siyasi faaliyeter örgütleyen bir site
  • Stardust@Home ve Galaxy Zoo: uzayın incelenmesine gönüllü insangücü sağlayan iki site.
  • Innovation Exchange:
  • Foldit: protein katlama stratejileri bulmak icin kitlelerin yaratıcılığından yararlanan internet oyunu
  • Amerika'nın Texas eyaleti polisi 2008 ocağında halktan gönüllülerin elektronik nöbet beklemeleri için sınır boyu kameralar yerleştireceğini açıkladı.
  • FlipperTV (Kasim 2007) ve McCainpedia (Mayis 2008): Amerikan başkanlık seçiminde kullanılmak üzere halkın çektiği cumhuriyetci yanlısı videoların kullanımını kolaylaştıran siteler.

Tarihten örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

Başka kitle kaynak çözümler, geleneksel mükafatlı yarışma düzenleyerek edinilebilir; Örnekler:

  • Kronometre: İngiliz parmentosunun 1700lü yıllarda gemilerin dünya küresi üzerindeki yerlerini doğu batı yönünde kolayca ve hassas hesaplayabilmelerini sağlamak amacıyla geçirdiği bir mükafat kanunuyla başlayan 40 yıllık bir yarış sonucu geliştirilmiştir. Kazanan daha önce tahta saat kulesi yapan marangoz John Harrison olmuştur. En yakın rakibi Nevil Maskelyne ayın gökte katettiği mesafelerin ölçümüne dayanan, bulutsuz gece ve karmaşık hesaplar gerektiren bir yöntem geliştirmiş, ama kronometrenin daha kolay ve yaklaşık on kat daha hassas sonucu karşısında yenik düşmüştür.
  • Konserve: Teknolojisi Fransa'da Napolyon'un ordusuna sefer azığı temin yöntemi için sunduğu mükafat karşılığı bu teknolojiyi zaten geliştirmiş olan Nicolas Appert'in sırlarını açıklamasıyla topluma malolmuştur.
  • Sodyum karbonat: 1783 de Fransa kralı 16. Louis tarafından daha önce külden üretilen ve çok ihtiyaç duyulan Sodyum karbonatı ormanları yakmadan örneğin deniz tuzundan üretme yöntemi için bir ödül vadetmiştir. 1791 de Nicolas Leblanc bu ödülü kazanmış fakat 1789 fransız ihtilali yüzünden alamamıştır.
  • Türbin: İlk yatay su çarkı Fransa Sanayiyi Cesaretlendirme Derneğinin mükafatını kazanmak için Benoît Fourneyron tarafından 1827 de geliştirilmis idi.

Süregelen geleneksel örnekler[değiştir | kaynağı değiştir]

  • Montyon ödülleri : Nobel ödüllerinin örnek aldığı, fransız ihtilali öncesine dayanan, Fransa'ya kısıtlı ve yıllık ödüller veren bir hayır kurumudur.
  • Nobel ödülleri
  • Loebner Ödülleri: Her yıl chat/sohbetle kendini en çok insan sandırtan makinanın yapıcısına verilir.
  • Millenium ödülleri: 6 matematik sorunundan biri çözüldü, beşi hala her biri bir milyon dolarlık ödülü kazanacak dehayı bekliyor.
  • Sonunda mükafat olan, kazananı kazandıran faktörün önemli bir işe yarayacak olması özellikleri içeren her türlü yarışma da bu sınıf içinde sayılabilir.

Ayrıca bakınız[değiştir | kaynağı değiştir]

Kitle kaynağın bunlardan farkı, bilgiye ulaşım sürecine kitlelerin katılmasını konu almasıdır. Sonunda elde edilen çözüm Özgür yazılımdaki gibi erkin yani her sırrı herkesce bilinebilen ve de kaygısızca herkesin kullanabileceği bir şey olmayabilir, hatta Açık kaynaktaki gibi sırları herkesce bilinebilen ama kullanımı kimi kurallarla kısıtlı bir şey bile olmayabilir.